II SA/Rz 129/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Ewa Partyka /spr./ WSA Krystyna Józefczyk Protokolant sekretarz sądowy Paweł Latuszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2018 r. sprawy ze skargi G.K., K.K. i M.K. na decyzję Wojewody z dnia [...]grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skarg K.K., G.K. i M.K. jest decyzja Wojewody [...] (dalej tez Wojewoda) z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] uchylająca decyzję Wójta Gminy [...] (dalej też Wójt) z dnia [...] października 2017 r. nr [...] i nakazująca wymeldowanie z pobytu stałego. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 15 marca 2017 r. J.K. wystąpił do Wójta Gminy [...] o wymeldowanie żony K.K. oraz dzieci D.K. (obecnie K.), G.K. oraz M.K. z pobytu stałego z lokalu pod adresem ul. [...] w miejscowości [...]. We wniosku podał, że osoby te nie zamieszkują pod wskazanym adresem od prawie 7 lat. Decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] Wójt Gminy [...], działając na postawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2016 r. poz. 722 z późn. zm., dalej zwanej u.e.l.) odmówił uwzględnienia żądania wnioskodawcy. W uzasadnieniu organ podał, że wyprowadzenie się z w/w lokalu przez K.K., D.K., G.K. i M.K. nie było dobrowolne, lecz spowodowane agresywnym zachowaniem J.K., który ponadto przyczynił się do pozbawienia rodziny wody i prądu w mieszkaniu. Organ wskazał również, że wyprowadzka nie ma charakteru trwałego, bowiem osoby te mają zamiar wrócić do rodzinnego domu. W odwołaniu od powyższej decyzji J.K. podniósł, że K.K., D.K., G.K. i M.K. spod wskazanego adresu wyprowadzili się dobrowolnie. Zdaniem odwołującego się w żaden sposób nie wykazano, aby wyprowadzenie się żony wraz z dziećmi D., G. i M. nastąpiło z jego winy, nie przedstawiono w tym zakresie żadnych dowodów, a oparto się wyłącznie na sugestiach. Wobec tego domagał się uwzględnienia zgłoszonego żądania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] Wojewoda [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej: k.p.a.) w zw. z art. 35 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r. poz. 657), uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego pod w/w adresem K.K., D.K., G.K. i M.K. Z ustaleń organu wynikało, że J.K. i K.K. są współwłaścicielami przedmiotowego lokalu. W dniu 2 czerwca 2010 r. K.K. i jej dorosłe dzieci D.K., G.K., M.K. opuścili w asyście Policjantów w/w lokal w wyniku nieporozumień z J.K., który jak wyjaśnili wszczynał awantury i znęcał się nad nimi psychicznie. Jak ustalił organ odwoławczy, wyrokiem z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [...] przywrócił K.K., G.K., D.K. i M. K. posiadanie przedmiotowego lokalu i w tym celu zobowiązał J.K. do wydania powodom kluczy od powyższego mieszkania i wydania pomieszczeń wyżej opisanego lokalu mieszkalnego. Następnie postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Sąd Rejonowy w [...] uchylił w całości w/w wyrok oraz umorzył postępowanie. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że powodowie cofnęli pozew i zrzekli się roszczenia o ochronę posiadania. Natomiast z pisma Sądu Rejonowego w [...] z dnia 25 września 2017 r. wynikało, że J.K. złożył na to postanowienie zażalenie, co oznacza, że nie jest ono prawomocne. Dalej organ wskazał, że w/w osoby nigdy ponownie nie zamieszkały w przedmiotowym lokalu, próby wejścia do lokalu okazały się bezskuteczne. J.K. nie zgadza się na powrót członków rodziny. W dalszej części uzasadnienia, organ wyjaśnił, że według art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma potwierdzać fakt pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Zdaniem organu odwoławczego wyżej wymienieni opuścili w rozumieniu art. 35 w związku z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności swoje miejsce pobytu stałego we wskazanym lokalu mieszkalnym. Ponadto w ocenie Wojewody fakt, iż sprawa posesoryjna zainicjowana przez K.K., D.K., G.K. i M.K. dalej toczy się w sądzie powszechnym nie jest żadną przeszkodą do wydania orzeczenia w niniejszym postępowaniu. Istotne jest również, że deklarowany zamiar powrotu do opuszczonego lokalu mieszkalnego uzależniony jest od zdarzenia przyszłego i niepewnego, jakim jest ustanie pobytu w nim J.K., którego zachowanie było powodem jego opuszczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K.K., G.K. i M.K. wnieśli o uchylenie decyzji organu odwoławczego i jednoczesne utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy [...]