II SA/Rz 1237/14

WyrokWSA w Rzeszowie2014-12-11

Skład orzekający: Krystyna Józefczyk, Magdalena Józefczyk, Elżbieta Mazur-Selwa

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osoba, która nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, spełnia przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" warunkującą przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji dokonały błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyjął, że przez "rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" należy rozumieć również rezygnację z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeśli jest ona spowodowana koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Taka wykładnia jest zgodna z celem przepisu, zasadą równości wobec prawa oraz orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Stan faktyczny
Wójt Gminy odmówił E.Ś. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, uznając, że nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Skarżąca wskazała, że ostatnio pracowała do 2007 r., a następnie była zarejestrowana jako bezrobotna w celu zapewnienia sobie ubezpieczenia zdrowotnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy. Skarżąca wniosła skargę do WSA, argumentując, że rozwiązanie stosunku pracy było związane z opieką nad rodzicami, a rejestracja jako bezrobotna – z koniecznością posiadania ubezpieczenia zdrowotnego.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Decyzją z dnia [..] lipca 2013 r. nr [..], Wójt Gminy [..] odmówił E.Ś. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem S.L. uznając, że wnioskodawczyni nie spełniła określonej w art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ostatnio pracowała do dnia 31 sierpnia 2007 r., a umowę o pracę rozwiązano za porozumieniem stron. W okresie od 7 lutego 2008 r. do 1 grudnia 2009 r. pozostawała natomiast zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Nie miała zatem miejsca rezygnacja z zatrudnienia, która podyktowana byłaby koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. W odwołaniu od powyższej decyzji E.Ś. podała, że do dnia 30 czerwca 2013 r. pobierała z tytułu sprawowanej opieki świadczenie pielęgnacyjne. Przeto nie mogła, z uwagi na stan jego zdrowia, podjąć zatrudnienia. Rejestracja natomiast jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy była podyktowana koniecznością zapewnienia sobie ubezpieczenia zdrowotnego. Po rozpatrzeniu ww. odwołania decyzją z dnia [..] sierpnia 2013 r. nr [..], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [..] (dalej: "SKO w [..]" lub "Kolegium") utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy uznał rozstrzygnięcie organu I instancji za prawidłowe, podobnie jak poczynione ustalenia faktyczne i ich ocenę. Pomimo bowiem niewątpliwego sprawowania opieki nad ojcem strona nie spełniła zasadniczej przesłanki warunkującej przyznanie rzeczonego świadczenia w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej sprawy zarobkowej. Opisane wyżej zatrudnienie odwołująca się podjęła bowiem już po orzeczonym u ojca stopniu niepełnosprawności, a po utracie zatrudnienia gotowa była podjąć kolejne. Brak zatem związku pomiędzy sprawowaną opieką a rozwiązaniem umowy o pracę. Z powyższą decyzją nie zgodziła się E.Ś., wnosząc do tut. Sądu skargę. Podkreśliła w niej, że rozwiązanie stosunku pracy związane było z koniecznością podjęcia opieki nad obojgiem niepełnosprawnych rodziców. Rejestracja w urzędzie pracy podyktowana była wyłącznie konicznością posiadania ubezpieczenia zdrowotnego. W odpowiedzi na skargę SKO w [..] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Postanowieniem z dnia 30 października 2013 r. sygn. II SA/Rz 1014/13, Sąd zawiesił postępowanie w sprawie, które podjęto postanowieniem z dnia 24 września 2014 r., a sprawę zarejestrowano pod sygn. II SA/Rz 1237/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej zwana: "Ppsa", zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 Ppsa, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 Ppsa). Przeprowadzona kontrola wykazała, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo. Poza sporem jest, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad swym niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem S.L., a do 30 czerwca 2013 r. pobierała z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, przyznane jej na mocy decyzji z dna [..] września 2010 r. nr [..] przez Wójta Gminy [..] bezterminowo. Spełnia również kryterium dochodowe warunkujące przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wymieniona decyzja w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa, lecz na skutek sprzecznych z Konstytucją działań ustawodawcy. Taka ocena przepisów przejściowych, w szczególności art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) dalej zwana jako: "ustawa zmieniająca", znalazła wyraz w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13. Stwierdzono w nim niezgodność ww. przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawą zmieniającą, poza zmianą przesłanek przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, w dodanym do u.ś.r. art. 16a wprowadzono nowy rodzaj świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwał osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciążył obowiązek alimentacyjny, jeżeli zrezygnowali z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Spór w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do kwestii, czy skarżąca - jak tego wymaga art. 16a ust. 1 u.