II SA/Rz 124/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] w przedmiocie wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 124/14, wydanym przez referendarza sądowego, po rozpoznaniu wniosku A. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, odmówiono przyznania wyżej wymienionej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie A. D. złożyła sprzeciw. Wskazała na comiesięczne wydatki jakie ponosi - opłaty za mieszkanie, media, energię elektryczną, wyżywienie, koszty związane z utrzymaniem siebie i przeznaczone na leczenie. Podała, że nie aprobuje stanowiska Sądu o braku podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zwróciła uwagę na swój stan zdrowia i konieczność przeprowadzania kontrolnych badań. Wyjaśniła, że by uiścić wpis pożyczyła pieniądze. Oszczędności w kwocie 30 000 zł ma przeznaczone na "czarną godzinę" i stanowią jej skromne zabezpieczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a."). Zgodnie natomiast z treścią art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na wstępie należy zaznaczyć, że przedmiotowy wniosek dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak wyżej wskazano, w niniejszej sprawie A. D. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Po przeanalizowaniu wniosku oraz sprzeciwu Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że A. D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z renty w wysokości 1453 zł netto miesięcznie (jest inwalidą I grupy). Posiadane przez nią wartościowe składniki majątkowe to: mieszkanie własnościowe o pow. 53 m2 oraz nieruchomość – jak wyjaśniła - "pole, które jest własnością mamy a aktualnie Sąd w P. ustala zstępnych". Posiada oszczędności w banku PKO w wysokości 30 000 zł, które przeznaczone ma na "czarną godzinę". Wnioskodawczyni wyjaśniła także, że administruje mieszkaniem "po zmarłej cioci G.", jest to kawalerka o powierzchni 27 m2 (informacja zawarta w piśmie z dnia 31.03.2014 r. – k. 64 akt sądowych sprawy). Z podanych przez wnioskodawczynię informacji wynika, że po uiszczeniu czynszu, opłat za media, energię elektryczną, gaz, telefon, telewizję, opłat za wywóz odpadów, opłat za C.O., wodę, opłaceniu składki na ubezpieczenie z otrzymywanej renty pozostaje jej kwota 600 zł, którą przeznacza na środki czystości, higieny osobistej, żywność, naprawy drobnych awarii, leki. Podniosła, że korzysta z pomocy innych osób w gospodarstwie domowym (mycie okien, sprzątanie itp.), co musi opłacić. Z uwagi na swój stan zdrowia musi "przeprowadzać badania kontrolne okresowo – tylko prywatnie", raz do roku wyjeżdża do sanatorium, gdzie koszt utrzymania to kwota ok. 60 zł/doba. Wnioskodawczyni podała także, że posiada zasoby pieniężne tj. oszczędności w kwocie 30 000 zł, które przeznaczone ma na tzw. "czarną godzinę". Jak podała: "nie zdecyduje się z tych pieniędzy sfinansować operacji, nie ruszy tego skromnego zabezpieczenia". Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd uznał, że A. D. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby skarżąca nie mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie. Wprawdzie otrzymywane świadczenie rentowe nie jest wysokie, jednak wystarcza na pokrycie kosztów związanych z jej utrzymaniem i leczeniem. Podkreślić wypada, że po zsumowaniu comiesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie mieszkania (czynsz, opłaty), wnioskodawczyni pozostaje na pokrycie pozostałych wydatków do dyspozycji kwota ok. 600 zł (jak sama podała). Do najważniejszych z nich będą należeć wydatki związane z zakupem żywności i leków. Jednakże odniesienie ich do potrzeb jednej osoby nie pozwala na uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej biorąc pod uwagę fakt, że wnioskodawczyni dysponuje oszczędnościami w kwocie 30 000 zł. Podkreślić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W okolicznościach sprawy wobec faktu uiszczenia wpisu sądowego od skargi, na obecnym etapie postępowania ewentualne koszty postepowania mogą obejmować kwotę 100 zł za otrzymanie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (w sytuacji oddalenia skargi), wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia - w kwocie 100 zł. Jak wyżej wspomniano instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, ma służyć najuboższym to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). Z pewnością A. D. nie jest osobą ubogą i nieporadną. W toku postępowania uiściła żądany wpis od skargi, w wyznaczonych terminach stosowała się do wezwań Sądu. Wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Skarżąca w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazała. Tym bardziej, co wynika z wniosku, że wszystkie jej potrzeby życiowe są bez trudu zaspokajane. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.