II SA/Rz 1237/25
WyrokWSA w Rzeszowie2025-12-10
Skład orzekający: Maria Mikolik, Elżbieta Mazur-Selwa, Karina Gniewek - Berezowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy postanowienie organu odwoławczego o oddaleniu zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, dotyczących obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, jest zgodne z prawem, w szczególności w zakresie oceny wymagalności obowiązku, prawidłowości określenia jego treści oraz spełnienia wymogów formalnych postępowania egzekucyjnego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zarzuty skarżącego dotyczące postępowania egzekucyjnego w przedmiocie obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym są bezzasadne. Postępowanie egzekucyjne zostało poprzedzone doręczeniem upomnienia, a tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo, wskazując właściwe podstawy prawne. Obowiązek szczepień jest wymagalny i nie zależy od indywidualnego kalendarza szczepień ani od wydania zaświadczenia o braku przeciwwskazań, które są elementami procedury medycznej, a nie warunkami powstania obowiązku administracyjnego. Brak zgody rodziców na szczepienie nie stanowi podstawy do odroczenia obowiązku.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi na postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (PPWIS) oddalające zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w celu przymuszenia skarżącego do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżący zarzucał m.in. brak wymagalności obowiązku, brak kwalifikacji do szczepień, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak doręczenia upomnienia oraz wadliwość tytułu wykonawczego. Organy sanitarne uznały zarzuty za niezasadne, wskazując na prawidłowość wszczętego postępowania i wymagalność obowiązku szczepień.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maria Mikolik Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi P. K. na postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Rzeszowie z dnia 7 sierpnia 2025 r. nr SE.9022.7.250.2024.AB w przedmiocie oddalenia zarzutów - oddala skargę -
Przedmiotem skargi P. K. (dalej: "skarżący") jest postanowienie Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: "PPWIS" lub "organ odwoławczy") z dnia 7 sierpnia 2025 r. nr SE.9022.1.250.2025.AB w sprawie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, wydane w następującym stanie faktycznym.
W dniu 12 marca 2025 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] (dalej: "PPIS" lub "organ I instancji"), działając jako wierzyciel, wystawił tytuł wykonawczy nr [...], dotyczący obowiązku poddania dziecka, tj. małoletniej A. K., obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: 1) wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (II i III dawka); 2) błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III i IV dawka); 3) poliomyelitis (I, II i III dawka); 4) inwazyjnym zakażeniom shtreptococcus pneumoniae (I, II i III dawka); 5) inwazyjnym zakażeniom haemophilus Influenzae typu b (I, II, III i IV dawka); 6) odrze, śwince, różyczce (I dawka). Tytuł wykonawczy został przesłany PPWIS w celu wszczęcia egzekucji.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2025 r. PPWIS nałożył na skarżącego grzywnę w kwocie 1.000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania dziecka – A. K. – obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie oraz zgłosił zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Skarżący zarzucił między innymi brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym. Podniósł także, że nie zostało mu doręczone upomnienie, a podstawa prawna obowiązku nie została prawidłowo wskazana i tym samym tytuł wykonawczy nie spełnia przepisowych wymogów.
Po rozpatrzeniu wniesionych zarzutów, PPIS działając na podstawie art. 34 § 1 i 2 pkt 1 w zw. z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm.; dalej: "u.p.e.a.") postanowieniem z dnia 2 lipca 2025 r. nr PSE.9022.3.6.2024, oddalił zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, uznając je za niezasadne.
Zdaniem PPIS obowiązek został określony w sposób prawidłowy. Obowiązkiem jest bowiem poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko konkretnym chorobom i wynika on wprost z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. por. 924) oraz z § 2 i 3 i załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 782; dalej: "rozporządzenie"). Natomiast wykluczenie przeciwwskazań do zaszczepienia i wystawienie zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie stanowi podstawy prawnej wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, a wskazuje jedynie procedurę przeprowadzenia szczepienia ochronnego.
PPIS stwierdził kolejno, że jak wynika z dokumentacji medycznej lekarze co najmniej kilka razy stwierdzili brak przeciwwskazań do szczepień ochronnych, a jedyną przeszkodą jego wykonania jest brak zgody rodziców na szczepienie. Nie znajduje również potwierdzenia w dokumentacji medycznej twierdzenie o odroczeniu szczepienia przez lekarza. Organ wskazał, że użyte kilkukrotnie w dokumentacji sformułowanie "szczepienie odroczone - rodzice nie wyrażają zgody na szczepienie" nie może zostać uznane za formalne odroczenie szczepienia z uwagi na istnienie przeciwwskazań do szczepienia, tylko oznacza przełożenie szczepienia na inny termin z powodu braku zgody rodziców na szczepienie.
