II SA/Rz 1231/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. H. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zarzutów do danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. J. H. wezwany został do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł od swojej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zarzutów do danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zaznaczył, że ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Podał, że obecnie znajduje się po zabiegu operacyjnym i dłuższym okresie niezdolności do pracy, dlatego nie osiąga dochodów. Wskazał, że jest głównym żywicielem rodziny, liczącej razem z nim 6 osób. Wchodzą w jej skład mianowicie jeszcze żona i cztery córki skarżącego (26, 23, 22 i 21 lat). Wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,68 ha, samochodu osobowego z 1999 r., ciągnika rolniczego z 2012 r., samochodu ciężarowego z 1988 r. oraz koparki kołowej z 1993 r. Jako dochody rodziny strona wskazała uzyskiwane przez siebie zasiłek chorobowy w wysokości 1450 zł oraz dietę radnego w kwocie 400 zł, jak też wynagrodzenie z tytułu świadczonej przez córkę pracy interwencyjnej, wynoszące 1360 zł. Ze względu na fakt, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazywało tylko rodzaj ponoszonych stale wydatków, jednak bez podania ich wysokości, wezwano wymienionego do dokonania uzupełnień w tym zakresie. Z nadesłanej odpowiedzi wynika, że najstarsza córka strony świadczyła pracę interwencyjną do 21 sierpnia 2016 r. i obecnie jest bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Dwie pozostałe córki również posiadają taki sam status, natomiast ostatnie z dzieci studiuje i także nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Skarżący pobierał zasiłek chorobowy za okres od marca do czerwca 2016 r., natomiast w lipcu i sierpniu 2016 r. nie świadczył usług i nie uzyskiwał żadnego dochodu. Jako comiesięczne wydatki wnioskodawca podał: wyżywienie – 2100 zł, leczenie – 240 zł, telefon i Internet – 450 zł, gaz – 60 zł, energia elektryczna – 200 zł, wywóz śmieci – 36 zł, opał – 300 zł, woda i kanalizacja – 120 zł, "wymiana pokrycia dachowego w związku z gradobiciem" – 700 zł, składka do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu prowadzenia działalności – 1121,52 zł, uiszczana przez żonę składka do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – 130 zł, ubezpieczenie budynków – 50 zł, ubezpieczenie ciągnika – 85 zł, ubezpieczenie samochodu ciężarowego – 110 zł, ubezpieczenie samochodu osobowego – 36 zł, ubezpieczenie koparki – 50 zł, utrzymanie samochodu osobowego – 290 zł, utrzymanie ciągnika – 300 zł, utrzymanie samochodu ciężarowego – 170 zł, utrzymanie koparki kołowej – 190 zł. Wnioskodawca zaznaczył, że posiadane gospodarstwo rolne wykorzystywane jest do produkcji na własne potrzeby, a dochód z tytułu środków pochodzących z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynosi 58 zł miesięcznie. Skarżący podał także wysokość raty kredytowej wynoszącej 2589,66 zł. Wskazał, że jego żona pracuje dorywczo za granicą przy zbiorach. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie J. H. nie może zostać uwzględnione i to w jakiejkolwiek części. Zachodzą bowiem wątpliwości co do faktycznej sytuacji materialnej wymienionego. Mianowicie, z przedstawionych przez niego danych odnośnie do uzyskiwanych dochodów oraz ponoszonych wydatków wynika, że ta pierwsza pozycja domowego budżetu wynosi 3268 zł, natomiast wysokość tej drugiej to ok. 4712 zł i to bez uwzględnienia kosztów utrzymania pojazdów mechanicznych innych niż samochód osobowy oraz raty kredytu. Różnica pomiędzy powyższymi jest w istocie większa jeśli uwzględni się, że skarżący od lipca 2016 r. nie pobiera żadnego dochodu. Powstaje zatem pytanie, skąd czerpane są środki na pokrycie tak wysokich comiesięcznych zobowiązań rodziny. Być może pochodzą one z wynagrodzenia pobieranego przez żonę wnioskodawcy, która pracuje dorywczo za granicą. Jednak skarżący nie podał jego wysokości, jak też - pomimo wyraźnej treści wezwania - nadesłał tylko częściowy wyciąg z rachunku bankowego wymienionej, a zatem nie obejmujący już września 2016 r. Brak także wyciągów z rachunków bankowych córek, choć w tym przypadku jest to prawdopodobnie wynik tego, że wymienione – zgodnie z twierdzeniem strony – nie uzyskują dochodów. Należy mieć także na uwadze, że skarżący uiścił wymagany w sprawie wpis od skargi wynoszący 200 zł w sytuacji, gdy twierdził w złożonym wniosku o prawo pomocy, że "zmuszony" jest wystąpić z prośbą o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak dochodów. Istniejący w sprawie brak jasności co do faktycznych możliwości płatniczych skarżącego uniemożliwia przychylenie się do jego wniosku. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba ze przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od powyższego. Stąd też przy podejmowaniu decyzji co do ewentualnej zasadności złożonego wniosku nie mogą pojawiać się żadne wątpliwości w tym zakresie. Sytuacja materialna strony ubiegającej się o dofinansowanie ze środków publicznych musi być więc klarowna tak, by przyznanie prawa pomocy nie skutkowało nadużyciem tej instytucji, stojąc w sprzeczności z jej celami. Przeznaczona jest zaś ona, zwłaszcza w tym najpełniejszym zakresie, dla wsparcia osób ubogich, którym brak lub ograniczona ilość środków pieniężnych zamknęłaby drogę sądową. Z pewnością do grupy takich osób nie można zaliczyć J. H., który ponosi co miesiąc bardzo wysokie wydatki na utrzymanie swojej rodziny, przy czym nie dotyczą one tylko podstawowych jej potrzeb, ale także tych nie mających takiego charakteru. W tym ostatnim zakresie chodzi np. o wydatek na utrzymanie samochodu osobowego czy telefon i Internet. Należy zwrócić uwagę, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowe prawo pomocy skierowane jest do osób, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. A zatem tylko tzw. wydatkom niezbędnym, a więc przesądzającym o egzystencji ludzkiej można przyznać pierwszeństwo przed kosztami postępowania. Jak już wyżej wskazano, wydatek na samochód osobowy w łącznej miesięcznej kwocie 326 zł, czy też ten na telefon i Internet w wysokości 450 zł nie mieści się w powyższej kategorii. Tym bardziej więc takiego charakteru nie ma rata z tytułu kredytu w wysokości 2589,66 zł. Podkreślenia wymaga także, iż w skład majątku strony wchodzi gospodarstwo rolne o stosunkowo dużej powierzchni. Skoro skarżący nie spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w częściowym zakresie (a więc obejmującym np. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie radcy prawnego – art. 245 § 3 P.p.s.a.), to tym bardziej jego sytuacja nie odpowiada przesłance przyznania całkowitego prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W świetle tego ostatniego przepisu, największy wymiar pomocy od Państwa może uzyskać osoba, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na przynajmniej częściową możliwość poniesienia przez wnioskodawcę tego rodzaju kosztów wskazuje okoliczność w postaci uiszczenia przez niego kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi. Te wyżej wskazane względy przesądziły, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania J. H. i to zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia radcy prawnego. Nie wszystkie bowiem ponoszone przez stronę wydatki mają walor koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przede wszystkim zaś referendarz sądowy nie dysponuje wystarczającą ilością informacji co do faktycznych dochodów strony. Ten brak uniemożliwia zaś dokonanie rzetelnej analizy sytuacji materialnej strony pod katem ewentualnego spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.