II SA/Rz 1261/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1261/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki placu składowego - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił W. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że brak podania danych w zakresie oceny możliwości płatniczych wnioskodawczyni, mimo wystosowanego do niej wezwania, uniemożliwia przeprowadzenie analizy pod kątem spełnienia przesłanki warunkującej pozytywne rozpoznanie wniosku. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła W. P. zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że brak odebrania wezwania jest wystarczającą podstawą do uznania, że świadomie nie udzieliła jakiejkolwiek odpowiedzi, a także poprzez przyjęcie, że na postawie przedstawionych przez nią dokumentów nie jest możliwe przeprowadzenie analizy pod kątek spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Jej zdaniem złożone oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach było rzetelne, przedłożyła wszelkie stosowne dokumenty i wykazała, że prawo pomocy w jej przypadku jest w pełni uzasadnione. Wnosząca sprzeciw zwróciła się o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Do sprzeciwu dołączyła oświadczenie, w którym zawarła dodatkowe, uzupełniające informacje a dotyczące wskazania średnich miesięcznych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r., poz. 1369 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co do zasady, to osoba wnioskująca winna już na etapie składania wniosku poczynić starania w celu wykazania, m.in. na podstawie stosownych dokumentów, istnienia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Podkreślić również należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli strona wykaże, że zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w postanowieniu z 18 kwietnia 2018 r., że sytuacja skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawczyni podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dwiema córkami (17 i 14 lat) oraz synem (12 lat). Na jej majątek składa się: budynek gospodarczy o pow. 270 m2 oraz nieruchomość rolna (łąki) o pow. 3,5 ha i dziewięć samochodów ciężarowych. Prowadzi działalność gospodarczą, uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości 1000 zł. Pobiera także świadczenia wychowawcze w łącznej kwocie 1000 zł. Z uwagi na niewystarczające dane, wnioskodawczyni została wezwana przez referendarza sądowego do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych (szczegółowo wskazanych w wezwaniu z 16 marca 2018 r.). Wezwanie to zostało prawidłowo wysłane i doręczone, przy zastosowaniu instytucji przewidzianej w art. 73 P.p.s.a., tj. "doręczenia zastępczego". Z obowiązku tego W. P. nie wywiązała się, nie nadesłała żadnych informacji czy dokumentów do których przedłożenia została wezwana. Także w złożonym sprzeciwie poza wskazaniem, że średnie miesięczne wydatki na wyżywienie siebie i dzieci wynoszą - 1 000 zł, na utrzymanie domu – 800 zł, z tytułu korzystania z telefonu i internetu – 100 zł, koszt utrzymania pojazdów mechanicznych to kwota – 10 000 zł, dochody związane z nieruchomością rolną wynoszą zaś 12 000 zł i wyjaśnieniem, że źródłem pokrycia dotychczasowych kosztów postępowania oraz wynagrodzenia pełnomocnika jest zysk z działalności gospodarczej – wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych okoliczności, które pozwoliłyby zakwestionować ustalenia dokonane przez referendarza sądowego. Nie przedłożyła także żadnych dokumentów takich jak: wyciąg z posiadanych rachunków bankowych, deklaracja dla podatku od towarów i usług – obrazujących aktualną kondycję finansową. Kryterium udzielenia przyznania prawa pomocy jest wyłącznie kryterium dochodowe. Tym samym ukrywanie faktycznej wysokości dochodów a także ponoszonych wydatków, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełniona została przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To na osobie wnioskującej spoczywa obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jej interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). Nadto zobowiązana jest także do udzielenia pełnej odpowiedzi na kierowane do niego, w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwanie o wskazanie dodatkowych danych i nadesłanie dodatkowych dokumentów. Brak reakcji na takie wezwanie (niepełne zrealizowanie wezwania) – co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – musi skutkować przyjęciem, że strona nie wykazała przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tych okolicznościach Sąd uznał, że przedstawione informacje (te wskazane w wniosku i dodatkowym oświadczeniu złożonym wraz ze sprzeciwem) nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a sam wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący i wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2018 r. Sąd w pełni podziela. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.