II SA/Rz 125/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. K. S. we wniesionej przez siebie skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2010 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie od należnej od niej opłaty. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF zawnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata podnosząc, że nie jest w stanie bez uszczerbku dla siebie i prowadzącego z nią wspólne gospodarstwo domowe męża ponieść kosztów sądowych. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 150 m² wraz z 40-arową działką na której jest posadowiony. Wnioskodawczyni wskazała, że od kilkunastu lat leczy się na schorzenia onkologiczne i z tego tytułu ponosi znaczne koszty związane z zakupem leków. Jako źródła dochodów wykazała pobierane przez siebie i męża świadczenia emerytalno – rentowe w wysokości odpowiednio 990 i 1100 zł. brutto. Skarżąca wzywana do złożenia dodatkowego oświadczenia mającego służyć potwierdzeniu i wyjaśnieniu wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych złożyła go, jednak nie zostało ono przez nią podpisane. Skierowane do niej wezwanie o jego podpisanie pozostało bez odpowiedzi, mimo zawartego w nim rygoru rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy wyłącznie w oparciu o dane zawarte w formularzu PPF. Mimo braku skutecznego złożenia przez K. S. dodatkowego oświadczenia (zgodnie z pouczeniem nie wzięto pod uwagę informacji w nim zawartych), jej wniosek uznano za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe, wśród których oprócz związanego z wniesieniem skargi wpisu (w niniejszej sprawie 500 zł.) do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji – 250 zł. Zwolnienie to równoznaczne jest z przyznaniem wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym, co uwarunkowane jest wykazaniem braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Podyktowane jest to przede wszystkim jej nie najlepszą sytuacją finansową, jako głównego wyznacznika możliwości poniesienia kosztów postępowania. Jak wynika ze stosownej rubryki wniosku PPF, zadeklarowane dochody jej i męża są kwotami brutto, co dodatkowo potwierdza przesłany odpis decyzji o przyznaniu jej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy (wg niej kwota netto świadczenia skarżącej wynosi 754 zł. miesięcznie). Suma dochodów netto wnioskodawczyni i męża będzie więc oscylować w granicach ok. 1600 zł./m-c, co mając na uwadze ogólną wysokość w/w kosztów sądowych (zarówno wymagalnych w związku z wniesieniem skargi, jak i mogących potencjalnie wystąpić w przyszłości) oraz ponoszonych koniecznych wydatków na utrzymanie 2 osób bez wątpienia nie może być uznane za kwotę dostatecznie wysoką i umożliwiającą pokrycie wszystkich związanych z tym należności. Sama wysokość wpisu od skarg w sprawach z zakresu zagospodarowania przestrzennego (a więc obejmujących przedmiot niniejszej skargi) wynosi 500 zł., co stanowi prawie 1/3 miesięcznych dochodów skarżącej i męża. Zasygnalizowany we wniosku wymagający stałego leczenia zły stan zdrowia skarżącej i związane z tym wydatki – niezależnie od ponoszonych bieżących kosztów utrzymania (zakup żywności, opłaty za tzw. media), nie pozwolą więc jej na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, mimo że jako związane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są one rozłożone w czasie. Kwalifikując jako zasadne zwolnienie wnioskodawczyni od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku o ustanowienie adwokata. Jego uwzględnienie także w tej części równoznaczne byłoby z uznaniem, że skarżąca wykazała brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, jako przesłanki przyznania całkowitego prawa pomocy (art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Mimo powoływania się na trudną sytuację materialną warunek ten nie został przez nią spełniony, gdyż nie zostało wykazane, jakich uzasadnionych potrzeb życiowych swoich i męża nie byłaby w stanie zaspokoić wskutek chociażby częściowego partycypowania w kosztach postępowania. Wniosek o ustanowienie adwokata nie został również przez K. S. w jakikolwiek sposób uzasadniony. Jest to o tyle ważne, że obowiązujące przepisy nie nakładają na strony postępowania sądowego wymogu występowania przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie; wyjątkiem jest tylko wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co minimalizuje związane z tym koszty, a co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi. Nie kwestionując przy tym doświadczania przez wnioskodawczynię przejściowych trudności finansowych należy wyraźnie podkreślić, że przed kosztami postępowania sądowego absolutnie nie może ona statuować pierwszeństwa dla wszystkich swoich normalnie ponoszonych wydatków. Nie mniej ważnym argumentem przemawiającym przeciwko ustanowieniu dla skarżącej zastępcy prawnego jest brak skutecznego złożenia przez nią dodatkowego oświadczenia i nieprzedłożenie wskazywanych w wezwaniu dokumentów źródłowych w postaci wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz dowodów potwierdzających wysokość wydatków na zakup leków. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 20089 r. sygn. akt I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W przypadku K. S. odmowa ustanowienia adwokata związana jest też z wyjątkowym charakterem prawa pomocy (zwłaszcza w zakresie całkowitym), wynikającym z przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez każdą stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek wobec zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych, chociaż niezbyt wysokich dochodów wnioskodawczyni niewątpliwie spełnia. Wg utrwalonego w piśmiennictwie poglądu, prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, s. 593. Z tych przyczyn, wobec braku spełniania przez skarżącą przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.