II SA/Rz 1238/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Marcin Kamiński /spr./ AWSA Karina Gniewek-Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2021 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rejestracji samochodu osobowego - skargę oddala - Przedmiotem skargi B. S. (skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia [...] października 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Starosty (organ I instancji) z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy rejestracji samochodu osobowego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 71 ust. 1 i 2, art. 72 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (u.p.r.d.) oraz § 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (rozporządzenie), orzekł o odmowie rejestracji samochodu osobowego marki Toyota Rav4 o nr VTN: [...], rok produkcji 2003. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu [...] sierpnia 2020 r. do Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego wpłynął wniosek skarżącego o rejestrację samochodu osobowego marki Toyota Rav4, o numerze VIN: [...], rok produkcji 2003. Po zweryfikowaniu przedłożonych do wniosku dokumentów oraz po wpisaniu numeru rejestracyjnego do systemu informatycznego Centralnej Ewidencji Pojazdów organ ustalił, że w Centralnej Ewidencji Pojazdów przedmiotowy pojazd był zarejestrowany w Urzędzie Miasta [...], pod numerem rej. [...] i w tej sprawie została wydana decyzja uchylająca proces rejestracji i odmawiająca rejestracji. Organ ustalił następnie, że decyzja ta podyktowana była faktem posłużenia się jako autentycznym - sfałszowanym dokumentem w postaci faktury VAT, do rejestracji pojazdu w Urzędzie Miasta [...]. Organ I instancji wyjaśnił, że stosownie do art. 72 ust. 1 u.p.r.d. rejestracji pojazdów dokonuje się przede wszystkim na postawie dowodu własności. Dowodem własności pojazdu - zgodnie z § 6 rozporządzenia - jest w szczególności: umowa kupna-sprzedaży, umowa zamiany, umowa darowizny, umowa o dożywocie, faktura potwierdzająca nabycie pojazdu, prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Organ podkreślił, że dokumenty potwierdzające własność dołączane do wniosku o rejestrację muszą być oryginalne i zgodne ze stanem faktycznym. Natomiast ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przedmiotowy pojazd był przedmiotem sporu pomiędzy skarżącym a J. Z., która w dniu [...] października 2008 r. odstąpiła od umowy kupna-sprzedaży samochodu z uwagi na wadę prawną rzeczy i wezwała sprzedawcę do zwrotu uiszczonej ceny nabycia pojazdu. Organ wskazał, że składając niniejszy wniosek o rejestrację pojazdu skarżący nie przedłożył dokumentów, o których mowa w art. 72 u.p.r.d. oraz § 2 rozporządzenia - potwierdzających nabycie przez niego własności pojazdu. Skarżący oświadczył w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r., że nie dokonał ustalenia prawa własności przedmiotowego pojazdu w drodze orzeczenia sądowego. Organ I instancji wyjaśnił, że organ rejestrujący może dokonać rejestracji pojazdu w oparciu o ustalony niesporny stan własnościowy. Ustalenie tego stanu własnościowego może być dokonane z wykorzystaniem różnych środków dowodowych, ale efekt ustaleń winien być jednoznaczny. W przedmiotowej sprawie nie można uznać, że skutecznie doszło do nabycia pojazdu przez skarżącego. Ustalenia takie mają ten skutek, że organ rejestrujący nie ma podstaw do uznania, że skarżący spełnił wszystkie niezbędne warunki do dokonania rejestracji przedmiotowego pojazdu zgodnie z art. 72 ust. 1 u.p.r.d. Brak dowodu własności pojazdu uniemożliwia bowiem dokonanie rejestracji pojazdu. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił: 1) naruszenie art. 27 u.p.r.d. przez niezasadną odmowę rejestracji pojazdu w sytuacji, gdy skarżący przedłożył wyroki Sądu Okręgowego w [...] uwzględniające powództwo J. Z. dotyczące odstąpienia od umowy sprzedaży - gdzie Sąd traktuje skarżącego jako sprzedawcę i właściciela pojazdu – zaś gdyby skarżący nim nie był, nie zostałby zobowiązany do zapłaty na rzecz J. Z. całej kwoty za samochód, 2) błędne przyjęcie, że skarżący nie legitymuje się dokumentem własności - podczas gdy wyrok Sądu Okręgowego w [...] potwierdza jego prawo własności, zaś gdyby nie był właścicielem pojazdu nie posiadałby legitymacji biernej w sporze z J. Z., 3) błędne przyjęcie, że skarżący nie jest jego właścicielem pojazdu - podczas gdy orzeczenia sądów potwierdzają ten fakt. Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do treści art. 72 ust. 1 u.p.r.d., rejestracji dokonuje się na podstawie: 1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5; 2) karty pojazdu, jeżeli była wydana; 3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane; 4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego; 5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany; 6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy; 6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy lub pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e) został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy. Organ odwoławczy stwierdził, że powyższy przepis precyzyjnie określa dokumenty, które stanowią podstawę zarejestrowania pojazdu, a katalog ten jest wyczerpujący. Jednym z takich dokumentów jest dowód własności pojazdu. Organ odwoławczy wyjaśnił następnie, że według § 6 ust. 1 rozporządzenia, dowodem własności pojazdu lub jego pojedynczych zespołów jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: 1) umowa sprzedaży, 2) umowa zamiany, 3) umowa darowizny, 4) umowa dożywocia, 5) faktura potwierdzająca nabycie pojazdu, 6) prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. Niezbędnym zatem dokumentem do rejestracji pojazdu jest dowód własności pojazdu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, w ocenie organu odwoławczego, nie legitymuje się on takim dowodem. Organ odwoławczy podał, że przedmiotem wniosku o zarejestrowanie jest samochód osobowy marki Toyota Rav4, nr VTN: [...] rok produkcji 2003. Pojazd ten nabyty został przez J. Z.. Wraz z wydaniem ww. pojazdu skarżący przekazał nabywcy wypełnioną w języku francuskim fakturę VAT nr 45 z dnia 1 lutego 2007 r., w której jako sprzedawcę umieszczone zostały dane [...], jako kupującą dane J. Z., a cenę pojazdu określono w kwocie 3 tys. euro, zaś skarżący otrzymał kwotę 62 tys. zł tytułem zapłaty. Powyższa faktura została sfałszowana w okresie pomiędzy dniem 9 lutego 2007 r. a 10 lutego 2007 r. na terenie Polski w dacie i miejscu bliżej nieustalonym, w ten sposób, że w dokumencie opatrzonym nieoryginalnymi pieczątkami [....] oraz sfałszowanym podpisem właściciela powyższego komisu, wypełniona została nieprawdziwymi danymi co do czasu i ceny jego zakupu. Tak podrobionym dokumentem posłużył się skarżący. W oparciu m. in. o ww. fakturę, J. Z. dokonała rejestracji przedmiotowego pojazdu. W związku z zatrzymaniem przedmiotowego pojazdu z uwagi na podejrzenie jego kradzieży (co ostatecznie nie zostało potwierdzone), J. Z. w dniu [...] października 2008 r. złożyła pisemne oświadczenie o odstąpieniu od umowy kupna-sprzedaży pojazdu dotkniętego wadą prawną i wezwała skarżącego do zwrotu uiszczonej ceny nabycia pojazdu. Skarżący nie honorował złożonego oświadczenia, w konsekwencji czego Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt [...] zasądził od niego na rzecz J. Z. kwotę 62.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 października 2008 r. do dnia zapłaty, zaś Sąd Okręgowy w [...] wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...] oddalił apelację skarżącego od wyroku sądu I instancji. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta uchylił decyzję własną o rejestracji przedmiotowego pojazdu oraz odmówił J.Z. zarejestrowania tego pojazdu, wskazując, że według zapadłych w sprawie wyroków sądów karnych, w celu użycia za autentyczną została podrobiona faktura nr 45 kupna-sprzedaży przedmiotowego pojazdu. Jednocześnie skarżący w piśmie z dnia [...] sierpnia 2020 r. oświadczył, że nie posiada dokumentu z sądu potwierdzającego przeniesienie własności przedmiotowego pojazdu na jego rzecz. Organ odwoławczy podał, że w tym stanie rzeczy skarżący błędnie usiłuje wykazać swoje prawo własności do przedmiotowego pojazdu w wydanym przez Sąd Okręgowy w [...] wyroku z dnia 30 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...], oddalającym apelację od wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt [...], którym Sąd, na skutek odstąpienia przez J. Z. od umowy kupna-sprzedaży przedmiotowego pojazdu, zasądził od skarżącego na jej rzecz kwotę 62.000 zł. Organ odwoławczy stwierdził, że ww. wyrok nie jest orzeczeniem sądu rozstrzygającym o prawie własności, czego wymaga dyspozycja § 6 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Nadto posłużenie się przez skarżącego, w celu sprzedaży pojazdu, od której to umowy ostatecznie odstąpiła J. Z., podrobionym dokumentem w postaci faktury VAT, nie daje podstaw do przyznania skarżącemu cechy właściciela tego pojazdu. Dokumenty, mogące być podstawą rejestracji, w tym dowód własności pojazdu, muszą