II SA/Rz 1215/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Ewa Partyka SO del. Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 lutego 2014 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. J. kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi D. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO, Kolegium) z dnia [...] września 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Burmistrz Miasta [...] po rozpatrzeniu wniosku D. J. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem H. J. Podstawą odmowy było ustalenie, że D. J. podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Organ ustalił, że wnioskodawczyni wraz z mężem posiadają na terenie miasta [...] grunt rolny o pow. 0,1209 ha. Nadto P. J. posiada gospodarstwo rolne o pow. 0,3854 ha. Burmistrz stwierdził, że z samego podlegania obowiązkowi ubezpieczeń społecznych KRUS wynika, że gospodarstwo rolne jest prowadzone, a wnioskodawczyni podlega temu ubezpieczeniu jako współmałżonek, domownik rolnika biorący udział w prowadzeniu gospodarstwa. D. J. wniosła odwołanie od tej decyzji nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. SKO decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu SKO powołało się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podniosło, że P. i D. J. są podatnikami podatku rolnego oraz pospadają grunty rolne na terenie [...]. Z zaświadczenia KRUS z dnia 20 czerwca 2013 r. wynika, że wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 września 2006 r. do chwili obecnej z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonka). W toku postępowania uzyskano również kopię decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 12 sierpnia 2013 r. o umorzeniu postępowania w sprawie o wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników wobec wnioskodawczyni, z uwagi na fakt nie wykazania przez nią, że nie prowadzi wraz z mężem gospodarstwa rolnego. Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy w zakresie emerytalno-rentowym, wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. W związku z tym uznało, że prowadzi ona gospodarstwo rolne wraz z mężem (w innym przypadku nie mogłaby podlegać ubezpieczeniu w KRUS), to zaś oznacza, że należy zaliczyć ja do grupy rolników prowadzących gospodarstwo rolne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie D. J. reprezentowana przez adwokata wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że warunek rezygnacji z zatrudnienie lub niepodejmowania zatrudnienia jest spełniony tylko wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie podlega i nie prowadzi gospodarstwa rolnego, mimo, że skarżąca faktycznie takiego gospodarstwa nie prowadzi, jak też, że nie ma możliwości jego prowadzenia z uwagi na niepełnosprawność syna i konieczność zapewnienia mu stałej całodobowej opieki, 2) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym uznaniu, że skarżąca spełnia "negatywną przesłankę" do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego skoro formalnie podlega ubezpieczeniu w KRUS, co nie jest równoznaczne z faktycznym prowadzeniem gospodarstwa rolnego, 3) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i oparcie decyzji na nieprawidłowo ustalonym stanie faktycznym, tj. nie zbadanie czy faktycznie prowadzi i ma możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. czy w sposób stały i osobisty prowadzi działalność polegającą na wykonywaniu pracy w tym gospodarstwie, czynności, które się z nim wiążą, i zarządza gospodarstwem, czym nie dokonano dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także jego kompleksowej oceny. SKO odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego, powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrole aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należąca do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej kolejności, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 w/w ustawy). W myśl art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Organy administracji orzekające w sprawie ustaliły na podstawie stwierdzonego podlegania skarżącej ubezpieczeniu społecznemu rolników – jako małżonki rolnika (k. 19 akt administracyjnych), że jest ona rolnikiem. Stanowisko to jest błędne. Z art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 jak też art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że wśród przesłanek definiujących pojęcie rolnika ustawodawca zawarł wymóg posiadania przez niego gospodarstwa rolnego, w którym prowadzi działalność rolniczą. Nie budzi wątpliwości, że chodzi tu o posiadanie w znaczeniu prawa cywilnego zdefiniowane w art. 226 k.c. Posiadaczem samoistnym gospodarstwa rolnego jest osoba, ujawniona w ewidencji gruntów, zobowiązana do płacenia podatku rolnego. Organ II instancji ustalił – na podstawie zaświadczenia Burmistrza Miasta [...] z 4.09.2013 r., że P. i D. J. są posiadaczami gospodarstwa rolnego. Z zaświadczenia tego jednak wynika, że małżonkowie J. posiadają razem 0,1209 ha fizycznych co stanowi 0,1103 ha przeliczeniowych. Powierzchnia więc nieruchomości posiadanych przez oboje małżonków jest mniejsza niż definicja gospodarstwa rolnego, do którego odsyła art. 3 pkt 6 u.ś.r. Zgodnie z art. 2 ust 1 ustawy o podatku rolnym (Dz.U. z 2013 r., poz. 1381) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Posiadaczem gospodarstwa rolnego wg ustawowych przepisów jest oczywiście mąż skarżącej, powierzchnia posiadanych przez niego gruntów – samodzielnie i z żoną wyczerpujące hipotezę omawianego przepisu. Skarżąca była ubezpieczona w KRUS jako małżonka rolnika, nie jako rolnik. Gdyby była posiadaczem gospodarstwa rolnego i prowadziła je z mężem to stosownie do art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników byłaby w KRUS ubezpieczona jako rolnik. Z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w tym gospodarstwie rolnym ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Tak więc uregulowanie z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników odnosi się do małżonka rolnika, który nie jest właścicielem ani posiadaczem gospodarstwa rolnego, ale pracuje w tym gospodarstwie lub gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 26 listopada 2008 r., II AUa 839/08). Wadliwe było więc ustalenie przez organy administracji, że skarżąca jest rolnikiem. Na skutek wadliwej wykładni prawa materialnego tj. w/w przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28.11.2003 r. (Dz.U. 2006, nr 139 ze zm.) organy poczyniły błędne ustalenia co do posiadania przez skarżącą statusu rolnika, co w oczywisty sposób miało wpływ na treść rozstrzygnięcia (por. uchwała NSA z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12. Niezależnie od powyższego w postępowaniu sadowym ustalono, że na skutek odwołania skarżącej od decyzji Prezesa KRUS z 12.08.2013 r. znak [...], powołanej przez organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Sąd Okręgowy [...] wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r. stwierdził, że nie podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 lipca 2013 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy okazał się niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia. Takie działanie organów administracji publicznej stanowiło naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie doszło ponadto do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., wedle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Uchybienia miały istotny wpływ na wynik postępowania, co w konsekwencji uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W tej sytuacji należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, oraz z uwagi na opisane wyżej naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego. W ponownym postępowaniu organy administracji powinny przeprowadzić postępowanie mając na względzie wskazówki zawarte w treści niniejszego uzasadnienia. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.