II SA/Rz 1254/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata K. D. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 /słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] kwietnia 2018 r. w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami powstałymi w okresie od października 2011 r. do września 2014 r. w kwocie 17 232,85 zł. Jak wynika z akt sprawy organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanej ulgi. Odwołanie od powyższej decyzji złożył A.C.. Rozpoznając odwołanie organ II instancji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. SKO stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż sytuacja rodzinna i materialna dłużnika alimentacyjnego nie daje podstaw do zastosowania instytucji umorzenia należności alimentacyjnych. Umorzenie możliwe jest w przypadku gdy sytuacja dochodowa obowiązanego i jego rodziny nie pozwala na wywiązywanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. W Wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego siedziba w Gliwicach z dnia 25 września 2017 r. sygn.. IV SA/GI 1052/16 czytamy "Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2016 r. poz. 169 ze zm., dalej: ustawa), w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści tego unormowania wynika w sposób nie budzący wątpliwości uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego czy rozłożenie na raty należności z tego tytułu zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie, z tym oczywiście zastrzeżeniem, iż nie może to oznaczać dowolności podjętego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W ramach tak zakreślonej kontroli Sąd dokonuje zatem oceny, czy przy podjęciu decyzji spełniona została zawarta w art. 7 KPA powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy stan faktyczny sprawy został wszechstronnie wyjaśniony (art. 77 KPA), a wydana decyzja należycie uzasadniona (art. 107 § 3 KPA). Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany przez organy na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza granicami kontroli sądowej." W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż w toku postępowania administracyjnego naruszone zostały art. 7, 77 i 80 Kodeksu postępowania Administracyjnego. Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji ustalonej w toku postępowania, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z oświadczeń skarżącego złożonych w postępowaniu oraz przedstawionych przez niego dokumentów wynikają wszystkie istotne informacje o jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej, w tym o uzyskiwanych stałych dochodach, ponoszonych niezbędnych wydatkach na utrzymanie oraz spłacie kredytu. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle niekorzystna aby można było uznać, że ma ona charakter szczególnie uzasadnionych okoliczności. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem, czy okoliczność posiadania zadłużenia nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych. Natomiast występowanie samej tylko trudnej sytuacji materialnej, nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji w okresie zasiłkowym 2008/2009 i 2010/2011 umorzył Panu A. C. zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych ponieważ sytuacja materialna była trudniejsza a stopień niepełnosprawności był umiarkowany. Aktualnie Pan A.C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim do dnia 28 lutego 2022 roku. Nastąpiła więc poprawa stanu zdrowia, która umożliwia podjęcie pracy w warunkach otwartego rynku pracy, który daje większe możliwości zarobkowe. W ocenie SKO ulgi dotyczące obowiązku alimentacyjnego, zastępczo realizowanego przez państwo, mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym instytucja umorzenia czy to należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i odsetek od tych należności powinna mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. W skardze do Sądu skarżący reprezentowany przez adwokata zarzucił decyzji naruszenie: - przepisów prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, - przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 K.p.a. Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga została oddalona, gdyż okazała się niezasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. WSA nie mógł na podstawie przytoczonych wyżej regulacji uwzględnić skargi bowiem decyzja SKO nie narusza prawa zarówno na płaszczyźnie materialnoprawnej jak również procesowej. Stan faktyczny sprawy został właściwie ustalony, tj. zgodnie z regułami art. 7, 77 i 80 K.p.a., dzięki czemu może stanowić materiał odniesienia dla właściwych przepisów prawa. Kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcie zostało oparte na treści art. 30 ust. 2 ustawy. Wójt Gminy był w niniejszej sprawie zarówno organem właściwym dłużnika i wierzyciela. Ustawodawca w treści art. 30 ust. 1 ustawy pozwala organowi właściwemu dłużnika na umorzenie należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (tj. m.in. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów Organy nie mogły zastosować względem skarżącego powyższej regulacji materialnoprawnej w jakimkolwiek jej punkcie, bowiem bezspornie egzekucja należności z majątku skarżącego w pełnej wysokości nie miała miejsca. Z tego powodu żądanie skarżącego zostało odniesione do normy art. 30 ust. 2 ustawy, który stanowi: Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie podlega kwestii, iż rozstrzygnięcie wydawane w oparciu o wyżej przytoczoną regulację ma charakter uznaniowy, przez co w postępowaniu administracyjnym szczególnego znaczenia nabiera zasada ogólna postępowania administracyjnego wyrażona w art. 7 K.p.a. nakazująca organom uwzględniać interes społeczny oraz słuszny interes obywatela. Organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego, jeżeli zdoła wykazać że wydane rozstrzygnięcie o charakterze negatywnym nie narusza słusznego interesu strony, a więc nie pozbawia jednostki korzyści chronionych w prawie. Dlatego też uzasadnienie decyzji uznaniowej winno wykazywać, że organ rozważył i wszechstronnie ocenił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a przyjęte rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, pomimo że nie odpowiada stronie. W przypadku decyzji opartych na art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, organ nie może