być prawdziwe nie tylko w znaczeniu formalnym, czyli sporządzone przez powołane do tego organy lub osoby, lecz także zgodne ze stanem faktycznym. Faktura, którą posłużył się skarżący w celu sprzedaży pojazdu, dokumentem takim nie jest, skoro jej treść została podrobiona. Nadto, w fakturze tej, jako sprzedawcę, umieszczone zostały dane właściciela francuskiego komisu, a nie dane skarżącego. Z faktu zatem sprzedaży J. Z., mającej mieć potwierdzenie w przedmiotowej podrobionej fakturze, konsekwencją czego było odstąpienie przez nią od umowy z uwagi na wadę prawną pojazdu i zasądzenie od skarżącego zwrotu kwoty otrzymanej ze sprzedaży pojazdu, brak jest podstaw do wywodzenia, że prawo własności tego pojazdu przysługuje skarżącemu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w realiach niniejszej sprawy skarżący może potwierdzić prawo własności przedmiotowego pojazdu poprzez złożenie do sądu pozwu o ustalenie, że jest on właścicielem tego pojazdu i wydaniu przez sąd orzeczenia zgodnego z żądaniem pozwu. Dopiero takie orzeczenie będzie orzeczeniem rozstrzygającym o prawie własności, zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Ustalenie istnienia czy nieistnienia określonego prawa lub stosunku prawnego (art. 189 k.p.c.) należy do wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Organy administracji dokonują zaś rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych. Nie mogą zatem ich kreować ani korygować. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 3046/03, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Lu 799/16. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że art. 27 u.p.r.d. dotyczy obowiązków kierującego pojazdem względem rowerzysty, a stan faktyczny niniejszej sprawy nie obejmuje ww. kwestii. W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości. Skarżący powtórzył zarzuty podniesione w odwołaniu oraz wniósł o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ I instancji niezasadnie odmówił rejestracji pojazdu. Gdyby bowiem skarżący nie był jego właścicielem, nie mógłby sprzedać go J. Z., a ta nie mogłaby skutecznie odstąpić od umowy sprzedaży. Skarżący zwrócił uwagę, że Sąd Okręgowy w [....] potraktował go jako właściciela pojazdu - uwzględniając powództwo J. Z., dlatego wyroki Sądów winny być tratowane dla organu jako dokument potwierdzający własność, zwłaszcza, że ustawa nie wymienia (numerus clausus) dokumentów na podstawie, których możliwa jest rejestracja. Skarżący stwierdził, że decyzja pozbawia właściciela możliwości korzystania z pojazdu - korzystania z niego jako z rzeczy - w tym pozbawia go możliwości sprzedaży. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga została oddalona, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd działając z urzędu, niezależnie od granic skargi i podniesionych zarzutów, nie stwierdził naruszeń prawa materialnego lub procesowego, których postać lub stopień miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a.). W granicach możliwości weryfikacyjnych sądu administracyjnego zaskarżona decyzja jest więc prawidłowa. Istota sporu administracyjnoprawnego w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżący jako strona umowy sprzedaży pojazdu mechanicznego pochodzącego z kradzieży na terytorium Francji i sprowadzonego do RP w celu sprzedaży może w aktualnym stanie prawnym zarejestrować ten pojazd na podstawie w postaci prawomocnego wyroku sądowego uwzględniającego powództwo J. Z. przeciwko skarżącemu o zapłatę z tytułu zwrotu ceny sprzedaży w związku z odstąpieniem powódki od umowy sprzedaży z dnia 10 lutego 2007 r. Na powyższe pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej, pomimo istnienia po stronie skarżącego uzasadnionego interesu w rejestracji pojazdu. Sporny pojazd mechaniczny został pierwotnie zarejestrowany na terytorium Republiki Francuskiej, jednak jego właścicielka (obywatelka francuska) w celu wyłudzenia odszkodowania z umowy ubezpieczenia zgłosiła jego fikcyjną kradzież. Następnie pojazd ten był przedmiotem nielegalnego obrotu we Francji i w Polsce. W dniu [...] lutego 2007 r. oskarżony S. Z. (który w dniu 8 lutego 2007 r. nabył ww. pojazd na terytorium RP) dokonał fałszerstwa francuskiej faktury sprzedaży, wpisując jako nabywcę pojazdu J. Z., która – zgodnie z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia 30 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...] (zgodnie z wiążącą wykładnią dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 grudnia 2017 r., sygn. akt [....]) – zawarła w dniu 10 lutego 