II SA/Rz 1289/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Małgorzata Wolska Protokolant st. sekr. sąd Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej -skargę oddala- II SA/Rz 1289/11 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi E.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej "SKO" lub "Kolegium") w [..] z 19.10.2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] z 6.09.2011 r., nr [..] odmawiającą umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej, a wydano ją w następującym stanie sprawy. Decyzją z 6.09.2011 r. Burmistrz [...] działając przez upoważnionego Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] odmówił E.K. umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej ustalonych ostateczna decyzją tego organu 17.05.2010 r., w kwocie 7.036,89zł oraz odroczenia terminu zapłaty tego świadczenia, rozkładając jednocześnie spłatę na 13 rat w kwocie po 500zł oraz 14 ratę w kwocie 536,89zł. W decyzji zastrzeżono, że uchybienie terminowi zapłaty którejkolwiek z rat spowoduje natychmiastową wymagalność całej zaległej kwoty. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 7 i art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn.zm., dalej "k.p.a.") oraz art. 6 pkt 16, art. 8, art. 104, art. 109 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. Nr 175 z 2009 r., poz. 1362 z późn.zm.). Z uzasadnienia decyzji wynika, że E.K., po wydaniu decyzji z 17.05.2010 r. ustalającej wysokość nienależnie pobranego świadczenia na kwotę 9.036,89zł, wnioskiem z 11.04.2011 r. zwróciła się o odroczenie terminu zapłaty w/w należności. Decyzją z 5.04.2011 r. uwzględniono wniosek i odroczono termin zapłaty do 31.08.2011 r. Do tego dnia zalęgłość nie została uregulowana, jednak 2.09.2011 r. uiściła ona kwotę 2.000,00zł. Uprzednio wnioskiem z 4.08.2011 r. wystąpiła o umorzenie stwierdzonej zaległości, odroczenie terminu zapłaty lub rozłożenie jej na raty. W związku z tym pracownicy pomocy społecznej przeprowadzili wywiad środowiskowy, celem ustalenia jej sytuacji rodzinnej i dochodowej. Na jego podstawie ustalono, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z trojgiem dorosłych dzieci, utrzymują się z gospodarstwa rolnego i pracy dzieci. Wynagrodzenie córki J.K. w lipcu 2011 r. wyniosło 1.533,21zł, syna R. – 1.032,34zł, dochód z gospodarstwa – 338,48zł. Dodatkowo 22.07.2011 r. skarżąca sprzedała działkę rolną za 30.000zł, a kwotę tę podzielono na 6 osób po 5.000zł. Łączny dochód rodziny w lipcu 2011 r. wyliczono na kwotę 4.570,67zł uwzględniając, że dochód miesięczny ze sprzedaży działki na osobę wyniósł 416,66zł. W tych okolicznościach w ocenie organu I instancji nie zachodziły przesłanki do umorzenia w/w należności, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Sytuacja rodzinna i dochodowa uzasadniała natomiast rozłożenie jej na raty, za czym przemawiał słuszny interes strony. Po rozpatrzeniu odwołania E.K. decyzją z 19.10.2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 104 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2, ust, 3, 4, 9, 10 i 11 Ups, utrzymało zaskarżoną decyzję z 6.09.2011 r. w mocy. Po przedstawieniu dotychczasowego stanu sprawy Kolegium wyjaśniło, że podstawą materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 104 ust. 4 Ups, cytując jego treść. Umorzenie nienależnie pobranego świadczenia byłoby możliwe tylko po ustaleniu, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, a ustalony stan majątkowy rodziny uzasadniał odmowę umorzenia. Dochód w rodzinie na osobę został wyliczony prawidłowo, zgodnie z art. pkt 4 i art. 8 ust. 3, 4 i 11 Ups, i słusznie ujęto w nim dochód ze sprzedaży nieruchomości gruntowej. Także prawidłowo ustalono sytuację majątkową rodziny, która uzyskuje stałe miesięczne dochody. Odmowa umorzenia należności była zatem słuszna, podobnie jak odmowa odroczenia terminu zapłaty, zwłaszcza że uprzednio taki wniosek był już uwzględniony. Zasadnie natomiast rozłożono należność na raty. Ze stanowiskiem tym nie zgodziła się E.K. wnosząc skargę do tut. Sądu. Wyjaśnia w niej, że otrzymane świadczenia z pomocy społecznej zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem. Natomiast pieniądze pochodzące ze sprzedaży pola przeznaczono na remont domu. Uważa, że nieprawidłowo oceniono jej sytuację majątkowa, która jest zła. Wysokość jednej raty w kwocie 500zł również jest dla niej znaczna, i nie stanowi żądnej pomocy. Nie rozumie dlaczego była uznawana przez organy pomocy społecznej za osobę ubogą, zasługującą na pomoc, a obecnie uznaje się ja na tyle majętną, aby mogła zwrócić świadczenie w kwocie niemal 10.000zł. Wynika to z tego, że w 2008 r., już po przyznaniu jej zasiłku, sprzedała z mężem pole za łączną kwotę 60.000zł. Sprzedaż była podyktowana sytuacją życiową, byli bez pracy i środków do życia. Pieniądze ze sprzedaży przeznaczyli na remont domu, spłatę zaległości w KRUS. Dodatkowo po śmierci męża w 2011 r. poniosła koszty notarialne oraz koszty pogrzebu i postępowania spadkowego, musiała zwrócić wcześniej pożyczone pieniądze. Żądana do zwrotu kwota stanowi dla niej nadmierne obciążenie, dlatego domaga się odstąpienia od zwrotu tego świadczenia. Dotychczas spłaciła 2.500zł, jednak pozostała kwota jest dla niej nieosiągalna. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. Sądy rozpoznają skargi w granicach danej sprawy. Skarga E.K. nie zasługuje na uwzględnienie. Stan faktyczny sprawy będący podstawą wyrokowania ustalony został w sposób zgodny z przepisami prawa. Przez strony nie jest kwestionowany. Skarżąca wystąpiła do Burmistrza [...] z wnioskiem o umorzenie, odroczenie i rozłożenie na raty kwoty 7 036,89 złotych z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Wniosek ten został załatwiony decyzją Burmistrza [...] w ten sposób, że organ odmówił umorzenia i odroczenia zwrotu oraz rozłożył na 14 rat kwotę świadczenia podlegającą zwrotowi z równoczesnym określeniem ich wysokości. SKO w [...] rozpoznając odwołanie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Art. 104 ust. 4 u.p.s. stwarza podstawę do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Podstawę taką zgodnie z ust. 1 wskazanego przepisu stanowią przypadki szczególnie uzasadnione, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu takiej pomocy wiązałoby się z nadmiernym obciążeniem lub niweczyłoby skutki udzielonej pomocy. Decyzja w zakresie umorzenia jest decyzją uznaniową, zatem Sąd może skontrolować tylko warunki zastosowania uznania bez możliwości merytorycznej ingerencji w treść orzeczenia. Oceniając skarżoną decyzję Sąd stoi na stanowisku, że organy odmawiając skarżącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń nie przekroczyły granic uznania wskazanych w art. 104 ust. 4 u.p.s.. Trafnie organy przyjęły, że w sprawie nie zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności. Wręcz przeciwnie, z akt sprawy wynika, że o takich okolicznościach nie może być mowy w sytuacji, gdy wnoszący o umorzenie uzyskuje dochody ze sprzedaży nieruchomości. Pomoc społeczna nie jest instytucją poprawy stanu majątkowego osób z niej korzystających. Ma służyć przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których osoby nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, zasoby i możliwości. Zatem w pierwszym rzędzie każdy musi korzystać z własnych zasobów, a nie pomocy społecznej. Z tego powodu skarżąca nie ma racji twierdząc, że skarżona decyzja jest wadliwa, bo nie uwzględnia sytuacji jej rodziny, zwłaszcza tego, że w chwili przyznania pomocy znajdowała się w trudnej sytuacji majątkowej, by po kilku miesiącach spełniać warunki do zwrotu pobranej pomocy. Zmiana sytuacji skarżącej związana była ze zbyciem nieruchomości i uzyskaniem z tego tytułu określonej kwoty pieniędzy. Fakt ten miał miejsce po przyznaniu zasiłku, a kwota 60 000 złotych z tytułu zbycia powinna być wykorzystywana na potrzeby rodziny, jednak nie obok zasiłków jak uznaje skarżąca, gdyż zasiłki nie są źródłami dochodów tylko niezbędną pomocą świadczoną przez podatników osobom potrzebującym, a nie tym którzy mają własne zasoby majątkowe, które mogą wykorzystać. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca w 2011 r. również zbyła nieruchomość za kwotę 30 000 złotych. W takich realiach sprawy Sąd stoi na stanowisku, że na rzecz umorzenia zaległości związanych z nienależnie pobraną pomocą nie przemawiają żądne racje. W takim przypadku orzekanie o umorzeniu stanowiłoby naruszenie poczucia sprawiedliwości. Dodać należy, że podstawą umorzenia może być nadmierne obciążenie lub zniweczenie skutków pomocy u osoby ubiegającej się o takie rozstrzygnięcie. W spawie rozpoznawanej przez Sąd te okoliczności nie występują, zatem trafnie organy przyjęły, że wniosek skarżącej nie mógł być rozpoznany pozytywnie. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak na wstępie.