II SA/Rz 1238/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków M. D. i T. D. o ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie objętym złożonymi wnioskami PPF. M. D. i T. D. we wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję SKO z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] zwrócili się o przydzielenie im adwokata z urzędu. Wnioski te podtrzymali w złożonych następnie urzędowych formularzach PPF, mających zastosowanie do przyznawania prawa pomocy osobom fizycznym w postępowaniu sądowoadministracyjnym (wnioski te opiewały także na zwolnienie od kosztów sądowych, niemniej z uwagi na przedmiot sprawy związany z dochodzeniem świadczenia z pomocy społecznej, wnioskodawcy korzystają w niej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, o czy zostali poinformowani pismem z dnia 11 stycznia 2012 r.; w tym zakresie wnioski nie podlegają merytorycznemu rozpoznaniu). W uzasadnieniach złożonych wniosków PPF skarżący wskazali, że ich obecna sytuacja finansowa nie pozwala im na skuteczne dochodzenie swoich praw, gdyż nie posiadają środków na wynajęcie adwokata w celu reprezentowania ich przed Sądem. Z zawartych w nich oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że M. i T. D. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości odpowiednio 1168 i 1373 zł. brutto. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 119 m², nieruchomość rolną o pow. 3,55 ha oraz samochód osobowy Peugeot 307 (rok prod. 2004). Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawców, zostali oni wspólnie wezwani do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, opłaty za tzw. media (energia elektr., gaz, woda itp.) oraz ewentualnie na inne cele w istotny sposób wpływające na obciążenie domowego budżetu, b) wskazania kwot netto pobieranych przez siebie emerytur, c) wskazania sposobu wykorzystania (zagospodarowania) posiadanej nieruchomości rolnej, w tym dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego oraz wysokości dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli takie są pobierane, d) wykazania wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) oraz średnich miesięcznych kosztów ich utrzymania i eksploatacji, e) udzielenia informacji, na jakim etapie znajdują się prace związane z remontem zalanego i uszkodzonego w czasie powodzi domu, f) przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od 1 listopada 2011 r. do dnia wykonania wezwania. Doręczone im 17 stycznia 2012 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzach PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 24 stycznia 2012 r.). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Prowadzenie przez małżonków M. i T. D. wspólnego gospodarstwa domowego oraz te same okoliczności odnoszące się do ich sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej uzasadniają wspólne rozpoznanie złożonych przez nich wniosków. Ustanowienie adwokata dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie warunkujących przyznanie prawa pomocy przesłanek obciąża osobę wnioskującą (stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy). Ocena wniosków M. i T. D. oparta wyłącznie na informacjach zawartych w formularzu PPF nie potwierdziła w dostatecznym stopniu spełnienia przez nich przytoczonej powyżej przesłanki, co przy posiadaniu zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych dochodów pochodzących z pobieranych przez nich świadczeń emerytalnych wynikało głównie z braku danych nt. wysokości obciążających ich wydatków oraz niewyjaśnieniu innych okoliczności mających pośredni wpływ na ocenę ich możliwości finansowych (w tym m.in. jakie znaczenia dla ich utrzymania ma posiadana nieruchomość rolna oraz na jakim etapie znajdują się prace związane z remontem uszkodzonego w czasie domu). Z treści złożonych wniosków w żaden sposób nie wynikało przy tym, czym miałby się dla nich objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby pozostać niezaspokojone w związku z potencjalną potrzebą wydatkowania środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru. Udzielenie przez skarżących odpowiedzi na skierowane do nich wezwanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić złożone przez nich wnioski i w przypadku stwierdzenia ich zasadności, przyznać im prawo pomocy. Jej brak skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że nie mają oni zamiaru ujawnienia dokładniejszych danych nt. swojej sytuacji materialnej i finansowej, a przez to że być może kształtuje się ona nieco odmiennie niż wynika to z ogólnikowego stwierdzenia o braku środków na ten cel. Brak dostatecznych informacji pozwalających ustalić rzeczywistą sytuację materialno – finansową wnioskodawców skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem nich obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Skarżący składając wniosek o przyznanie prawa pomocy musieli się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności, a decydując się na niewykonanie skierowanego do nich wezwania także przewidywać niekorzystne dla siebie załatwienie wniosków (w kontekście powyższego można domniemywać, że powodem dla którego skarżący nie wykonali skierowanego do nich wezwania była zawarta w nim informacja o przysługującym im ustawowym zwolnieniu od kosztów sądowych, co jednak w opisanych okolicznościach pozostaje bez znaczenia dla oceny wniosków o ustanowienie adwokata). Niewywiązanie się więc przez skarżących z ciążącego na nich ustawowego obowiązku wykazania przesłanki do przyznania prawa pomocy wyłącza możliwość pozytywnego rozpoznania złożonych przez nich wniosków. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawców, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.