II SA/Rz 124/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G.M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 lipca 2018 r. odmawiającego przyznania G.M. prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi G.M. i M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. G.M. zwróciła się ponownie w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w postaci tym razem częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego lub adwokata. Argumentując wniosek podała, że jej jedynym źródłem utrzymania jest kwota 2.244 zł z tytułu emerytury, nie posiada żadnych oszczędności, akcji, obligacji, udziałów, kosztowności, ani wartościowych przedmiotów ruchomych jak samochód, w gospodarstwie domowym jest osobą samotną. Skarżąca jako majątek wskazała dom o pow. 100 m2, mieszkanie 50 m2, nieruchomość rolna o pow. 1,63 ha, a jako stałe zobowiązania zadeklarowała opłaty na gaz, energię, wodę, wyżywienie, odzież, lekarstwa i leczenie, remonty mieszkania, środki higieny, opał, telefon, im opłaty sądowe co pochłania w całości kwotę 2.244 zł. Na podstawie akt sądowych sprawy i dodatkowych wyjaśnień złożonych na potrzeby uprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd ustalił, że Skarżąca średnio miesięcznie wydaje: na wyżywienie 800 zł, lekarstwa i leczenie 300 zł, gaz, energię elektryczną, kanalizację i wodę oraz wywóz śmieci 350 zł, opał 100 zł, telefon 120 zł, środki higieny osobistej 60 zł, podatki i opłaty 64 zł, odzież 100 zł, bieżące remonty mieszkania 300 zł, opłaty sądowe 50 zł. Nie oświadczyła, że korzysta z pomocy instytucji i innych osób w związku z sytuacją materialną, przedłożyła dwa rachunki: za energię i gaz na kwoty 128,83 zł i 73,56 zł oraz historie rachunku bankowego za okres od 27.02.2018 do 19.03.2018 r. z operacją wypłaty środków w wysokości 2.240 zł i opłaty za prowadzenie rachunku. Wyjaśniła, że pod wskazanych w skardze adresem zamieszkują dwie osoby, ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i nie uzyskuje żadnych pożytków z posiadanej nieruchomości rolnej. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2018 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Uzasadniając swoje odmowne stanowisko wyjaśnił, że informacje zawarte we wniosku i podane w następstwie uprzednio wystosowanego do niej wezwania nie uprawniają go do uznania, że skarżąca pozostaje w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Posiada bowiem stałe źródło dochodu w wysokości 2.244 zł, wprawdzie według oświadczenia skarżącej w całości konsumowanego przez wydatki, jednak w ocenie referendarza z uwagi na charakter wydatków wystarczającego do poczynienia oszczędności z przeznaczeniem na prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym. Takim wydatkiem są te ponoszone na pokrycie koszów bieżących remontów mieszkania. Przy uwzględnieniu całokształtu podanych informacji, rozpoznający wniosek referendarz uznał, że Skarżąca nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, G.M. wniosła o jego uchylenie, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów wpisu sądowego od skargi w części oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. W ocenie skarżącej zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. W szczególności dlatego, że Sąd nie określił wysokości wpisu od skargi, jak również nie określił, czy wpis dotyczy wyłącznie skarżącej czy jest to opłata solidarna z M.M. Ponadto część orzekająca winna być uzupełniona o ustalenie miejsca lokalizacji inwestycji celu publicznego. Nadto Sąd nie zbadał wnikliwe sytuacji materialnej skarżącej stwierdzając, że nie wykazała, że pozostaje w sytuacji, w której nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, podczas gdy skarżąca rzetelnie i zgodnie z prawdą wykazała swoją sytuację majątkową oraz rodzinną, jak również brak możliwości dokonania opłaty sądowej w całości, bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Doprecyzowała, że jej wniosek dotyczy nie tylko zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w części lecz przede wszystkim ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu, koniecznego do realizacji jej konstytucyjnego prawa do obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. radcy prawnego objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Stosownie do przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymóg spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej jego przyznanie. Sąd stwierdza, że referendarz sądowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną nie spełniła warunku wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy ocenie zasadności wniosku wzięto słusznie pod uwagę, że Skarżąca nie udokumentowała źródła swojego dochodu w wysokości 2.244 zł ani nie przedłożyła wyciągów z rachunku bankowego, co wyłącza weryfikację stanu posiadanych środków pieniężnych. Ponadto Skarżąca nie wykazała jakichkolwiek wydatków na leczenie, nie powołała się na okoliczności losowe, nadzwyczajne, które uniemożliwiałyby jej pokrycie koniecznych kosztów związanych z postępowaniem przed sądem. Nie powołała się na okoliczności mogące świadczyć o tym, że comiesięczne wydatki w kwocie 300 zł na bieżące remonty są niezbędne i konieczne. Słusznie zatem uznał referendarz sądowy, iż wydatki te nie korzystają z przywileju pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, a przynajmniej takiego pierwszeństwem Skarżąca nie wykazała. Skarżąca w sposób bardzo lakoniczny próbowała wyjaśnić swoją sytuację jako trudną na tyle, że nie pozwala ona na partycypowanie w jakiejkolwiek części w kosztach zainicjowanego postępowania sądowego, jednak uchyliła się od współpracy z Sądem w zakresie wyjaśnienia i udokumentowania tej sytuacji, co przy uwzględnieniu całokształtu podanych informacji, nie pozwoliło na uwzględnienie jej wniosku. Sąd, wbrew twierdzeniom Skarżącej, naprowadził ją na to, że wpis w niniejszej sprawie będzie miał charakter solidarny wskazując, że może podjąć próbę porozumienia w tej sprawie z drugą skarżącą - córką by wspólnie wywiązać się z nałożonego obowiązku uiszczenia opłaty sądowej lub ewentualnie innych przyszłych kosztów, o ile wystąpią. Także podniesiony zarzut o niewskazaniu wysokości wpisu od skargi w niniejszej sprawie w uzasadnieniu postanowienia okazał się chybiony, w kontekście okoliczności jakie legły u podstaw odmownego załatwienia wniosku. Skarżąca posiada wiedzę na temat wysokości wpisu w tej sprawie, bowiem jest to już kolejna sprawa tocząca się przed tut. Sądem w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego polegającej na budowie drogi gminnej w N., w której wpis sądowy wynosi 500 zł (II SA/Rz 801/13). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.