2007 r. ze skarżącym umowę sprzedaży, a następnie – w związku z zatrzymaniem spornego pojazdu w dniu 27 sierpnia 2007 r. – złożyła w dniu [...] października 2008 r. skuteczne prawnie oświadczenie o odstąpieniu od powyższej umowy jako dotkniętej wadą prawną (albowiem skarżący był sprzedawcą pojazdu pochodzącego z kradzieży). Na tle powyższych ustaleń faktycznych nie jest prawnie uzasadnione twierdzenie, że wskazany wyżej prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w [....] z dnia 30 kwietnia 2019 r., sygn. akt [...], wydany w sprawie o zapłatę wszczętej na podstawie powództwa J. Z. przeciwko skarżącemu o zwrot ceny pojazdu w związku z odstąpieniem od umowy sprzedaży, może być uznany za dowód własności skarżącego w zakresie spornego pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt u.p.r.d.), w postaci określonej w § 6 ust. 1 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych, to jest prawomocnego orzeczenia sądu rozstrzygającego o prawie własności. W ww. wyroku Sąd Okręgowy w [...] oddalając prawomocnie (po wyroku SN) apelację skarżącego od wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt [...], uwzględniającego powództwo J. Z. o zapłatę, przesadził ostatecznie, że powódka zawarła w dniu [...] lutego 2007 r. umowę sprzedaży z pozwanym (skarżącym) w warunkach istnienia wady prawnej przedmiotu sprzedaży, a złożone przez nią oświadczenie o odstąpieniu od umowy sprzedaży było skuteczne, co uzasadniało zwrot przez skarżącego ceny sprzedaży. Sąd cywilny nie przesądził jednak tak w sentencji, jak i w uzasadnieniu powyższego wyroku, że skarżący był lub jest właścicielem spornego pojazdu. Jest to zasadniczo zrozumiałe, albowiem pozew nie dotyczył ustalenia prawa własności rzeczy lub roszczeń windykacyjnych, lecz zwrotu ceny uiszczonej w ramach umowy sprzedaży. Sam fakt, że umowa sprzedaży została zawarta, nie przesądza jeszcze, że na podstawie tego rodzaju umowy doszło do skutecznego przeniesienia prawa własności przez sprzedawcę. W zakresie prawnorzeczowego skutku umowa sprzedaży rzeczy przez podmiot, któremu prawa do niej nie przysługują, mogła być bowiem bezskuteczna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Trzeba jednak pamiętać, że skarżący nie został pozbawiony możliwości poszukiwania ochrony prawnej. Prawo polskie przewiduje bowiem w zakresie możliwości nabycia prawa własności rzeczy wyjątki od cyt. wyżej zasady nemo plus iuris. Takim wyjątkiem jest wynikająca z art. 169 k.c. regulacja dotycząca nabycia prawa własności do rzeczy ruchomej nabytej od nieuprawnionego. Zgodnie z art. 169 § 1 k.c., jeżeli osoba nieuprawniona do rozporządzania rzeczą ruchomą zbywa rzecz i wydaje ją nabywcy, nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie, chyba że działa w złej wierze. Natomiast jeżeli rzecz zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela zostaje zbyta przed upływem lat trzech od chwili jej zgubienia, skradzenia lub utraty, nabywca może uzyskać własność dopiero z upływem powyższego trzyletniego terminu. Ograniczenie to nie dotyczy pieniędzy i dokumentów na okaziciela ani rzeczy nabytych na urzędowej licytacji publicznej lub w toku postępowania egzekucyjnego (art. 169 § 2 k.c.). Z powyższych regulacji wynika, że rzeczy ruchome zbyte przez podmiot nieuprawniony mogą zostać nabyte jedynie w dobrej wierze i co do zasady z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie albo z upływem trzech lat od chwili od chwili zgubienia, skradzenia lub utraty rzeczy. Nie mogą zostać nabyte w powyższy sposób rzeczy wpisane do krajowego rejestru utraconych dóbr kultury (art. 169 § 3). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd stwierdza, że wobec niemożności przedstawienia przez skarżącego dowodu nabycia prawa własności spornego pojazdu w postaci odpowiedniej umowy, rachunku lub innego dokumentu, podstawą wykazania przesłanki własnościowej pojazdu w celu jego rejestracji może być prawomocny wyrok sądu cywilnego ustalający nabycie w dobrej wierze prawa własności przez skarżącego do ww. pojazdu, wydany na podstawie art. 189 k.p.c. Będzie to orzeczenie rozstrzygające o prawie własności pojazdu (art. 72 ust. 1 pkt u.p.r.d. w zw. z § 6 ust. 1 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych), które będzie stanowi dokument będący jedną z koniecznych podstaw rejestracji pojazdu. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy rejestracji spornego samochodu osobowego odpowiadają prawu. Mając na względzie powyższe argumenty i przesłanki, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.