II SA/Rz 123/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolska Sędziowie NSA Jerzy Solarski /spr./ AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego J.K. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 123/04 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371/, po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek J. K. - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2000 r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2000r. pozbawiono J.K. uprawnień kombatanckich i decyzja ta utrzymana została w mocy przez Kierownika Urzędu rozstrzygnięciem z [...] lipca 2000r. Wyrokiem z dnia 29 maja 2003 r. sygn. SA/Rz 1482/00 NSA ostatnio wskazaną decyzję uchylił, zalecając uzupełnienie materiału dowodowego w kierunku zbadania czy strona nie zachowała uprawnień kombatanckich z uwagi na tytuł określony w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. Rozpatrując ponownie sprawę Kierownik Urzędu zacytował przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach stwierdzając, że wnioskodawca wskazuje na okoliczność przebywania w obozie przesiedleńczym w Z. przez okres 2 tygodni, a następnie w obozie przesiedleńczym w L. przez kolejne 2 tygodnie, skąd został wywieziony wraz z rodzicami do obozu przejściowego w P.. Tam skierowany został na roboty przymusowe w majątku ziemskim, przy czym dowodem pobytu w obozie w Z. jest zaświadczenie z Archiwum Państwowego z dnia [...] czerwca 1999 r. Obóz przesiedleńczy w Z. został wymieniony w § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości /Dz. U. Nr 106, poz. 1154/; w rozporządzeniu wymieniono m.in. miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. W przypadku J.K. wskazany przepis nie może mieć zastosowania gdyż strona w chwili przebywania w obozie przesiedleńczym w Z. miała 20 lat. Odnosząc się natomiast do pobytu w obozie przesiedleńczym w L. i P. Kierownik zauważył, że obozy te nie zostały wymienione w rozporządzeniu co ma ten skutek, że pobyt strony w tych obozach nie może zostać uznany za represję w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach. Organ nie jest bowiem uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy obóz spełnia charakter obozu, o jakim mowa w art. 4 ustawy. W tym zakresie organ jest związany brzmieniem przepisów rozporządzenia co do charakteru obozów opisanych w art. 4 ustawy o kombatantach. Jeśli chodzi natomiast o roboty przymusowe w majątku ziemskim w P., to nie są one represją w rozumieniu ustawy o kombatantach. Nie jest to działalność kombatancka, ani działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Natomiast nie budzi wątpliwości fakt, że zainteresowany uprawnienia kombatanckie uzyskał wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej co w świetle art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach daje podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Skarżący nie wykazał na zachowanie uprawnień z innych tytułów. Walka bowiem z oddziałami UPA w ramach ORMO nie może być uznana za działalność kombatancką, gdyż w myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy za działalność taką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. ORMO nie była zmilitaryzowaną służbą państwową, co wielokrotnie podkreślono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego. Z tych przyczyn należało orzec jak w decyzji. Na decyzję tą skargę wniósł J. K. podnosząc, że jest ona niezgodna z prawem, gdyż przebywał w obozach niemieckich w Z., L. – M. i w P. Podkreślił, że wraz z rodzicami został zabrany z miejsca zamieszkania w 43 roku przebywając kolejno w wymienionych obozach i pozostając w wyłącznej dyspozycji władz hitlerowskich. Zakwestionował także stanowisko organu dotyczące tytułu "utrwalania władzy ludowej" podając, że nie uczestniczył w utrwalaniu takiej władzy, a jego udział po powrocie do miejsca zamieszkania polegał wyłącznie na walkach i obronie ludności przed bandami nacjonalistów ukraińskich. Walki te trwały przez 3 lata po zakończeniu wojny, a celem była obrona ludności polskiej, nie zaś utrwalanie władzy ludowej. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i ponowił argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do skargi stwierdził, że pobyt w obozie na M. podniesiony został przez skarżącego dopiero w skardze. Natomiast w postępowaniu przed ZBoWiD, ani w postępowaniu weryfikacyjnym skarżący nie wskazywał aby przebywał w obozie na M. Wręcz przeciwnie w aktach ZBoWiD i w pismach z postępowania weryfikacyjnego skarżący wyraźnie podkreślał, że z Z. został wywieziony do L., skąd trafił na roboty przymusowe do P.. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. Uchylając wyrokiem z dnia 29.05.2002r. sygn. SA/Rz 1482/00 decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] lipca 2000r. utrzymującą w mocy decyzję tegoż organu z dnia [...].04.2000r. o pozbawieniu J. K. uprawnień kombatanckich Sąd wskazał, iż należy poddać ocenie znajdujący się w aktach materiał dowodowy pod kątem zachowania uprawnień przez skarżącego w oparciu o art.4 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371/. Po tym wyroku, prowadząc postępowanie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu w sposób prawidłowy ustalił, że walka z oddziałami UPA w ramach ORMO nie może być uznana za działalność kombatancką, gdyż w myśl art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, za działalność taką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu. Stanowisko to jest trafne, ponieważ ORMO została powołana na podstawie uchwały Rady Ministrów z 21.02.1946r. przez Ministra Bezpieczeństwa Publicznego jako formacja wspierająca działalność Milicji Obywatelskiej i jej bezpośrednio podlegająca. Nie była więc służbą zmilitaryzowaną podległą Ministerstwu Obrony Narodowej. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego gdzie w sposób jednolity przyjmuje się, że Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej nie stanowiła jednostki Wojska Polskiego i nie była zmilitaryzowaną służbą państwową. Stąd też nawet walka w jej strukturach z oddziałami UPA nie daje w świetle art.1 ust. 2 pkt 6 ustawy podstaw do zachowania przyznanych w poprzednim stanie prawym uprawnień kombatanckich (tak NSA w sprawach sygn. SA/Rz 279/98, czy też SA/Rz 969/00 nie publ.). Również trafne są ustalenia Kierownika Urzędu odnoszące się do pobytu J. K. w obozie w Z. Obóz ten, wymieniony został w § 6 pkt 11 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości /Dz. U. Nr 106, poz. 1154/, jednakże z woli ustawodawcy pobyt w tym obozie dotyczy jedynie dzieci do lat 14-tu. Wynika to wprost z art.4 ust.1 pkt 1 lit.c ustawy o kombatantach (...), który ma brzmienie: przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. J. K. w lipcu 1943 roku miał 20 lat i wobec tego pobyt w obozie w Z. nie może być uznany za represję skutkującą przyznaniem uprawnień kombatanckich. Natomiast z akt wynika - i okoliczności tej Kierownik Urzędu nie kwestionuje, że J. K. z Z. przewieziony został do L., a stamtąd do P.. Obozy te (L. i P.), wg organu, nie zostały wymienione w rozporządzeniu z 20.09.2001r. co ma ten skutek, że pobyt w tych obozach nie może zostać za uznany za represję w rozumieniu ustawy. Tymczasem § 5 pkt 1 lit. ł wskazanego rozporządzenia, jako inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b), wymienia przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania) w P. Z opracowania Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce pt. "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" załączonego we fragmencie do akt sprawy wynika, że w P. było kilka obozów. Zatem stanowisku organu sprowadzające się do stwierdzenia, iż obóz ten nie został wymieniony w rozporządzeniu nie odpowiada treści tego aktu prawnego. Wobec tego stwierdzić należy, że postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 i art.77 Kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozważenia więc - przy ponownym rozpoznawaniu sprawy - wymaga wskazana powyżej kwestia, przy uwzględnieniu § 5 pkt 1 lit.ł rozporządzenia, w powiązaniu z załączonym do akt opracowaniem "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945". Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w wyroku, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.).