ś.r., w sytuacji, gdy ostatnio pracowała do dnia 31 sierpnia 2007 r., a umowę o pracę rozwiązano za porozumieniem stron, natomiast przed uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 7 lutego 2008 r. do 1 grudnia 2009 r. pozostawała zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, spełniła przesłankę rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem, wobec którego ciąży na niej obowiązek alimentacyjny; jest bowiem jego krewną w linii prostej. Sąd orzekający na kanwie niniejszej sprawy podtrzymuje pogląd wyrażony w wyroku tut. Sądu z dnia 15 października 2013 r. sygn. II SA/Rz 724/13 dotyczący wykładni przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r., która jest konieczna zwłaszcza w sytuacji, kiedy dotyczy osób, którym wcześniej przyznano bezterminowo świadczenie pielęgnacyjne i decyzje w tym przedmiocie wygasły z mocy uznanego za sprzeczny z Konstytucją RP przepisu art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej. Pogląd ten znalazł także akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 30 października 2014 r. sygn. I OSK 28/14. Organy dokonując wykładni ww. przepisu przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 uś.r.), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek li tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, ponieważ prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także – co istotne w rozpoznawanej sprawie – zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób niezrozumiały i sprzeczny z celem wprowadzenia tego świadczenia potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzednio podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej). Według orzecznictwa specjalny zasiłek opiekuńczy jest niejako wynagrodzeniem przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, ponieważ w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyroki: WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. II SA/Go 550/13; WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r. sygn. III SA/Gd 630/13). Zdaniem Sądu, to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, bez względu na przyczynę niepozostawania w zatrudnieniu (rezygnację z zatrudnienia lub rezygnację z podjęcia zatrudnienia). Wymaganie od osób niepracujących – z tego powodu, że sprawują faktycznie opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – podjęcia pracy po to, by następnie (nawet po krótkim czasie) z niej zrezygnować w celu spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem jest w istocie nie sama forma podjęcia bądź rezygnacji z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny powodująca w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna, jest zbędne w sytuacji wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r. przy uwzględnieniu zasad zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie Sądu nie sposób przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Sąd podziela tym samym stanowisko prezentowane w orzecznictwie (zob. m. in. wyrok: WSA w Gdańsku z dnia 26 września 2013 r. sygn. III SA/Gd 630/13; WSA w Łodzi z dnia 26 września 2013 r. sygn. II SA/Łd 514/13 i z dnia 14 sierpnia 2013 r. sygn. II SA/Łd 599/13; WSA we Wrocławiu z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. IV SA/Wr 312/13; WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lipca 2013 r. sygn. II SA/Bd 523/13). To, że ustawodawca dokonał nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodając art. 16a ust. 1, w którym kwestię przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnił od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie oznacza, że w przepisie tym nie została zawarta norma, która obejmowałaby określoną grupę osób, które także zrezygnowały z "podjęcia" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli taka rezygnacja nastąpiła w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z określonymi w ustawie wskazaniami. Już wcześniej istniała bowiem taka norma, w związku z którą E.Ś. otrzymywała stosowne świadczenie. To, że racjonalny ustawodawca dokonał zmiany przepisów nie oznacza, że takiej normy nie zawarł w kolejnym, ale niezbyt precyzyjnym brzmieniu przepisu. Należy bowiem mieć na względzie, że powyższe uregulowanie miało na celu wyłącznie wyeliminowanie sytuacji, w których w poprzednim stanie prawnym uprawnienie do przyznania świadczenia było nadużywane przez osoby wnioskujące o przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa. Ratio legis art. 16a ust. 1 u.ś.r. jasno wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej. Wskazano w nim, że zawężenie kręgu osób uprawnionych do przyznania zasiłku nastąpiło w celu wyeliminowania występujących do tej pory niepożądanych zjawisk wyszukiwania przez osoby nieaktywne zawodowo osób niepełnosprawnych jedynie w celu uzyskania środków finansowych ze strony Państwa, bez faktycznego sprawowania opieki nad taką osobą, co więcej wskazując, że w celu weryfikacji tych nadużyć wprowadzono odpowiednie procedury umożliwiające taką weryfikację (por. druk sejmowy nr 724). W tych warunkach nie było podstaw do stwierdzenia, że treść normy prawnej, jaką zawiera art. 16a ust. 1 u.