II SA/Rz 13/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 8 listopada 2022 r. nr SKO.4115.997.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala – Przedmiotem skargi JS (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 8 listopada 2022 r. nr SK0.4115.997.2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 31 listopada 2021 r. Skarżąca zwróciła się do Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem - KS. Decyzją z [...] września 2022 r. nr [...] Burmistrz odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że JS legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Niemniej ze wskazanego orzeczenia nie wynika, że niepełnosprawność u męża Skarżącej powstała przed ukończeniem przez niego 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa wart. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) - dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego Organ I instancji podniósł, że Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, a 22 kwietnia 2022 r. złożyła do akt sprawy oświadczenie, że nie zawiesi prawa do emerytury. Oznacza to, że względem Skarżącej zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponadto Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) u.ś.r. poprzez zaniechanie pouczenia strony o konieczności zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego oraz poinformowania o prawnych konsekwencjach odmowy jego zawieszenia. Decyzją z 8 listopada 2022 r. nr SKO.4115.997.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza Miasta [...]. Kolegium wskazało, że skoro wskazany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u męża Skarżącego. W realiach opisywanej sprawy zachodzi jedna negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Ustalono bowiem, że Skarżąca pobiera emeryturę, wobec czego brak jest prawnej możliwości uwzględnienia wniosku Skarżącej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, JS wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem Skarżącej, decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem: 1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy względem Skarżącej została wydana decyzja zawieszająca prawo do emerytury, natomiast nawet brak przedłożenia organowi takiej decyzji nie wyklucza prawnej możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Skarżącej organ winien w sposób czytelny i zrozumiały dla stron informować o konsekwencjach braku zwieszenia prawa do świadczenia emerytalnego oraz ułatwić stronie dokonanie tego rodzaju czynności prawnej, bowiem o woli uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zamiast świadczenia emerytalnego świadczy sam fakt złożenia wniosku; 2. art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez zaniechanie zmiany decyzji i ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku; 3. art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych {tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm.) w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku; 4. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego {tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775) - dalej: "K.p.a." poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz prowadzenie postępowania z naruszeniem naczelnych zasad postępowania administracyjnego; 5. art 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji Organu I instancji; 6. art. 138 § 1 pkt 2 i art. 138 § 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak uchylenia decyzji Organu I instancji oraz przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, względnie uchylenie zaskarżonej odwołaniem decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna, przez co została w całości oddalona przez WSA. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) - dalej: "P.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd stwierdza, że ustalenia dokonane w sprawie przez Organ I instancji i zaaprobowane przez Organ odwoławczy, są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli legalności stanowiska wyrażonego w wydanej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa. Ponadto Organy wywiązały się z ciążącego na nich z mocy art. 10 § 1 K.p.a. obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Na wstępie wymaga podkreślenia, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopie niepełnosprawności u męża Skarżącej, stanowiło naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Okoliczność ta została zatem prawidłowo podniesiona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Odnośnie braku spełnienia przesłanki zawieszenia przysługującego Skarżącej uprawnienia do świadczenia emerytalnego, należy wskazać, że zgodnie żart. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego aktualnie ugruntowany pozostaje pogląd, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego (vide: wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r" I OSK 254/20; wyrok NSA z dnia 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; wyroki NSA z dnia 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20; wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2800/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r., SK2/17 (Dz. U. 2019.1257) Trybunału Konstytucyjnego stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny żart. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W realiach opisywanej sprawy istotne jest, że decyzją z [...] października 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę emerytury Skarżącej od 1 listopada 2022 r. Natomiast na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu z [...] ustalono, że KS zmarł [...] października 2022 r. Zestawienie powyższych okoliczności natury czasowej musi prowadzić do stwierdzenia, że decyzję o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uznać należy za odpowiadająca prawu. W okresie od złożenia wniosku do śmierci męża Skarżąca pobierała bowiem świadczenie emerytalne. Pobieranie emerytury zostało natomiast wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jako okoliczność prawna uniemożlwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na rozstrzygnięcie sprawy nie mogła mieć wpływu ocena zasadności zarzutów skargi, bowiem zawieszenie prawa do świadczenia emerytalnego Skarżącej miało skutek od listopada 2022 r,, a zatem już po śmierci niepełnosprawnego męża Skarżącej. Z kolei z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie w okresie sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, po potencjalnym wyeliminowaniu przesłanek negatywnych do przyznania tego świadczenia. Dodać do tego należy, że skarżąca otrzymała od Organów obu instancji konieczne do uzyskania świadczenia informację o możliwości zawieszenia prawa do emerytury (zob. kasacyjną decyzję SKO z dnia 18 marca 2022 r. SKO.4115.26.2022). Wymagane decyzją kasacyjną SKO wezwanie zostało skierowane do Strony w piśmie Organu I instancji z dnia 11 kwietnia 2022 r. Skarżąca odpowiedziała na nie wyraźnie w protokole dnia 22 kwietnia 2022 r., że nie będzie zawieszać emerytury w ZUS. Natomiast konieczne w tej sytuacji oświadczenie Strona złożyła dopiero w toku postępowania odwoławczego w piśmie z 5 października 2022 r. prosząc ZUS o zawieszenie emerytury dopiero od miesiąca listopada 2022 r. Tymczasem niepełnosprawny mąż zmarł przed datą wyrażonego żądania o zawieszenie przez Zakład prawa do emerytury. Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych - art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Decyzje wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki. W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę. ----------------------- Il SA/Rz 13/23 II SA/Rz 13/23 # 4 li SA/Rz 13/23 2