pominąć całokształtu sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne nie przekraczają granic uznania administracyjnego, bowiem z ich uzasadnienia wynika w sposób bezsprzeczny że organy wzięły pod rozwagę wszystkie fakty dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy, jego sytuacji rodzinnej a także zdrowotnej. W kontrolowanej sprawie przeprowadzone zostało szczegółowe postępowanie wyjaśniające i zgromadzono materiał dowodowy (vide: wezwanie organu I instancji z dnia 21.02.2018r. znak: [...] i otrzymane w odpowiedzi dokumenty) pozwalający na poczynienie ustaleń faktycznych i podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Organ I instancji dokonał oceny możliwości zarobkowych Skarżącego, które jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Skarżącego z dnia [...].02.2018r. znak: [...].nie są ograniczone stanem jego zdrowia. Wręcz przeciwnie orzeczenie zawiera wskazanie, iż wymaga on zatrudnienia warunkach otwartego rynku pracy, nie wymaga szkolenia w tym szkolenia specjalistycznego oraz nie dotyczy jego osoby zatrudnienie w zakładzie aktywności zawodowej. Innymi słowy, u Skarżącego występują potencjalna możliwości podjęcia zatrudnienia w większym wymiarze i uzyskania większego wynagrodzenia niż to które dotychczas uzyskuje. Nadto organ I instancji przedstawił zestawienie dochodów Skarżącego i jego żony oraz koniecznych wydatków ponoszonych przez małżonków, po czym, powołując się na ustalony stan faktyczny oraz orzecznictwo sądowe wydał rozstrzygniecie o odmowie umorzenia przedmiotowej należności z funduszu alimentacyjnego. Sąd akceptuje ustalenia organów co do sytuacji materialnej, zarobkowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącego. Prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną W. C. Utrzymuje się on z wynagrodzenia z tytułu pracy na zlecenie w wysokości 315,79 zł netto (za styczeń 2018 r.) oraz renty żony w kwocie 1311,92 zł brutto, netto 1105,85 zł. Z renty małżonki prowadzona jest egzekucja administracyjna z powodu niespłaconego kredytu w kwocie 327,98 zł. Kwota renty do wypłaty to 777,87 zł. Łącznie miesięcznie do dyspozycji małżonków pozostaje 1093,66 zł. Majątek osobisty żony stanowi nieruchomość o pow. 5a. Żona skarżącego jest osobą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wydatki na utrzymanie i leczenie przekraczają wysokość dochodu rodziny. Oczywistym jest, że sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Jednakże będąc człowiekiem stosunkowo jeszcze młodym nie czyni nic, aby ją poprawić. Twierdzenia o braku pracy i braku możliwości zarobkowania z uwagi na stan zdrowia są niewiarygodne. A.C. świadomie nie podejmuje żadnych działań mających spowodować zmniejszenie jego zobowiązań alimentacyjnych, które w przeszłości przerzucił na Państwo. Warto także zauważyć, iż tego rodzaju pomoc była już mu udzielona w przeszłości, co jednak nie oznacza, iż będzie to stałą regułą w postępowaniu organu I instancji. A.C. ma 51 lat i co należy podkreślić epatuje w swoich pismach trudnościami w codziennym funkcjonowaniu opisując je jako lęki, zawroty. Na tę okoliczność przedstawiał konsekwentnie pierwszą stronę opinii sądowo – lekarskiej biegłego sądowego B. L. z 3 października 2016 r., na której opisane są zgłaszane przezeń lekarzowi dolegliwości, dalszej części opinii z jej konkluzją nie przedstawia. Tymczasem z zaświadczenia Szpitala Specjalistycznego z dnia 11 kwietnia 2016 r. – Badanie psychologiczne – wynika, że pozostając w leczeniu z powodu zaburzeń lekarsko lękowo – depresyjnych, jego aktualny stan zdrowia psychologiczno – psychiatryczny jest prawidłowy. Z zaświadczenia lekarza psychiatry J. P. z dnia 2 stycznia 2018 r. wynika, że skarżący nie wymaga stałej pomocy czy opieki innej osoby. Twierdzenia skargi o koniecznej pomocy żony w pracy skarżącego na parkingu są całkowicie chybione. Przytoczona w decyzjach argumentacja oraz zebrane dowody uzasadniają wyrażone w nich twierdzenie o posiadaniu przez skarżącego możliwości finansowych spłaty ciążących na nim zobowiązań. Zastosowanie instytucji umorzenia może wchodzić w grę wyłącznie wówczas kiedy sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika nie pozwala mu na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego, co w niniejszej sprawie nie występuje gdyż wnioskodawca i jego rodzina mają zapewnione stałe dochody oraz lokal mieszkalny. Wbrew twierdzeniom skargi kontrola decyzji organu I instancji przez SKO nie miała formalnego charakteru. SKO uznało ustalenia organu I instancji za prawidłowe i podzieliło ocenę sytuacji skarżącego przez pryzmat przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. SKO odniosło się do zarzutów odwołania prawidłowo przyjmując, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż w toku postępowania administracyjnego naruszone zostały art. 7, 77 i 80 Kodeksu postępowania Administracyjnego. Podanie skarżącego zostało rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji ustalonej w toku postępowania, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z oświadczeń skarżącego złożonych w postępowaniu oraz przedstawionych przez niego dokumentów wynikają wszystkie istotne informacje o jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i materialnej, w tym o uzyskiwanych stałych dochodach, ponoszonych niezbędnych wydatkach na utrzymanie oraz spłacie kredytu. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle niekorzystna aby można było uznać, że ma ona charakter szczególnie uzasadnionych okoliczności. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem, czy okoliczność posiadania zadłużenia nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych. Natomiast występowanie samej tylko trudnej sytuacji materialnej, nie stanowi wystarczającej podstawy do umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych należności z funduszu alimentacyjnego. Ponieważ decyzje Organów nie są obarczone wadami prawnymi, to skarga nie mogła zostać uwzględniona. Sąd działając z urzędu – art. 134 § 1 P.p.s.a. - także nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które mogłyby skutkować zastosowaniem kompetencji kasacyjnych w postaci uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonych do WSA decyzji. Wobec tych okoliczności faktycznych i prawnych skargę należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.