II SA/Rz 1283/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Maciej Kobak /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. Z. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi D. Z. (dalej w skrócie: "skarżąca") reprezentowanej przez adw. M. Ż. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej w skrócie: "Prezydent Miasta") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Stan faktyczny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. W dniu 13 października 2020 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką T. S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 17, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 – dalej w skrócie: "u.ś.r."), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) – odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji Prezydent Miasta podał, że skarżąca pobiera rentę rodzinną, z której nie zrezygnowała. Z zaświadczenia ZUS Inspektoratu w [...] z dnia 26 lutego 2021 r. wynika, że renta rodzinna nie została przyznana w zbiegu praw z innymi świadczeniami emerytalno- rentowymi. Ponadto z załączonej do wniosku kopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności T. S. wynika, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Tym samym nie zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, 2) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Po rozpoznaniu odwołania, SKO decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że skarżąca ma przyznaną i pobiera rentę rodzinną. Natomiast w sytuacji gdy osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, ma przyznane prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty rodzinnej. Skarżąca została pouczona przez organy obu instancji o możliwości dokonania wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego, jednak oświadczyła, że podtrzymuje wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości przewyższającej kwotę otrzymywanej renty rodzinnej, bez zawieszania prawa do renty. SKO stwierdziło więc, że kierując się orzecznictwem NSA organy umożliwiły skarżącej dokonanie wyboru preferowanego świadczenia i pouczyły o możliwości zawieszenia renty, ale skarżąca z takiej możliwości nie skorzystała. SKO wyjaśniło, że przepisy u.ś.r. dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organy obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu wszystkich warunków wynikających z przepisów prawa, nie jest więc w takim przypadku możliwe uzyskanie, przez osobę sprawującą opiekę nad niepełnosprawną osobą, świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że organy obu instancji poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem skarżącej, zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty rodzinnej, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do renty. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Tekst prawa powinien być tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna). Skarżąca przytoczyła również wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: Sprawa, na wniosek skarżącej, została rozpoznana w trybie uproszczonym – art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem decyzje organów obu instancji naruszają przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię. Zasadniczą przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad matką był fakt, że skarżąca pobiera rentę rodzinną po zmarłym mężu i – pomimo pouczenia - nie podjęła decyzji o rezygnacji z tego świadczenia. Organ tym samym wyszedł z założenia, że wobec skarżącej zachodzą przeszkody w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o jakich mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Stosownie do treści powołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Jak wynika z treści powołanego przepisu, przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale wyłącznie wtedy, gdy została ona przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Wskazać w tym miejscu należy, że wcześniej art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Brzmienie tego przepisu zostało zmienione z dniem 14 października 2011 r. przepisami ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212) - na brzmienie obecnie obowiązujące. Z uzasadnienia rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Druk Sejmowy VI kadencji Nr 3897) wynika, iż celem ustawodawcy było pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (emerytury albo renty). W uzasadnieniu tym stwierdzono: "Obecnie osoby pobierające rentę rodziną, przyznawaną w myśl art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl powyższego przepisu osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną ze świadczenia pielęgnacyjnego może korzystać. Wprowadzenie powyższej zmiany ujednolici sytuację prawną tych osób". W takim skonfigurowaniu kluczowe było ustalenie, czy skarżąca ma prawo do renty, czy do renty rodzinnej, a w tym ostatnim przypadku - czy prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka zostało przyznane skarżącej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Sytuacja zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno-rentowym miałaby miejsce wówczas, gdyby skarżąca, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, miała prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno-rentowych. Z zalegającego w aktach sprawy zaświadczenia ZUS z 26 lutego 2021 roku oraz z pisma ZUS z dnia 20 października 2020 roku wynika, że skarżąca jest uprawniona do renty rodzinnej od 1 czerwca 2014 roku i że renta nie została przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym (k. 4 i k. 12 akt. I instancji). Podać zatem trzeba, że sama okoliczność przysługiwania skarżącej, ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki do przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna nie została bowiem ujęta w katalogu rent wymienionych w art. 3 pkt 5 u.ś.r., a zatem brak jest podstaw do uznania, że można ją przypisać do zbioru objętego samym pojęciem "renty", które to pojęcie ustawodawca wymienił także w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w ramach wyszczególnienia okoliczności, których ustalenie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponieważ skarżącej przysługuje uprawnienie do renty rodzinnej, nabyte bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym, to nie ma przeszkód do wydania decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne, chyba że w toku ponownie prowadzonego postępowania ustalone zostaną inne okoliczności, stanowiące w myśl przepisów ustawy przesłankę negatywną do przyznania wnioskowanego świadczenia (por. wyrok WSA w Gdańsku, z dnia 10 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 200/21wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 15/19, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 59/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 1968/20). W tej sytuacji organy obu instancji naruszyły prawo materialne w sposób mający wpływ na wynik sprawy - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co pociąga za sobą konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.