Odnosząc się do braku wymagalności obowiązku organ wyjaśnił, że to nie organ Inspekcji Sanitarnej ustala wymagalność obowiązku szczepienia ochronnego (terminu szczepienia) tylko lekarz POZ, zatem organy Inspekcji Sanitarnej nie mają prawa kwestionować powyższej decyzji lekarza. Również brak zaświadczenia o przeprowadzonym badania kwalifikacyjnym na urzędowym wzorze nie może stanowić uznania, że szczepienie nie jest wymagalne, skoro takie badanie zostało przeprowadzone i nie stwierdzono w nim przeciwwskazań do szczepienia.
Organ zaznaczył również, że upomnienie zostało skarżącej doręczone w dniu 13 listopada 2024 r., czego dowodem jest zwrotne potwierdzenie odbioru. Upomnienie zawierało wszystkie wymagane przez przepisy elementy, w tym te wynikające z rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Również wystawiony tytuł wykonawczy zawiera wszystkie elementy dotyczące egzekucji obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wymagane przez art. 27 § 1 ustawy i został sporządzony zgodnie ze wzorem określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 19 marca 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 431) w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł zażalenie, zarzucając, że organ nie odniósł się merytorycznie do podniesionych zarzutów, a poprzestał na przytoczeniu przepisów prawa. Organ nie wyjaśnił chociażby, dlaczego obowiązek wykluczenia przeciwwskazań i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym nie został w tytule wykonawczym zamieszczony. Zdaniem skarżącego obowiązek szczepień jest na obecnym etapie niewymagalny i niewykonalny z mocy ustawy.
W wyniku rozpoznania zażalenia, PPWIS postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2025 r., utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy, w pełni podzielając przedstawione przez PPIS stanowisko. Zdaniem organu zarzuty zgłoszone przez skarżącego nie wykazują, aby prowadzona egzekucja była niezgodna z prawem, dotyczyła obowiązku nieistniejącego lub wygasłego, ani też aby zachodziły inne przesłanki uzasadniające ich uwzględnienie w trybie art. 33 § 1 u.p.e.a.
Organ odwoławczy wyjaśnił na wstępie, że przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym ma więc charakter osobistego świadczenia osoby zobowiązanej, wynikającego z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, a jego niewykonanie skutkuje wszczęciem postępowania egzekucyjnego.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego, PPWIS stwierdził, że wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane u dziecka. Organ podkreślił, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym obejmuje również przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego, które jest integralną częścią procedury szczepienia. Wierzyciel nie ma obowiązku każdorazowo wskazywania w treści zobowiązania konieczności uprzedniego wykluczenia przeciwwskazań zdrowotnych, gdyż okoliczność ta wynika wprost z przepisów regulujących zasady przeprowadzania szczepień. Ewentualne przeciwwskazania do szczepienia mogą zostać stwierdzone wyłącznie przez lekarza w trakcie badania kwalifikacyjnego. Natomiast zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym stanowi dokumentację medyczną związaną z realizacją obowiązku, jednak jego nie wydanie nie oznacza, że obowiązek nie istnieje lub został określony nieprawidłowo. Jest to element procedury medycznej a nie warunek powstania obowiązku administracyjnego.
PPWIS również pozostałe zarzuty uznał za niezasadne. Wskazał m.in., że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu powstaje z mocy prawa i nie jest uzależniony od uprzedniego ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. Organ podkreślił, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej są uprawnione do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień, a skoro nie można zaszczepić dziecka, nie można również ustalić dla niego indywidualnego kalendarza szczepień. Zaznaczył również, że rodzice zostali skierowani z dzieckiem na konsultację neurologiczną, jednak w jej wyniku lekarz neurolog nie wypowiedział się co do ewentualnych przeciwwskazań do szczepienia ani nie wydał zaświadczenia o konieczności odroczenia szczepienia z powodów zdrowotnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił organowi:
1. naruszenie art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), poprzez brak wskazania w uzasadnieniu postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w upomnieniu;
2. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa poprzez wezwanie zobowiązanego do wykonania nieistniejących szczepień w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych;
3. błąd w ustaleniach faktycznych, tj. uznanie, że skarżący nie wykonał obowiązku, podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, odroczenie terminu wykonania obowiązku, a ponadto brak jest w aktach sprawy zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, które potwierdzałoby, że dziecko zostało zakwalifikowane do obowiązkowych szczepień ochronnych;
4. naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 u.p.e.a., poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
5. naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień.
