II SA/Rz 1284/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]. Przedmiotem skargi M. K. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] października 2018 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza Miasta [...] (dalej w skrócie: "organ I instancji" lub "Burmistrz") z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji z dnia [...] września 2017 r. nr [...] o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Burmistrz przyznał skarżącej świadczenia wychowawcze na dzieci: - J. K. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r., - M. K. w wysokości 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Burmistrz uchylił decyzję z dnia [...] września 2017 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. K. Jako podstawę prawną decyzji organ podał art. 2 pkt 20 lit. c, art. 4 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1 i 3, art. 18 ust. 6, art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wyjaśnił, że skarżąca w dniu 22 sierpnia 2018 r. dostarczyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] umowę o pracę jej męża, zawartą na okres od 1 września 2017 r. do 31 października 2019 r. oraz złożyła oświadczenie, iż dochód netto uzyskany przez jej męża za drugi miesiąc od momentu zatrudnienia, tj. październik 2017 r. wyniósł 1.881,22 zł. Następnie Burmistrz wyjaśnił, że po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej ustalono, że w 2016 r. wyniósł on 18.445,67 zł, zaś miesięczny dochód rodziny po odliczeniu dochodu utraconego i doliczeniu dochodu uzyskanego z tytułu podjęcia zatrudnienia, od miesiąca marca 2018 r. wyniósł 3.566,16 zł, natomiast miesięczny dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie od miesiąca marca 2018 r. wyniósł 891,54 zł. Burmistrz wskazał, że kryterium dochodowe dla rodziny skarżącej wynosi 800,00 zł, a zatem od miesiąca marca 2018 r. skarżąca nie kwalifikowała się do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie do ukończenia 18 roku życia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego rodziny. W związku z powyższym, Burmistrz uchylił decyzję z dnia [...] września 2017 r. nr [...] dotyczącą przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego rodziny od miesiąca marca 2018 r. Organ wskazał również, że świadczenie wychowawcze pobrane w okresie od 1 marca 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść przepisów stanowiących podstawę prawno- materialną decyzji, tj. art. 2 pkt 1, 2 i 14, art. 3 pkt 1a, art. 5 ust. 3 i 4, art. 7 ust. 1 – 3 oraz art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. SKO wskazało, że w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosił 923,54 zł, a zatem miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 230,89 zł, w związku z czym świadczenie na pierwsze dziecko zostało przyznane. Jak wynika z zalegających w aktach sprawy dokumentów w dniu 25 stycznia 2018 r. skarżąca poinformowała organ o podjęciu przez nią zatrudnienia od dnia 29 grudnia 2017 r., zaś w dniu 30 stycznia 2018 r. złożyła oświadczenie o wysokości dochodu za miesiąc styczeń 2018 r. w kwocie 1.530 zł. W dniu 22 sierpnia 2018 r. skarżąca przedłożyła dokumenty potwierdzające podjęcie zatrudnienia przez męża od dnia 1 września 2017 r. SKO podało, że w związku z powyższym organ I instancji weryfikując uprawnienie do świadczenia wychowawczego zobowiązany był do powiększenia dochodu członka rodziny stosownie do wysokości uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tj. w niniejszym stanie faktycznym z miesiąca października 2017 r. w kwocie 1.881,22 zł oraz z miesiąca lutego 2018 r. w kwocie 1 530,00 zł. A zatem miesięczny dochód rodziny w marcu 2018 r. wyniósł 3.566,16 zł (154,94 zł + 1.881,22 zł + 1.530,00 zł), a miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 891,54 zł (3.566,16 zł / 4 osoby). Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę stanowił więc kwotę powyżej kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy, co skutkowało brakiem uprawnienia do świadczenia. SKO podkreśliło, iż kryteria przyznawania świadczeń określone zostały przez ustawodawcę w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, a organy nie są władne do przyznania świadczeń wbrew obowiązującym regulacjom. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących przedłożenia organowi dokumentów dotyczących zatrudnienia męża skarżącej już w miesiącu wrześniu 2017 r. SKO wskazało, że data wpływu do organu widniejąca na ww. dokumentach to 22 sierpnia 2018 r. Jedyne dokumenty zalegające w aktach sprawy przedłożone organowi w miesiącu wrześniu 2017 r. to umowy o pracę męża skarżącej z dnia 5 września 2016 r. i z dnia 1 grudnia 2016 r. zawarte z Zakładem Produkcyjno-Handlowo-Usługowym "C.", oraz jego świadectwo pracy z firmy "D.". Tym samym SKO uznało, że zarzuty odwołania nie znajdują potwierdzenia w zalegających w aktach sprawy dokumentach. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO. W uzasadnieniu skargi podniosła, że w dniu 2 lutego 2018 r. przedłożyła do organu I instancji dokumenty o podjętym przez nią zatrudnieniu od miesiąca stycznia 2018 r. Poinformowała też pracownika organu, z jakich świadczeń korzysta. Następnie w dniu [...] lutego 2018 r. została wydana decyzja o uchyleniu decyzji o przyznaniu skarżącej świadczeń rodzinnych, natomiast nie wydano wówczas decyzji o pozbawieniu skarżącej świadczeń wychowawczych. Zdaniem skarżącej, wbrew twierdzeniom organu, już we wrześniu 2017 r. przedłożyła umowę o pracę jej męża zawartą w dniu 1 września 2017 r. W tej sytuacji skarżąca stwierdziła, że organ I instancji mając wiedzę o przekroczeniu kryterium dochodowego nie powinien nadal wypłacać jej świadczenia, a następnie po kilku miesiącach uznać, że świadczenie zostało nienależnie pobrane i domagać się jego zwrotu. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja – podobnie, jak i decyzja organu I instancji – naruszają przepisy postępowania regulujące wymogi proceduralne procesu gromadzenia i oceny materiału dowodowego w sprawie – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. oraz przepisy prawa materialnego – art. 27 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej w skrócie u.p.p.w.d.). Za punkt wyjścia dalszych wywodów należy uczynić art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., stosownie do treści którego, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (...). Przepis ten bez wątpienia znajdzie zastosowanie w razie zmiany dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę powyżej kwoty 800 złotych, w następstwie czego osoba uprawniona (art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d.) utraci prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. Rekonstrukcja normy prawnej wyłącznie w oparciu o postanowienia art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. będzie jednak niepełna, a przez to wadliwa. Proces ten wymaga uwzględnienia art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d., który stanowi z kolei, że w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W konsekwencji zmiana dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę powyżej 800 złotych miesięcznie, uzasadnia uchylenie w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. ostatecznej decyzji, na mocy której przyznano świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko, za okres od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca w którym dochód rodziny przekroczył próg ustalony treścią art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. Transponując przedmiotowy wniosek na układ faktyczny niniejszej sprawy Sąd stwierdza, iż wobec ustalenia przez organy, że dochód rodziny skarżącej przekroczył poziom 800 złotych począwszy od marca 2018 roku, nie było podstaw do pozbawiania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – M. K. ab initio, a więc począwszy od 1 października 2017 roku. W konsekwencji zarówno decyzja organu I, jak i II instancji, którymi uchylono punkt 2 decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...], pozbawiając skarżącą prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w całym okresie, w jakim pierwotnie zostało ono przyznane, naruszało prawo materialne, co oczywiście przełożyło się na wynik sprawy. W obrocie prawnym brak jest prawnej causy dla przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko za okres od 1 października 2017 roku do dnia jego utraty z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego zadekretowanego w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. Mogłoby to skutkować nieuprawnioną oceną, że świadczenie to, w tym okresie, było pobrane nienależnie. Sąd przy tej okazji zawraca uwagę, że w uzasadnieniu decyzji [...] sierpnia 2018 roku organ expressis verbis przesądza, że świadczenia pobrane od dnia 1 marca 2018 roku są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi. Motywacyjnie więc treść uzasadnienia decyzji nie koreluje z treścią rozstrzygnięcia, które pozbawia skarżącą prawa do świadczenia nie od marca 2018 roku, lecz od 1 października 2017 roku. Jako uchybienie natury procesowej, skutkujące brakiem możliwości weryfikacji decyzji organów obu instancji Sąd traktuje wadliwe ustalenia w przedmiocie dochodu rodziny skarżącej, a konkretnie tę ich część, która odnosi się do dochodu utraconego. Instytucja dochodu utraconego – co bezsprzeczne – ma zasadnicze znaczenie dla ustalenia dochodu rodziny in genere – wynika to jednoznacznie z treści art. 7 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 19 u.p.p.w.d. Jak wynika z akt sprawy organ I instancji przyjął, iż dochód utracony rodziny skarżącej od sierpnia 2016 roku wyniósł 11463,98 zł., a od sierpnia 2017 roku 5122, 46 zł. Organ jednak w żaden sposób nie wyjaśnia w oparciu o jakie dane i przy zastosowaniu jakich operacji matematycznych owe dane ustalił. Zaznaczenia wymaga fakt, że podane wielkości nie zostały uwzględnione w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, lecz znajdują się na samodzielnych dokumentach w aktach sprawy. Motywując swoje decyzje organy obu instancji do kwestii dochodu utraconego w ogóle się nie odnoszą. Sąd zwraca uwagę, że sposób wyliczenia dochodu rodziny (w przeliczeniu na osobę również) w tym i w zakresie, w którym odnosi się do dochodu utraconego, powinien zostać jasno i precyzyjnie zrelacjonowany w uzasadnieniu decyzji. W przeciwnym wypadku, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, wyliczenie przyjętych w tej materii wielkości wymyka się spod kontroli Sądu. Sąd nie dopatrzył się innych naruszeń prawa. Rozpoznając ponownie sprawę organy rozstrzygnął sprawę uwzględniając wyżej podane oceny. Wezmą w szczególności pod uwagę, że stosownie do postanowień art. 18 ust. 6 u.p.p.w.d. uzyskanie dochodu powodujące utratę prawa do świadczenia wychowawczego, skutkuje utratą tego prawa od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Sąd oparł swój wyrok na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 134 i 135 P.p.s.a.