II SA/Rz 1301/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2015 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2015 r. sygn. II SA/Rz 1301/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy W skardze na opisaną w sentencji postanowienia decyzję skarżąca zgłosiła żądanie przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyjaśniła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje od nikogo żadnego wsparcia, korzysta zaś z pomocy społecznej, obecnie zasiłku wynoszącego 250 zł. Jej "majątkiem dorobkowym" dysponuje osoba trzecia – M.Z., a z kolei z L.W. nie posiada żadnego majątku, gdyż zawierając z nim związek małżeński podpisała intercyzę. Posiada też zaległości alimentacyjne wobec córki M.Z., a na byłego już męża L.W., z którym ciągle mieszka, obowiązana jest łożyć po 200 zł tytułem alimentów oraz 250 zł tytułem opłat za mieszkanie. Postanowieniem z dnia 22 października 2015 r. referendarz sądowy w punkcie I umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z uwagi na dyspozycję art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "Ppsa", a w punkcie II odmówił ustanowienia adwokata z powodu niewykazania przesłanek określonych w art. 246 § 1 Ppsa. Wiarygodność złożonego oświadczenia budziła w ocenie referendarza wątpliwość. Strona oświadczyła, że nie stara się podjąć zatrudnienia, nawet w formie prac dorywczych, m.in. z powodu stanu zdrowia, choć nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Mieszka wspólnie z byłym mężem L.W., któremu musi rzekomo uiszczać należności za mieszkanie, choć ten dotychczas nie podjął działań w celu ich wyegzekwowania, podobnie jak w aferze alimentacyjnej. Zarazem L.W. towarzyszy jej podczas wizyt w urzędach, np. podczas dostarczania dokumentów pracownikowi socjalnemu. Skarżąca konsultuje z nim również treść składanych oświadczeń. To zaś w ocenie referendarza może sugerować, że J.W. i L.W. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a brak woli egzekwowania wobec byłej żony zaległości alimentacyjnych oraz opłat mieszkaniowych stawia pod znakiem zapytania istnienie po stronie wnioskodawczyni rzeczywistych zobowiązań. Referendarz sądowy zwrócił także uwagę, że skarżąca jest inicjatorką wielu postępowań sądowych, a w niektórych z nich korzystała z pomocy pełnomocnika z urzędu. Na tej podstawie skonstatowano, że wszczynając dużą liczbę postępowań strona musi liczyć się z koniecznością wydatków. Przerzucanie wydatku tytułem wynagrodzenia zawodowego zastępcy prawnego na Skarb Państwa musi być zaś racjonalnie uzasadnione. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia J.W. zwróciła uwagę na skomplikowany charakter sprawy oraz nieobiektywność organu pomocy społecznej w rozpatrywaniu jej podań. Podnosi, że od 1995 r. L.W. udziela jej ochrony, co uzasadnia jego obecność podczas wizyt w urzędach i innych placówkach. Nie może zaś nakłaniać go, aby rozpoczął egzekucję należnych mu od niej świadczeń. Na tej podstawie domaga się zmiany punktu II zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie dla niej adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 Ppsa). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na przedmiot sprawy z zakresu pomocy społecznej z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa korzysta ona z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dlatego rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne w rozumieniu art. 249a Ppsa. Postępowanie podlegało zatem umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata to zasadnie referendarz sądowy przyjął, że skarżąca nie wykazała przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. Pomimo oświadczania o braku środków finansowych i konieczności korzystania z pomocy społecznej, co sądowi wiadome jest z urzędu także z innych postępowań z jej udziałem, nie podejmuje ona starań w podjęciu zatrudnienia, a nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. Pozbawia się zatem, nie wykorzystując własnych możliwości, zdobycia środków finansowych na poprawę sytuacji materialnej i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym także pokrycie chociażby części koniecznych wydatków związanych z inicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym. Skoro w sprawach z zakresu pomocy społecznej strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dzięki temu ma zapewnione prawo do sądu i możliwość dochodzenia swoich praw, ponieważ skardze można nadać prawidłowy bieg, a pomimo tego uznaje potrzebę reprezentowania swoich interesów przed sądem, który z urzędu bada legalność zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, przez adwokata, to powinna wykazać konieczność potraktowania takich wydatków za konieczne i niemożność ich wygospodarowania we własnym zakresie przy wykorzystaniu wszystkich jej możliwości, w tym także poprzez dochodzenie części majątku dorobkowego z poprzedniego związku małżeńskiego, czego nie czyni. Jest to tym bardzie istotne, że skarżąca jest inicjatorką wielu postępowań przed tut. Sądem i jak dotychczas nie wykazała, aby podjęła osobiste starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Sam fakt braku dostatecznych środków nie jest wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, jeżeli ma obiektywnie taką możliwość. Nie mogła zaś mieć wpływu na rozpoznanie wniosku kwestia stopnia skomplikowania sprawy, ponieważ nie jest to ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy. Słusznie referendarz sądowy podał też w wątpliwość wiarygodność oświadczenia o samodzielnym prowadzeniu przez nią gospodarstwa domowego, skoro załatwia swoje sprawy przy pomocy i uczestnictwie L.W. Tenże nie egzekwuje zaś rzekomych wierzytelności alimentacyjnych i z tytułu udostępniania jej mieszkania pomimo, że stan taki trwa od wielu lat. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy także w zakresie ustanowienia adwokata. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa, orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.