Wobec tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o wstrzymanie jego wykonania. W uzasadnieniu skargi ponowił dotychczasową argumentację przedstawioną w zażaleniu. Podkreślił, że żaden z organów nie podaje z czego wywodzi - z jakich dokumentów, że jakiekolwiek przeciwwskazania do szczepień zostały wykluczone.
W odpowiedzi na skargę PPWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Postanowieniem z dnia 8 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej jako: P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Po zbadaniu sprawy w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu żaden z zarzutów skargi nie znalazł dostatecznego potwierdzenia w toku sądowej kontroli.
Przedmiotem skargi jest postanowienie PPWIS wydane przedmiocie oddalenia zarzutów skarżącego złożonych w postępowaniu egzekucyjnym zmierzającym do wyegzekwowania obowiązku o charakterze niepieniężnym, polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym było:
- pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym,
- brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak kwalifikacji do obowiązkowych szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, odroczenie terminu wykonania obowiązku,
- brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia,
- przystąpienie do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego nie spełniającego wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj. niewłaściwe podanie podstawy prawnej obowiązku i brak wskazania podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.
W ocenie Sądu zarzuty są bezzasadne, a wobec tego organ I instancji prawidłowo na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. wydał postanowienie o oddaleniu zarzutów.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne zostało poprzedzone doręczeniem skarżącemu upomnienia, które zwierało wezwanie do wykonania obowiązku zaszczepienia małoletniej A. K. przeciwko chorobom: 1) wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (II i III dawka); 2) błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III i IV dawka); 3) poliomyelitis (I, II i III dawka); 4) inwazyjnym zakażeniom shtreptococcus pneumoniae (I, II i III dawka); 5) inwazyjnym zakażeniom haemophilus Influenzae typu b (I, II, III i IV dawka); 6) odrze, śwince, różyczce (I dawka). W aktach sprawy znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru na tą okoliczność (k. 3), zatem zarzut nie doręczenia upomnienia skarżącemu nie znalazł potwierdzenia w aktach sprawy.
Z powodu niewykonania obowiązku, na wniosek wierzyciela – Powiatowego Państwowego Inspektora Sanitarnego wszczęto postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2025 r., stwierdzającego obowiązek poddania córki skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule, które nie zostały wykonane w obowiązujących terminach. Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz § 2, § 3, załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a zatem zarzut o braku podstawy prawnej, czy nie pełnej podstawie prawnej nałożonego obowiązku jest całkowicie bezzasadny.
Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącego obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. Zgodnie z powołanym przepisem, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 u.z.z., osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.). Z art. 17 ust. 2, 3 i 4 u.z.z. wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
W przepisie art. 17 ust. 10 u.z.z. udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), które określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W wystawionym tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, konieczność poddania córki skarżącego szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom: 1) wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (II i III dawka); 2) błonicy, tężcowi, krztuścowi (I, II, III i IV dawka); 3) poliomyelitis (I, II i III dawka); 4) inwazyjnym zakażeniom shtreptococcus pneumoniae (I, II i III dawka); 5) inwazyjnym zakażeniom haemophilus Influenzae typu b (I, II, III i IV dawka); 6) odrze, śwince, różyczce (I dawka).
Wskazane szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Skarżący podniósł, że obowiązek określony przez wierzyciela w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym wzywa do wykonania szczepień, które nie istniały zarówno w Programie Szczepień Ochronnych, jak i obecnie w Harmonogramie Szczepień, stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia. W powyższym akcie obowiązkiem szczepień nie są bowiem objęte takie choroby, jak: poliomyelitis, czy świnka. Są to odpowiednio szczepienia dedykowane chorobom zdefiniowanym jako: ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis) i nagminne zapalenie przyusznic (świnka). Pomimo jednak "nieprecyzyjności" - zgodnie z brzmieniem ww. rozporządzenia – wskazania przez organ (wierzyciela) nazw chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień należy stwierdzić, że nazwy zastosowane przez organ są powszechnie używane jako skrótowe określenia chorób i ich tożsamość z chorobami wymienionymi w rozporządzaniu nie budzi żadnych wątpliwości (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 maja 2025 r., sygn. akt III SA/Gd 42/25).