ś.r., pozbawiała prawa do zasiłku każdą osobę, która sprawowała już opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zrezygnowała też z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że niezbyt precyzyjna treść przepisu nie mogła decydować o sposobie odczytywania tej normy w sposób, jaki dokonywały tego organy administracji publicznej, tym bardziej, że ostatecznie ustawodawca w kolejnej nowelizacji (zawartej w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, Dz. U poz. 567), doprecyzował treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. w tym zakresie. Także w ocenie NSA wyrażonej w sprawie o sygn. I OSK 28/14 prokonstytucyjna wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że przez rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w świetle tego przepisu należy rozumieć także rezygnację z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na uwagę zasługuje też to, że w kwestii konstytucyjności ww. przepisu wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny. Co prawda w postanowieniu z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. P 1/14, umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu "czy art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji" – to w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że zasadniczy problem konstytucyjny dotyczący sytuacji prawnej osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne przed wejściem w życie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2012 r. poz. 1548), które na mocy tej ustawy zostały go pozbawione, został już rozstrzygnięty przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134). Jak wcześniej wskazano, w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. K 27/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, wprowadzającej m.in. zaskarżony art. 16a ust. 1 u.ś.r., narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą z 2012 r. Podkreślono, że zaskarżone przepisy nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną otrzymywały już świadczenie pielęgnacyjne. Naruszyły tym samym bezpieczeństwo prawne uprawnionych, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo prawne osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi. Wykonując wspomniany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego Sejm uchwalił w dniu 4 kwietnia 2014 r. ustawę o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, w której uregulowano sytuację prawną osób, które utraciły prawo do świadczenia rodzinnego w związku z wejściem w życie ustawy zmieniającej. Ustawa weszła w życie 15 maja 2014 r. Zgodnie z art. 5 w zw. z art. 8 tej ustawy istniała możliwość złożenia wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekunów, którzy 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej. Ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przyznała jednocześnie prawo do wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego za okres między wygaśnięciem tego prawa a dniem wejściem jej w życie, wraz z odsetkami ustalonymi w wysokości odsetek ustawowych, określonej przepisami prawa cywilnego. Ponadto art. 17 tej ustawy zmienił treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. W ust. 1 pkt 1 tego przepisu w nowym brzmieniu ustawodawca już wyraźnie uregulował kwestię prawa do świadczeń rodzinnych również tych opiekunów, którzy nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten – zgodnie z art. 26 tej ustawy – wejdzie w życie 1 stycznia 2015 r. Niezależnie zatem od wyniku wykładni językowej art. 16a ust. 1 u.ś.r. decydujące znaczenie w sprawie przyznać należy wykładni funkcjonalnej (celowościowej) i systemowej, dające podstawę do uwzględnienia w pierwszej kolejności prokonstytucyjnej interpretacji normy prawnej zawartej w tym przepisie. Jak już wyżej wskazano, zasadność takiej interpretacji została potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny po wydaniu przez tut. Sąd wyroku w sprawie o sygn. II SA/Rz 724/13, co z kolei było podstawą do dokonania kolejnej nowelizacji ustawy, eliminującej wątpliwości interpretacyjne związane ze stosowaniem art. 16a ust. 1 u.ś.r., czy norma zawarta w tym przepisie obejmuje również osoby, które zrezygnowały z "podjęcia" zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W świetle argumentacji przedstawionej przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniach ww. wyroku i postanowienia taka wykładnia jest w ocenie Sądu prawidłowa i pożądana. Jak bowiem wynika z podstaw aksjologicznych nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, ograniczenie osób uprawnionych do świadczeń, o jakim mowa w art. 16a ust. 1, mogło nastąpić w sytuacji wykazania przez organy administracyjne, że E.Ś. korzystała dotychczas ze świadczeń w wyniku nadużywania pomocy finansowej ze strony państwa. Jednak fakt, że sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym ojcem nie był w ogóle kwestionowany przez organy w niniejszej sprawie, jak również nie zostało wykazane to, że skarżąca świadczenie pielęgnacyjne uzyskała w wyniku nadużycia. Podkreślić należy, że cytowany wyrok NSA nie jest odosobniony, bowiem analogiczna argumentacja znalazła się także w innych wyrokach tego sądu, m.in. z 10 października 2014 r. sygn. I OSK 489/14, z dnia 30 października 2014 r. sygn. I OSK 1442/14 i I OSK 2930/13 czy też z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 812/14. W świetle powyższego, skoro organy naruszyły prawo materialne – art. 16a ust. 1 u.ś.r. – poprzez jego błędną wykładnię, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji, orzekając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa. Rozpatrując ponownie sprawę organy zastosują wykładnię art. 16a ust. 1 u.ś.r. przedstawioną w uzasadnieniu.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło