II SA/Rz 1268/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna -skargę oddala- Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium", "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...]ustalającą dla Z.K. wysokość nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r. do 28 lutego 2017 r. w łącznej kwocie 22.880 zł wraz ustawowymi odsetkami naliczanymi od dnia 15 maja 2014 r. w wysokości 279,47 zł. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.; dalej: "u.ś.r.") oraz art 10 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r., poz. 162 ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 30 maja 2014 r. Z.K. złożyła wniosek o zasiłek dla opiekuna przysługujący osobom, które w okresie do 30 czerwca 2013 r. miały przyznane prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a decyzja ta wygasła na podstawie art 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548). Do wniosku dołączyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 stycznia 2011 r., zaświadczenie o wielkości użytków rolnych, oświadczenie o posiadaniu innego tytułu, z którego jest opłacana składka na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne - KRUS, oświadczenie, że nie jest osobą pracującą, prowadzącą działalność gospodarczą, jest właścicielem gospodarstwa rolnego, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, że żadna osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego na tą lub inną osobę w rodzinie, oraz że nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Przedłożyła również wymagane orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki, z tytułu opieki nad którą domaga się wnioskowanego świadczenia datujące okres znacznej niepełnosprawności od 28 czerwca 2012 r, na stałe. Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] Burmistrz [...] ustalił zasiłek dla opiekuna na okres 1 lipca 2013 r. bezterminowo. W dniu 28 stycznia 2016 r. skarżąca na podstawie art 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2015 r. poz. 704 ze zm., dalej: "u.s.r.") wniosła o objęcie jej od dnia 1 stycznia 2016 r. ubezpieczeniem emerytalno – rentowym w KRUS. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził ustanie z dniem 1 lipca 2013 r. ubezpieczenia społecznego rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego i emerytalno - rentowego dla Z. Jednocześnie decyzją z tej samej daty nr [...], stwierdził podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno – rentowe dla Z.K., do opłacania tych składek zobowiązując Burmistrza [...]. Wyrokiem z dnia [...]października 2016 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zmienił między innymi decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w ten sposób, że stwierdził, że po 1 lipca 2013 r. Z.K. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego i ubezpieczenia emerytalno –rentowego. Powołując się na powyższy wyrok Dyrektor Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zwrócił się do Burmistrza [...] celem zweryfikowania przyznanych świadczeń opiekuńczych. W uzasadnieniu wskazał, że w wyroku tym Sąd ustalił, że w okresie od dnia 1 lipca 2013 r. Z.K. nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej. Pismem z dnia 6 lutego 2017 r. Burmistrz [...] dokonał zawiadomienia o wszczęciu postępowania dotyczącego uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], przyznającej zasiłek dla opiekuna, a następnie decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] uchylił tę decyzję w całości od dnia 1 marca 2017 r. Następnie zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie okresu i kwoty nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna i decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] ustalił Z.K. kwotę nienależnie pobranego zasiłku zobowiązując do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art 30 ust. 2 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że składając oświadczenie z dnia 29 maja 2014 r. o zaprzestaniu prowadzenia pracy w gospodarstwie rolnym działała ze świadomością wprowadzenia organu w błąd, naruszenie art. 107, art. 7, art. 77 K.p.a. poprzez brak odniesienia się do kwestii podnoszonych w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego z dnia 10 października 2016 r. (uwaga Sądu: w odwołaniu błędnie podano rok 2014), a także brak zbadania, na czym polegała jej praca w gospodarstwie rolnym. Podała, że nie wprowadziła organu świadomie w błąd co do zaprzestania prowadzenia działalności w gospodarstwie rolnym. Nikt z pracowników urzędu nie omawiał z nią konsekwencji złożenia oświadczenia i zasad finansowania składek na ubezpieczenie emerytalne, a ponadto dopiero Sąd Okręgowy uznał fakt podlegania KRUS wobec przyjęcia, że niektóre codzienne czynności, jakie wykonywała, mieściły się w katalogu czynności prowadzenia gospodarstwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wymienioną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] w mocy. Kolegium w całości podzieliło ustalenia, jak i wnioski organu I instancji. Organ II instancji podkreślił, że skarżąca nie kwestionowała decyzji Burmistrza [...] o uchyleniu w całości decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna z dniem 1 marca 2017 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazało, że na podstawie zgromadzonych dowodów nie można przyjąć, że zachowanie Z.K. nie kwalifikuje się jako świadome wprowadzenie organu w błąd. W zakresie ustalenia prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego wypowiedział się Sąd Okręgowy Wydział Pracy i organ jest tymi ustaleniami związany. W skardze do Sądu skarżąca konsekwentnie podniosła naruszenie art. 107, art. 7 i art. 77 K.p.a. oraz art 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Powtórzyła, że nie działała ze świadomością wprowadzenia organu w błąd. Dopiero wyrok Sądu Okręgowego Wydział Pracy stwierdził nowy porządek prawny, który nie był określony do momentu prawomocnego orzeczenia. Ponownie podniosła, że w momencie składania wniosku nie miała wiedzy o zasadach finansowania składek na ubezpieczenie emerytalno – rentowe ani też szczegółowych zasad podlegania prawom KRUS i prawom dla opiekunów pobierających zasiłek z MOPS. Nikt nie wytłumaczył jej, na czym polega konkretnie praca w gospodarstwie rolnym. Składając oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia pracy w gospodarstwie rolnym działała w oparciu o swoje wewnętrzne przekonanie, że w związku z opieką nad mamą, a także córką P.K. zmuszona była zaniechać wielu czynności gospodarczych, które wykonywała do momentu podjęcia opieki, stąd też treść podpisanego oświadczenia. Podniosła, że gdyby miała świadomość, że jej drobne czynności w gospodarstwie domowym jak pielenie grządek, czy wykonanie telefonu w sprawie kombajnu zostanie zinterpretowane, jako prowadzenie gospodarstwa rolnego i niemożność pobierania z tego powodu zasiłku dla opiekuna, nie zdecydowałaby się o ubieganie o taki zasiłek. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz.1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób wyżej przedstawiony, co obligowałoby Sąd do uwzględnienia skargi. Z tego też względu postawione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego okazały się niezasadne. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 30 ust. 1 pkt 2 i 4 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 art. 30 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne stosownie do ust. 2 cyt. przepisu uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca złożyła w dniu 30 maja 2014 r. wniosek o zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J.C., która ma określony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Z pkt 7 pouczenia zawartego, w ww. wniosku wynika, że w przypadku, gdy o zasiłek dla opiekuna ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników lub domownicy, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403, 1623 i 1650) świadczenie to przysługuje odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Z pkt 8 tego pouczenia wynika, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o którym mowa w pkt 7, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca podpisała się pod treścią pouczenia bez żadnych uwag w dniu 30 maja 2014 r. (karta akt admin. I instancji nr 6 i 7). W oświadczeniu tym została przytoczona treść art. 5 ust. 3 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz treść art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Skarżąca złożyła też w dniu 29 maja 2014 r. pod odpowiedzialnością karną oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 stycznia 2011 r. (karta akt admin. I inst. nr 10). Powyższe stało się podstawą dla Burmistrza [...] do wydania decyzji w dniu [...] czerwca 2014 r. nr [...] o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką. Decyzję tę osobiście odebrała skarżąca w dniu 27 czerwca 2014 r. Również ta decyzja zawiera pouczenie o obowiązujących przepisach, w tym odnoszących się do rolników, małżonków rolników i domowników, wskazujących na konieczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego i odpowiednio zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, jako przesłanki warunkującej przyznanie wnioskowanego świadczenia. Przedstawione działania organów pomocy społecznej wskazują na wypełnienie obowiązku informacyjnego, o którym mowa w art. 9 K.p.a. Wedle tego przepisu organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zaznaczyć przy tym należy, że realizacja przez organ administracji publicznej obowiązku informowania stron, o którym mowa w art. 9 k.p.a., nie polega na udzielaniu porad prawnych, a jedynie na ogólnym ukierunkowaniu strony, co do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w jej sprawie (patrz wyrok NSA z 32.01.2018, sygn. akt I OSK 1734/17 dostępny na str. cbosa). Sąd Okręgowy - IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia [...] października 2016 r. sygn. akt [...] prowadząc sprawę E. K. i Z.K. przeciwko Prezesowi KRUS Oddział Regionalny o ustalenie obowiązku ubezpieczenia stwierdził, że po 1 lipca 2013 r. wnioskodawczyni Z.K. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego, macierzyńskiego, ubezpieczenia emerytalno - rentowego, gdyż w badanym okresie nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej, wykonując szereg czynności organizacyjno - zarządzających w prowadzonym gospodarstwie rolnym. Z pisma zastępcy Dyrektora KRUS Odział Regionalny z dnia 23 grudnia 2017 r. wynika, że wyrok stał się prawomocny. Zatem skarżąca nie kwestionowała ustalonego stanu faktycznego sprawy odnośnie przyjęcia w ww. wyroku, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 lipca 2013 r. Powyższy wyrok stał się podstawą do wydania przez Burmistrza [...] decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...], którą uchylił w całości od dnia 1 marca 2017 r. decyzję własną z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] o ustaleniu dla Z.K. prawa do zasiłku dla opiekuna przyznanego bezterminowo począwszy od 1 lipca 2017 r. w związku z opieką nad J.C. ur. 1928-02-21. Decyzję tę osobiście w dniu 24 lutego 2017 r. odebrała skarżąca i nie zakwestionowała jej w trybie instancji. W zaskarżonej decyzji SKO na podstawie przedstawionego stanu faktycznego sprawy przyjęło, że złożone przez skarżącą w dniu 29 maja 2014 r. oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego i zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie polegało na prawdzie, a służyło jedynie uzyskaniu wnioskowanego świadczenia ze środków opieki społecznej. Kolegium mając na uwadze treść uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego wskazało, że skarżąca wspólnie z mężem przed sadem powszechnym wykazywała, że prowadzą gospodarstwo o pow. 7,89 ha, w którym prowadzona jest produkcja roślinna, hodowla inwentarza zwierzęcego (bydło, drób), a ona sama zajmowała się organizacją pracy wykonując czynności typu: zamawianie sprzętu na zasiewy, żniwa, orkę decydowała, co i na jakim areale zasiać, sama wykonywała drobne czynności w polu, zajmując się prowadzeniem domu i równolegle sprawując opiekę nad matką i dzieckiem urodzonym w 2011 r. Ponadto Sąd ustalił, że skarżąca prace te wykonywała w okresie po 1 lipca 2013 r., czyli w czasie przyznanego prawa do zasiłku dla opiekuna. Kolegium stwierdziło, że przyjęty do orzekania stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., że świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia jest nienależnie pobranym świadczeniem. Skarżąca w skardze zarzuciła, że w momencie składania wniosku nie miała żadnej wiedzy ani o zasadach finansowania składek z ubezpieczenia emerytalno rentowego ani też szczegółowych zasad podlegania prawom KRUS i prawom dla opiekunów pobierających zasiłek z MOPS. Nie miała też wiedzy, na czym polega praca w gospodarstwie rolnym czyli jakie czynności mieszczą się w katalogu czynności gospodarczych. Odnosząc się do tego zarzutu, Sąd stwierdza, że kwestia finansowania składek na ubezpieczenie i braku wiedzy w tym zakresie nie ma dla sprawy żadnego znaczenia. Natomiast zarzut, że nie podano jej w organie katalogu czynności gospodarczych uznanych za pracę w gospodarstwie rolnym jest całkowicie chybiony zważywszy na różnorodność prowadzonej działalności rolniczej. To rodzaj prowadzonej działalności rolniczej determinuje rodzaj czynności wykonywanych w gospodarstwie rolnym, na co składa się prowadzenie gospodarstwa rolnego, czy praca w gospodarstwie rolnym. To wreszcie sam rolnik decyduje o profilu prowadzonej produkcji. Zatem rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym to taka rezygnacja jakiej przepisy prawa wymagają w przypadku osób zatrudnionych na przykład na podstawie umowy o pracę. W takim przypadku, gdy pracownik nie przedłoży świadectwa pracy, jako dowodu o rezygnacji z zatrudnienia nie otrzyma prawa do zasiłku dla opiekuna. Takim świadectwem dla rolnika jest składane pod odpowiedzialnością karną w trybie art. 233 § 1 Kodeksu karnego oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, albo zaprzestaniu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Organy przyjęły oświadczenie skarżącej w pełnym zaufaniu do jego treści i przyznały skarżącej wnioskowane świadczenie. Wbrew zarzutom skargi organy nie naruszyły przepisów postępowania to jest art. 7, art. 77 K.p.a., gdyż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo. W realiach niniejszej sprawy nie można bowiem pominąć prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego , który wypowiedział się o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego również po 1 lica 2013 r. Obecna na rozprawie przez Sądem skarżąca wyjaśniła, że po 2011 r. to jest po urodzeniu córki w mniejszym stopniu zajmowała się gospodarstwem. Zatem i to oświadczenie potwierdza, że nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił jako niezasadną.