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) błonicy,
b) krztuścowi,
c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) odrze,
b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince),
c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, jak również na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do córki skarżącego, urodzonej [...] stycznia 2023 r., obowiązkowe i wymagalne. Całkowicie bezzasadny był przy tym zarzut braku podania w podstawie prawnej art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z., z czego skarżący próbował wywieść naruszenie przez organ obowiązku zamieszczenia w tytule wykonawczym obowiązku badania kwalifikacyjnego. Tytuł wykonawczy jak wskazano zawiera wymaganą podstawą prawną, w tym art. 17 bez wskazania dodatkowych jednostek redakcyjnych, a więc cały przepis stanowił tą postawę. Z kolei wbrew zarzutom skargi uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia też wymogi art. 124 § 2 k.p.a. Poddane kontroli postanowienie PPWIS oraz poprzedzające je postanowienie PPIS wskazują podstawy prawne. Organ wyjaśnia przy tym treść art. 17 u.z.z., podając m.in., że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Organ odnosząc się też obszernie do zarzutu braku wymagalności obowiązku (s. 2-5 uzasadnienia postanowienia) podaje prawidłowo art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. i przytacza jego treść.
Podobnie zarzut określenia egzekwowanego obowiązku w sposób odmienny w upomnieniu oraz w tytule wykonawczym, nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Z obu wymienionych wynika w sposób jednoznaczny, że obowiązek dotyczył zaszczepienia małoletniego dziecka przeciwko wymienionym w nich chorobom.
Należy kolejno podkreślić, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone tylko przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Stosownie do art. 17 ust. 5 u.z.z., w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. W myśl zaś § 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Z akt sprawy nie wynika, aby w przypadku córki skarżącego stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepień. Jak podano w uzasadnieniu wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, informację o nie wyrażaniu przez rodziców dziecka zgody na poddanie dziecka szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom zakaźnym PPIS otrzymał z [....] Spółka Partnerska w [....]. Pomimo wezwania i upomnień córka skarżącego nie została poddana szczepieniom ochronnym.
Wymaga podkreślenia, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, realizowanym w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności:
1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz
2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.
Skarżący nie przedstawił zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, z którego wynikałoby, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego lekarz stwierdził przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego/szczepień ochronnych (zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych). Skarżący w toku postępowania egzekucyjnego, jak również aktualnie w skardze próbuje dowieść, że obowiązek szczepień jest przez niego realizowany, ale na obecnym etapie jest niewymagalny i niewykonalny. Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających odroczenie obowiązku szczepienia dziecka, za takie bowiem nie można uznać załączonej przez skarżącego do akt dokumentacji medycznej. Przeciwnie, potwierdza ona, że przed planowanym szczepieniem dziecka realizowane były badania lekarskie, podczas których nie stwierdzano przeciwwskazań do wykonania szczepień. Odroczenie szczepienia nie wynikało więc z zalecenia lekarza przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne, a jedynie z faktu nie wyrażenia przez rodziców zgody na wykonanie szczepienia. Również lekarz specjalista z zakresu neurologii nie wypowiedział się odnośnie odroczenia szczepień ochronnych dziecka.
Z akt sprawy wynika, że córka skarżącego nie została zaszczepiona, zaś skarżący dysponuje wiedzą, jakie obowiązki na nim, jako rodzicu, ciążą oraz w jaki sposób ma je wykonać. W tej sytuacji obowiązek skarżącego poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia upomnienia, a następnie wystawienia tytułu wykonawczego oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku, we wskazanym wyżej zakresie, są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.
Nie może być również tak, że jak wskazuje skarżący brak indywidualnego kalendarza szczepień stanowił podstawę stwierdzenia braku wymagalności obowiązku. Jak prawidłowo podaje organ, indywidualny kalendarz szczepień ustalany jest przez lekarza zgodnie ze schematem szczepień. Skoro jednak nie można zaszczepić dziecka z powodu braku zgody rodzica na szczepienie, to nie można również ustalić dla niego indywidualnego kalendarza szczepień.
Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło