II SA/Rz 1215/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF, T. B. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu powołała się na zły stan zdrowia swojego i męża /szczegółowo opisany/ oraz ponoszone w skali miesiąca wydatki na leczenie – ok. 350 zł, spłatę zaciągniętego na remont domu kredytu – 385 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz – 278 i 232 zł, zakup opału – 215 zł, opłaty za telefon, wodę i kanalizację – 141 zł; po ich odliczeniu, na żywność pozostaje im 880 zł brutto. Źródło dochodów stanowi emerytura wnioskodawczyni i renta jej męża – odpowiednio 1516 i 969 zł (wg oznaczenia rubryki nr 10 wniosku, są to kwoty brutto), zaś na posiadany majątek składa się dom o pow. 85 m² wraz z 6-arową działką i nieruchomością rolną o pow. 0,33 ha. Ponieważ wstępna analiza tych informacji - z uwagi na brak ich dostatecznej szczegółowości – nasuwała wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącej, wezwano ją do: a) wskazania źródeł opłacenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł., b) wykazania kwot netto dochodów swoich i męża (tj. przypadających do wypłaty), c) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, d) wykazania posiadanych przez siebie i męża pojazdów mechanicznych oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, e) wskazania końca okresu spłaty zaciągniętego kredytu, f) przedłożenia, za okres 3 miesięcy, wyciągów z posiadanych przez siebie i męża rachunków bankowych, g) przedłożenia kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość rat spłacanego kredytu (o ile nie wynika to z operacji na rachunku bankowym), h) przedłożenia kserokopii rachunków /faktur za energię elektryczną i gaz za ostatnie okresy rozliczeniowe, z oznaczeniem długości tych okresów. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone wnioskodawczyni 10 grudnia 2014 r., lecz mimo zakreślonego w nim 7-dniowego terminu do jego wykonania (jego ostatni dzień przypadał 17 grudnia 2014 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, tak w przypadku całkowitego (tj. objętego wnioskiem) jak i częściowego prawa pomocy, wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna /oceniana przez pryzmat dochodów, wydatków i składników majątkowych/ jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych /kosztów postępowania/ we własnym zakresie. T. B. z obowiązku tego się nie wywiązała. Mimo wyszczególnienia obciążających ją i męża wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, w żaden sposób nie wykazała, z jakim negatywnym wpływem dla ich koniecznego utrzymania - przy stałych dochodach w wysokości prawie 2,5 tys. zł miesięcznie - wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów postępowania i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby w związku z tym zaspokoić. Jest to tym bardziej istotne, że jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca w wyniku skierowanego do niej wezwania opłaciła wpis od skargi warunkujący jej merytoryczne rozpoznanie, mimo że wg zawartych w nim informacji, wzajemne bilansowanie się dochodów i wydatków praktycznie powinno wykluczać możliwość jego uiszczenia. W tym kontekście nie bez znaczenia pozostawało również ewentualne ponoszenie przez nich innych, nieujętych we wniosku wydatków, np. związanych z posiadaniem pojazdów mechanicznych, czy ustalenie, do jakiego okresu odnoszą się płatności za energię elektryczną i gaz (wobec powszechnie stosowanych 2-miesięcznych okresów rozliczeniowych, brak jest we wniosku jednoznacznej informacji na ten temat). Dla ustalenia możliwości płatniczych skarżącej ważne było też dokładne ustalenie kwoty netto pozostających do dyspozycji jej i męża dochodów, zwłaszcza że jak pokazuje praktyka, pojęcia brutto /netto są często przez strony mylone. Nie do końca wyjaśniona została także we wniosku PPF kwestia warunków spłaty i wysokości rat zaciągniętego kredytu, zwłaszcza że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, spłata zobowiązań cywilnoprawnych, tj. kredytów i pożyczek co do zasady nie korzysta z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (tak m.in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącej wezwania o udzielenie w opisanym wyżej zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia niezbędnych dokumentów (w tym przede wszystkim wyciągów z rachunków bankowych), co miało pozwolić na wiarygodną i nie budzącą wątpliwości ocenę jej wniosku, a w przypadku potwierdzenia jego zasadności, na przyznanie prawa pomocy. Niewykonanie wezwania skutkuje jednak uzasadnionym przypuszczeniem, że wnioskodawczyni najprawdopodobniej nie spełnia warunkujących go przesłanek, za którym to domniemaniem, oprócz braku wyjaśnienia kwestii bezpośrednio rzutujących na ocenę jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, przemawia również fakt opłacenia wpisu od skargi. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie jej przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.