II SA/Rz 130/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. D. S. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...]w terminie do jego opłacenia wnioskiem złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Na poparcie zasadności wniosku wskazał, iż jest uczniem III klasy technikum. Jego matka z tytułu pracy zarobkowej osiąga dochód ok. 1000 zł. netto (1200 zł. brutto), ojciec z uwagi na stan zdrowia przebywa na rencie (636 zł.). Dochody z gospodarstwa rolnego (nieruchomość rolna o pow. 7,2 ha) są znikome i ledwie wystarczają na utrzymanie, a opłacenie kwoty 200 zł. pozbawi go prawa dochodzenia sprawiedliwego rozstrzygnięcia jego sprawy. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, oprócz rodziców ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje starsze rodzeństwo (3 siostry, z których najstarsza jest bezrobotna, zaś z pozostałych jedna jest uczennicą a druga studentką). Wykazany majątek oprócz nieruchomości rolnej obejmuje dom o pow. 80 m² oraz zabudowania gospodarcze (stodoła, obora, chlewy). Ponieważ w/w informacje okazały się niewystarczające do dokonania oceny zasadności wniosku, celem ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżącego wezwano go do jego uzupełnienia poprzez złożenie dodatkowego oświadczenia obejmującego: a) średnią wysokość miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie siebie i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zakup żywności, utrzymanie domu - opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, itp.), b) sposób zagospodarowania (wykorzystania) posiadanej nieruchomości rolnej oraz zabudowań gospodarczych ze wskazaniem uzyskiwanych z gospodarstwa dochodów (w tym dopłat do produkcji rolnej), c) wykazanie posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych, d) korzystanie ze wsparcia pomocy społecznej. Mimo upływu wyznaczonego terminu, tj. 7 dni od dnia otrzymania wezwania (ostatnim jego dniem był 1 kwiecień 2008 r.) i wskazanego w nim rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, skarżący wezwania nie wykonał (jak wynika z zalegającego w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono odebrane osobiście przez D. S., mimo iż było adresowane do będącego jego pełnomocnikiem ojca). W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., może obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty i wydatki składają się na koszty sądowe). Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, iż kryterium finansowe (majątkowe) ma decydujące znaczenie do uznania spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, której wykazanie obciąża osobę wnioskującą. D. S. tego warunku nie spełnił, gdyż nie złożył dodatkowego oświadczenia w określonym w wezwaniu zakresie, a wg dokonanej oceny informacje zawarte w formularzu PPF same w sobie nie stanowiły wystarczającej podstawy do uwzględnienia wniosku. Jak wynika z formularza skarżący jest uczniem, w związku z czym należy przyjąć, iż wraz z pozostałym rodzeństwem pozostaje na utrzymaniu rodziców uzyskujących dochody z pracy zarobkowej (matka) i pobieranej renty (ojciec); dla celów prawa pomocy istotne są dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Łączna wysokość tych dochodów to wg złożonego oświadczenia 1836 zł. brutto, co jak na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych 6 osób z pewnością nie jest kwotą wygórowaną. W tym kontekście, mając na uwadze możliwość poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie konieczne było m.in. ustalenie średniej wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego i rodziny. Nie bez znaczenia w tym zakresie pozostawało również określenie dochodów lub innych korzyści uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, na co potencjalnie wskazuje jego areał (7,2 ha); za niewystarczające uznano zawarte w uzasadnieniu wniosku stwierdzenie, iż dochody z gospodarstwa są znikome. Oprócz uprawy ziemi za przyjęciem prowadzenia hodowli zwierzęcej przemawia też rodzaj budynków wchodzących w skład gospodarstwa (stodoła, obora, chlewy), co także nie zostało wyjaśnione. W tej sytuacji – mając dodatkowo na uwadze bardzo prawdopodobne pobieranie dopłat do produkcji rolnej - trudno jest uznać, że gospodarstwo oprócz niewątpliwie uzyskiwanych pożytków w naturze nie generuje żadnych dochodów finansowych (lub tylko symboliczne), co w konsekwencji musi mieć stosowne odzwierciedlenie w sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny oraz ich możliwościach płatniczych. Niezależnie od tego D. S. nie udzielił także pozostałych informacji objętych zakresem skierowanego do niego wezwania, tj. odnośnie posiadanych pojazdów mechanicznych oraz korzystania ze wsparcia pomocy społecznej. Nie mają one już co prawda tak doniosłego znaczenia jak ustalenie rzeczywistych dochodów i kosztów utrzymania, jednak rzutują na całokształt sytuacji materialno – bytowej wnioskodawcy. Brak oświadczenia co do wymienionych okoliczności powoduje, że niemożliwe jest dokonanie pozbawionych wątpliwości ustaleń, czy opłacenie kosztów sądowych (w tym wpisu od skargi) będzie wiązało się dla wnioskodawcy i jego bliskich z jakimkolwiek uszczerbkiem, w tym dla koniecznego utrzymania. Zakres i szczegółowość wymaganych informacji miał oparcie w art. 255 P.p.s.a. i był podyktowany wyjątkowym charakterem prawa pomocy, które nie może być nadużywane. Skarżący nie odpowiadając zaś na wezwanie (do czego miał oczywiście prawo) i to w sytuacji, gdy to na nim ciążył obowiązek wykazania zasadności wniosku, nie wykazał podstaw do przyznania mu prawa pomocy. W konsekwencji musiał się liczyć z negatywnym rozpoznaniem wniosku. Ubocznie należy zwrócić uwagę, iż w razie uwzględnienia skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji skarżącemu będzie przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw, w tym wpisu od skargi (art. 200 P.p.s.a.). Z powołanych wyżej względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.