. W ich ocenie organ odwoławczy błędnie zinterpretował przepisy ustawy o ewidencji ludności, uznając że skarżący dobrowolnie opuścili miejsce stałego pobytu. Ponadto zarzucili organowi brak analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, o czym świadczy wydanie decyzji w oparciu o argumentację J.K., która jest nieprawdziwa i nie ma pokrycia z materiałem dowodowym. Uzasadniając powyższe, skarżący podnieśli, że opuszczenie przez nich lokalu nie było dobrowolne – nie mieli zamiaru jego opuszczania lecz zostali do tego zmuszeni, bowiem J.K. znęcał się nad nimi fizycznie i psychicznie. Ponadto podnieśli, że skarżona decyzja stoi w sprzeczności z decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], którą odmówiono wymeldowania skarżących z pobytu stałego, mimo iż dowody w obu sprawach były tożsame. Prawomocnym postanowieniem z dnia 13 lutego 2018 r. Sąd odrzucił tożsamą skargę D.K. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sad doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Z przedstawionych akt sprawy wynika, że już wcześniej tut. Sąd dwukrotnie kontrolował legalność decyzji, którymi odmówiono wymeldowania skarżących i uczestniczki D.K. (z domu K.). Wnioski o ich wymeldowanie składał każdorazowo J.K. I tak: prawomocnym wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 847/11 WSA w Rzeszowie oddalił skargę J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], którą uchylono decyzję organu I instancji w całości i odmówiono wymeldowania K.K., D.K., M.K. i G.K. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym pod adresem: ul. [...] w [...] i umorzył postępowanie w zakresie wymeldowania K.K. Także prawomocnym wyrokiem z dnia 9 stycznia 2015 r. w sprawie II SA/Rz 994/14 Sąd oddalił skargę J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wójta Gminy [...] odmawiająca wymeldowania w/w osób. W obydwu tych sprawach nie budziło wątpliwości Sądu, że wyprowadzenie się z lokalu przez K.K., D.K., G.K. i M.K. nie było dobrowolne, lecz spowodowane agresywnym zachowaniem J.K., wzbudzającym obawy nawet o ich życie i zdrowie. Ponadto J.K. swymi działaniami doprowadził do odcięcia wody i prądu w mieszkaniu. Ta ostatnia okoliczność w tożsamy sposób została ustalona przez organ I instancji. W kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji, mimo treści zeznań skarżących i D.K., którzy podnosili te same powody i okoliczności opuszczenia lokalu mieszkalnego, Wojewoda nie oceniając wiarygodność zebranego w sprawie materiału dowodowego i pomijając podnoszony brak dobrowolności przy opuszczeniu mieszkania i deklarowany zamiar powrotu, kwituje, że istotny jest sam fakt opuszczenia przez w/w lokalu, nieskuteczność zastosowanego środka prawnego zmierzającego do odzyskania utraconego posiadania lokalu i okoliczność, że nie wyobrażają oni sobie wspólnego życia z osobą wnioskującą o ich wymeldowanie. Na etapie II instancji sprawa o ochronę posiadania z powództwa m.in. skarżących, która toczyła się przez Sądem Rejonowym w [...] pod sygn. [...] nie zakończyła się. W sprawie tej w dniu [...] września 2011 r. zapadł wyrok nakazujący J.K. przywrócenie posiadania spornego lokalu mieszkalnego. Jednakże pismem z dnia 17 grudnia 2014 r., przed uprawomocnieniem się tego wyroku powodowie cofnęli pozew ze zrzeczeniem się roszczenia. Wobec powyższego postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. Sąd Rejonowy uchylił wyrok z dnia [...] września 2011 r. i umorzył postępowanie. Z pisma tego Sądu z dnia 29 września 2017 r. wynika, że postanowienie to nadal nie było prawomocne. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Według ust. 2 tego przepisu pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Jak się podkreśla w orzecznictwie, skoro ustawodawca dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy, powyższe oznacza, że dopóki trwa usprawiedliwiony powód do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona wyraża wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 720/17 – LEX nr 2449206). Jak wcześniej zaznaczono, kontrolowane postępowanie jest już trzecim zainicjowanym przez J.K., który każdorazowo żądał wymeldowania członków rodziny. Do akt nie zostały dołączone akta poprzednich spraw, co mogło przełożyć się na trafność oceny materiału dowodowego, w tym w szczególności okoliczności, z powodu których skarżący i uczestniczka nie zamieszkują pod spornym adresem i wyrażają swe obawy przed swoim do niego powrotem. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 107 § 3 K.p.a. nie zawarto oceny zebranych dowodów, zaś przedstawiona interpretacja przepisu art. 25 ust. 1 u.e.l. jest niepełna i pomija istotne dla rozstrzygnięcia jego elementy. Oczywiście rację ma Wojewoda podkreślając wyłącznie rejestracyjny charakter zameldowania lecz nie można pomijać ustawowych elementów definicji stałego pobytu i okoliczności, które wynikają z zebranego materiału dowodowego a także z faktów, które powinny być notoryjnie znane. Nie w każdej bowiem sytuacji przebywanie poza miejscem stałego zameldowania dłużej niż 3 miesiące, przy braku wymeldowania z pobytu stałego daje podstawy do przyjęcia, że pobyt czasowy jest pobytem stałym. Zgodnie z legalną definicją pobytu stałego zawartą w art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest nie tylko zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem ale także musi się z tym łączyć zamiar stałego przebywania. Według ust. 2 tego przepisu pobytem czasowym zaś jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Jak się zasadnie podkreśla w orzecznictwie, badając zasadność wniosku o wymeldowanie należy ustalić, czy osoba, której dotyczy wniosek o wymeldowanie opuściła miejsce pobytu stałego w sposób trwały i dobrowolny. Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Z kolei dla oceny zamiaru, o którym mowa w przepisie art. 25 ust. 1 u.e.l., istotne jest to, czy konkretne okoliczności faktyczne potwierdzają wolę danej osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności (zob. uzasadnienie wyroku z dnia 15 grudnia 2017 r. WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 464/17 – Lex nr 2422506). Oczywiście rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić zarówno w sposób wyraźny jak i dorozumiany – przez takie zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w miejscu, w którym wcześniej skoncentrowane były sprawy życiowe danej osoby. Jednakże skoro sam ustawodawca dopuścił możliwość równoczesnego posiadania zameldowania na pobyt stały i pobyt czasowy, to powyższe oznacza, iż dopóki trwa usprawiedliwiony powód do czasowego zamieszkiwania w innym miejscu, a strona deklaruje wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania, dopóty uzasadnione jest utrzymywanie stałego meldunku w miejscu, w którym strona faktycznie nie przebywa (zob. przywołane uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 720/17). Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela przedstawione wyżej stanowisko. Tymczasem organ II instancji podszedł do sprawy formalistycznie, najwidoczniej nie analizując dogłębnie i zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego nawet tych dowodów, które zostały zebrane w kontrolowanej sprawie. Co prawda wniosek o wymeldowanie swej żony i dzieci był już kolejnym, który J.K. złożył do organu nieco inaczej kształtowała się też sytuacja faktyczna wobec nowych okoliczności zaistniałych po wydaniu poprzednich ostatecznych decyzji, ale nie można pomijać istotnych faktów, które tut. Sąd uznał za prawidłowo ustalone przez organy przy kontroli zaskarżonych decyzji w sprawach o sygn. akt II SA/Rz 847/11 (prawomocny wyrok z dnia 26 stycznia 2012 r.) i sygn. akt II SA/Rz 994/14 (prawomocny wyrok z dnia 9 stycznia 2015 r.). W świetle brzmienia art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nie może budzić wątpliwości, że zostało prawomocnie przesądzone, iż K.K., G.K., M.K. i D.K. (wcześniej K.) nie opuścili dobrowolnie lokalu mieszkalnego, którego dotyczył wniosek. Znajdujące się w aktach dowody, w tym m.in. uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...] korespondują z zeznaniami w/w osób, które zostały złożone w niniejszej sprawie. Nie można pomijać okoliczności, które spowodowały, że członkowie rodziny wnioskującego o wymeldowanie nie zamieszkują razem z nim do chwili obecnej i deklarują, że nie powrócą do lokalu dopóki on tam przebywa. Nie jest możliwa z punktu widzenia sprawiedliwości społecznej taka sytuacja, że agresywne, zagrażające zdrowiu czy życiu innych działania danej osoby, nawet działającej w stanie wyłączającym świadome rozeznanie co do znaczenia tych czynów, zostają niejako usankcjonowane na innej płaszczyźnie. Należy bowiem – co podkreślono wyżej – każdorazowo ustalić i ocenić jaki jest usprawiedliwiony powód czasowego zamieszkiwania pod innym adresem i dopóki ten powód jest nadal usprawiedliwiony brak podstaw do j kwestionowania zamiaru powrotu do miejsca, z którym strona wiąże swe centrum życiowe. W kontrolowanej sprawie należy zwrócić uwagę, że skarżący i uczestniczka podali, że cofnęli pozew o ochronę posiadania, mimo korzystnego dla nich wyroku Sądu I instancji, gdyż nie tylko nie mieliby środków na przeprowadzenie egzekucji sądowej (korzystali z pomocy prawnej adwokata ustanowionego z urzędu, co świadczy o ich ubóstwie), ale też z obawy o swoje życie i zdrowie wobec agresywnych zachowań wnioskującego o ich wymeldowanie, doprowadzenie przez niego lokalu do stanu, w którym musieliby żyć bez prądu i wody, nie wyobrażają sobie wspólnego z nim zamieszkiwania. W ocenie Sądu nie można tych okoliczności pomijać przy ocenie dowodów i ustaleniu przesłanek wymeldowania. W konkretnych okolicznościach nie można pomijać istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów i podawanych przez strony okoliczności, od których uzależniony jest powrót do miejsca traktowanego jako miejsce stałego pobytu. Bez znaczenia w takiej sytuacji pozostaje, że skarżący i uczestniczka nie doprowadzili do swego powrotu do lokalu. W ocenie Sądu organ II instancji dokonując błędnej wykładni prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 1 u.e.l., pominął istotne okoliczności wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego, niewłaściwie ten materiał ocenił, naruszając w ten sposób przepisy postępowania (art. 7, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 K.p.a., ale także art. 170 P.p.s.a.), co oczywiście nie tylko mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale wręcz miało taki wpływ. Z powyższych względów Sad uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. W ponownym postępowaniu odwoławczym Wojewoda weźmie pod uwagę okoliczności wynikające z prawomocnych wyroków tut. Sądu w sprawach sygn. akt II SA/Rz 847/11 i II SA/Rz 994/14 w zakresie braku dobrowolności skarżących i uczestniczki przy opuszczeniu lokalu mieszkalnego, rozważy potrzebę dołączenia dowodów zgromadzonych w postępowaniach administracyjnych skontrolowanych w/w wyrokami, oraz akt sprawy cywilnej o ochronę posiadania, dokona wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Weźmie także pod uwagę wyżej wyrażone stanowisko Sądu w zakresie okoliczności związanych z brakiem powrotu do tego lokalu.