II SA/Rz 1293/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 6 lipca 2023 r. nr SKO.405.ŚR.1380.623.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza [...] z dnia 12 czerwca 2023 r. nr GOPS-ŚR.5211.789.2023. Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2023r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej SKO, Kolegium, organ odwoławczy) orzekło o uchyleniu decyzji Burmistrza [...] z [...] czerwca 2023r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania E.J. (dalej: Skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – E.W. oraz odmówiło Skarżącej prawa do tego świadczenia z innych przyczyn. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 774) - dalej: K.p.a. oraz art. 17, art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: ustawa. Z treści zaskarżonej decyzji oraz akt postępowania wynika że, Skarżąca wnioskiem z 16 maja 2023r. wystąpiła do organu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawną matką, podkreślając że z powodu intensywnej opieki nad matką – której zakres opisała szczegółowo w oświadczeniu załączonym do wniosku - zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 maja 2023r. Do wniosku załączyła orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki. Decyzją z dnia 12 czerwca 2023r. Burmistrz [...] odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując że z przedstawionego orzeczenia o niepełnosprawności matki Skarżącej nie wynika, aby niepełnosprawność ta powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, ani nie później niż do ukończenia 25 roku życia, dlatego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje Skarżącej. Po rozpatrzeniu odwołania, opisaną na wstępie decyzją 6 lipca 2023r. SKO uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza [...] i odmówiło Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z innych przyczyn. Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 1b ustawy w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie może być podstawą odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium Skarżącej nie przysługuje jednak prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dacie, którą wskazała w oświadczeniu załączonym do wniosku. SKO powołało się na dokument uzyskany od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, z którego wynika że na 3 lipca 2023r. Skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny i otrzymuje z tego tytułu płatności. Ponieważ płatności rolne przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym, a samo posiadanie gospodarstwa rolnego nie jest wystarczającym warunkiem otrzymania płatności, w ocenie Kolegium Skarżąca nie spełniała przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżąca podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym i zrezygnowała z otrzymywania dopłat bezpośrednich. Na potwierdzenie przedstawiła zaświadczenie uzyskane od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, aktualne na dzień 18 lipca 2023r., z którego wynika, że w dniu 22 czerwca 2023r. Skarżąca cofnęła uprzednio złożony wniosek o dopłaty bezpośrednie na 2023r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), - dalej P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W tak zakreślonych granicach zaskarżenia, należało uwzględnić skargę, gdyż organ przedwcześnie odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zgodnie z treścią art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) 2 ) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 ustawy, stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22, CBOSA). W rezultacie należy stwierdzić, że organ powinien dokonać ustalenia, czy Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 k.p.a. oraz 77 § 1 K.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania. W ocenie Kolegium Skarżąca nie spełniła warunków przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie wykazała zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Mimo, że złożyła stosowne oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to nie zaprzestała jego prowadzenia wnioskując o dopłaty bezpośrednie do gospodarstwa rolnego za 2023r. W ocenie Sądu wniosek ten jest przedwczesny z dwóch powodów. Po pierwsze, przy wydaniu decyzji, organ oparł się na dokumencie, którego aktualność budzi wątpliwości, wymagające poczynienia ponownych ustaleń. Ponadto, organ nie poczynił żadnych ustaleń w kwestii faktycznego zakończenia przez Skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego i związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem produkcji rolnej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką . Podkreślenia wymaga, że na dzień wydania decyzji, organ nie dysponował wiadomościami pozwalającymi na podjęcie prawidłowej decyzji, gdyż dokumenty zgromadzone w sprawie – uzyskane przez organ w toku prowadzonego postępowania oraz przedłożone przez Skarżącą wraz ze skargą – zawierają sprzeczne ze sobą dane, wymagające wyjaśnienia. Z zaświadczenia ARiMR aktualnego na dzień 3 lipca 2023r., wydanego na żądanie organu, wynika wprost, że Skarżąca jest zarejestrowana jako producent rolny i z tego tytułu otrzymuje płatności, natomiast z zaświadczenia tego samego organu, przedłożonego przez Skarżącą wraz z wniesioną skargą, aktualnego na dzień 18 lipca 2023r. wynika, że wniosek o dopłaty został przez Skarżącą wycofany w dniu 22 czerwca 2023r. a tym samym, na dzień wydania decyzji w przedmiotowej sprawie, nie stara się ona o dopłaty rolne za 2023r. Wobec powyższego stan faktyczny przyjęty przez SKO jako podstawa wydania zaskarżonej decyzji budzi wątpliwości, co do jego kompletności i prawidłowości i wymaga poczynienia dodatkowych ustaleń. Co do zasady bowiem, odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy wnioskodawca nie spełnił warunku zaprzestania prowadzenia dotychczasowej działalności rolniczej jest prawidłowa, jednakże w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie sposób przesądzić, czy na dzień wydania zaskarżonej decyzji Skarżąca taką działalność prowadziła. Wyjaśnienia wymaga zatem czy i z jaką ewentualnie datą Skarżąca zaprzestała prowadzenia dotychczasowej działalności rolniczej, przy czym miarodajne dla rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest to, kiedy Skarżąca zaprzestała działalności rolniczej faktycznie tj. zaprzestała wykonywania typowych dla prowadzenia gospodarstwa rolnego czynności na gruncie. Sam bowiem fakt, że Skarżąca w konkretnej dacie figuruje w rejestrze producentów rolnych nie jest miarodajny dla ustalenia, czy w sposób faktyczny w dalszym ciągu prowadzi ona działalność rolniczą. Dla określenia daty przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miarodajna jest data faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez opiekuna osoby wymagającej pomocy. Może być ona tożsama z datą zaprzestania kierowania przez producenta rolnego wniosków o dopłaty przysługujące mu z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego, ale nie w każdej sytuacji będzie to warunek konieczny. Nie jest bowiem wykluczona sytuacja, w której rolnik, w czasie w którym prowadził działalność rolniczą bez ograniczeń - spełnił wszelkie warunki do otrzymania świadczenia, zanim zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. W takiej sytuacji rolą organu rozstrzygającego w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego będzie ustalenie daty faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej. Mając na względzie powyższe, należy uznać że Kolegium przedwcześnie, z naruszeniem przepisów postępowania, odmówiło Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przyjmując że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego. Postępowanie dowodowe wymaga zatem uzupełnienia. Aby zapewnić Skarżącej dwuinstancyjne postępowanie administracyjne, w świetle art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., 329 ze zm. )- dalej: P.p.s.a. konieczne było uchylenie również decyzji Burmistrza [....]. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uzupełni materiał dowodowy i ustali czy oraz w jakiej ewentualnie dacie Skarżąca zaprzestała działalności rolniczej – biorąc pod uwagę zarówno daty kierowana przez Skarżącą wniosków i oświadczeń w przedmiocie dopłat rolnych, jak i daty faktycznego wykonania ostatnich prac rolnych w prowadzonym dotychczas gospodarstwie. Organ weźmie też pod uwagę, że w świetle wniosków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., syn K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) sam wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w oparciu o treść art. 17 ust. 1b ustawy. W tym zakresie wnioskowanie SKO przedstawione w treści zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.