II SA/Rz 1298/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. J. G. w skardze na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podtrzymał go w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF, mającym zastosowanie do osób fizycznych ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W zawartym w nim oświadczeniu jako źródło swoich dochodów wskazał emeryturę w wysokości 2,5 tys. zł., a jako posiadany majątek dom o pow. 150 m², mieszkanie o pow. 65 m², nieruchomość rolną o pow. 0,3 ha oraz budynek gospodarczy. Budynek mieszkalny i gospodarczy wybudowane w 1957 r. wymagają kapitalnego remontu; koszty z tym związane, po odliczeniu kosztów utrzymania, ponoszone są na bieżąco. Ponieważ analiza tych informacji w sposób przekonujący nie wskazywała na zasadność wniosku, wezwano skarżącego do: a) wyjaśnienia, jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie mógłby zaspokoić w związku z wymogiem jednorazowego opłacenia kosztów sądowych (wpis sądowy w sprawie objętej skargą wynosi 100 zł.), b) wskazania kwoty netto pobieranej emerytury, c) wyjaśnienia, czy są osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, a jeżeli tak, wykazania posiadanego przez nich majątku i dochodów /w rubryce nr 4 wniosku PPF brak było jakiegokolwiek wskazania co do istnienia lub braku takich osób/, d) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę itp.) oraz inne cele stanowiące istotne obciążenie finansowe (np. koszty leczenia, sygnalizowanych remontów), e) wyjaśnienia, czy wymienione w rubryce nr 7 wniosku PPF mieszkanie o pow. 65 m² odnosi się do powierzchni mieszkalnej wykazanego domu o pow. 150 m², czy też są to odrębne nieruchomości, f) wykazania posiadanych pojazdów mechanicznych oraz średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, g) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, h) przedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, ze wskazaniem salda końcowego. Wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) zostało doręczone wnioskodawcy 30 grudnia 2013 r. Pismem nadanym w urzędzie pocztowym 2 stycznia 2014 r. J. G. poinformował, że w okresie od 3 do 25 stycznia 2014 r. przebywał będzie w ośrodku leczniczym poza miejscem zamieszkania, co uniemożliwi mu kontakt z Sądem. Jednocześnie załączył wydruk z rachunku bankowego potwierdzający dokonanie w dniu 2 stycznia 2014 r. przelewu tytułem wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, wykazanie tego warunku obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących (o ile takie są) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Skarżący z obowiązku tego nie wywiązał się. Wskazując uzyskiwane dochody, obiektywnie nie należące do najniższych, w żaden sposób nie odniósł się do obciążających go wydatków, ogólnie wyjaśniając, że nadwyżki nad kosztami utrzymania przeznacza na remont domu i budynku gospodarczego. Z oświadczenia tego nie wynikała jednak wysokość tych kosztów, rodzaj wydatków związanych z utrzymaniem ani zakres prac remontowych, co samo w sobie uniemożliwiało ocenę ich rzeczywistej niezbędności i przyznania im ewentualnego pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Treść wniosku w żaden sposób nie uprawdopodobniała również, że w związku z poniesieniem związanych ze sprawą kosztów sądowych, zagraża mu jakikolwiek uszczerbek w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych (w jego uzasadnieniu, skarżący nie odnosząc się do swojej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, wskazał wyłącznie na brak podstaw do ponoszenia przed Sądem kosztów czyjegoś niechlujstwa). W tym zakresie brak udzielenia przez skarżącego w wyznaczonym terminie, tj. do dnia 7 stycznia 2014 r. merytorycznej odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie z jednoczesnym opłaceniem wpisu od skargi należy interpretować jako brak możliwości wykazania i/lub ukształtowane w wyniku tego wezwania przekonanie, że nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie dochodzonego prawa pomocy (zaznaczyć należy, że przeszkodą do tego nie był planowany wyjazd wnioskodawcy poza miejsce zamieszkania, gdyż wymagane informacje mógł przedstawić w wysłanym do Sądu piśmie z dnia 2 stycznia 2014 r. lub przesłać przebywając już w ośrodku leczniczym). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy musi się liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji (dokumentów) i to nawet bez podawania jakichkolwiek przyczyn, niemniej jednak w takiej sytuacji musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.