II SA/Rz 1301/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 22 października 2015 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie przyznania zasiłku celowego w wysokości 50 zł na pokrycie kosztów opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę i drobne remonty J. W. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała w nim, że żyjąc w ubóstwie nie jest w stanie ponieść opłat sądowych. Podniosła, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie uzyskuje od nikogo żadnego wsparcia, dlatego też zmuszona jest do korzystania ze środków pomocy społecznej. Zwróciła uwagę, że potrzebuje pomocy adwokata, bowiem sprawa jest skomplikowana. Poza tym, w razie niekorzystnego dla niej orzeczenia, będzie chciała go zaskarżyć, co może uczynić tylko zawodowy pełnomocnik. Podała, że jej "majątkiem dorobkowym" dysponuje były mąż. Strona zwróciła uwagę na posiadane zadłużenie alimentacyjne na rzecz córki w kwocie ok. 20 000 zł. Ponadto jest zobowiązana do płacenia alimentów na rzecz byłego męża L. W., z którym obecnie mieszka w kwocie 200 zł oraz do przekazywania wymienionemu co miesiąc kwoty 250 zł tytułem opłat za mieszkanie, zgodnie z zawartą przez nich umową. Na leczenie i rehabilitację uzyskuje środki z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych. Celem dokładnego wyjaśnienia sytuacji rodzinnej i materialnej strony wezwano ją do uzupełnienia danych wniosku. W odpowiedzi na powyższe J. W. wskazała, że z uzyskiwanej tytułem zasiłku okresowego kwoty 275 zł pokrywa wydatki na żywność, środki czystości, środki higieny i bieliznę. Poza tym korzysta także z posiłków w ramach "kuchni dla ubogich". Nie posiada telefonu. Prac dorywczych nie podejmuje, bowiem utrudnia to jej brak telefonu. Ponadto, nie pozwala jej na to sytuacja zdrowotna. Jako kolejny powód niepodejmowania dodatkowego zatrudnienia strona wskazała konieczność poszukiwania tanich środków higieny oraz konieczność korespondowania z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej, Samorządowym Kolegium Odwoławczym oraz tut. Sądem. Zwróciła także uwagę, że od lat "chodzi za nią" były sąsiad – emerytowany prokurator wojskowy, dlatego też "praca na czarno" nie wchodzi w grę. Podniosła, że nie toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego, bowiem "kto zapłaciłby za adwokata i rzeczoznawcę, który by ocenił wartość majątku". Odnosząc się natomiast do pytania wezwania dotyczącego kwestii egzekwowania przez L. W. należnych mu środków pieniężnych z tytułu alimentów oraz umowy dotyczącej ponoszenia opłat za mieszkanie wnioskodawczyni podniosła, że wymieniony "na razie się przygląda i może w każdej chwili egzekwować należne jemu alimenty". Rozpoznając wniosek, zważono, co następuje: Po pierwsze wskazać trzeba, że J. W. skarżąc decyzję organu administracji w przedmiocie zasiłku celowego zwolniona jest z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a.". Dlatego też rozpoznanie żądania wymienionej zwolnienia od tychże kosztów należy uznać za zbędne, co skutkuje koniecznością umorzenia postępowania w tymże przedmiocie. O powyższym orzeczono w pkt I niniejszego postanowienia, a podstawę w tym zakresie stanowi art. 249a P.p.s.a. Przechodząc natomiast do rozstrzygnięcia żądania odnośnie do ustanowienia dla skarżącej adwokata należy podnieść, iż podane przez wymienioną dane wskazują na niezasadność wniosku. J. W. mieszka w mieszkaniu L. W., z którym małżeństwo zostało przez sąd unieważnione. Wedle jej twierdzeń, co mają potwierdzać zawarte z wymienionym umowy zalegające w aktach administracyjnych sprawy, skarżąca zobowiązana jest do ponoszenia co miesiąc kwoty 250 zł tytułem partycypacji w kosztach utrzymania przedmiotowego lokalu. Zgodnie ze stwierdzeniami skarżącej, utrzymuje się ona jedynie ze wsparcia pomocy społecznej; aktualnie jest to zasiłek okresowy w kwocie 275 zł, za który nabywa żywność oraz środki higieny i bieliznę. W ocenie rozpoznającej niniejszy wniosek, przedstawiona przez stronę sytuacja budzi wątpliwości co do jej prawdziwości. Jak podała J. W., L. W. "na razie się przygląda i może w każdej chwili egzekwować należne mu alimenty." Ponadto, akta administracyjne sprawy wskazują, że L. W. towarzyszy wnioskodawczyni w dostarczaniu dokumentów pracownikowi socjalnemu, a strona konsultuje z nim treść składanych w toku postępowania oświadczeń. Sugerować może to, iż J. W. i L. W. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Brak woli egzekwowania wobec skarżącej zaległości alimentacyjnych oraz tych dotyczących kosztów opłat za mieszkanie stawia też pod znakiem zapytania istnienie po jej stronie rzeczywistego zobowiązania, skoro wierzyciel nie przejawia inicjatywy w dochodzeniu swojej należności. W takiej zaś sytuacji, do rozpoznania wniosku strony niezbędne byłyby informacje o stanie majątkowym wymienionego, tych zaś brak. Trudno ponadto zgodzić się z argumentacją skarżącej, że nie jest w stanie podjąć jakichkolwiek prac dorywczych. Skarżąca powołuję się bowiem na problemy zdrowotne, jednak - co wynika z akt sprawy - nie dysponuje ona orzeczeniem o niepełnosprawności. Jako zupełnie niezrozumiały należy także uznać argument strony dotyczący braku możliwości znalezienia jakiegoś zatrudnienia z uwagi na konieczność poszukiwania taniej żywności czy środków higieny, jak też potrzebę prowadzenia przez nią korespondencji z organami administracji i Sądem. Powyższe w żaden bowiem sposób nie może usprawiedliwiać braku aktywności skarżącej w próbach pozyskania środków materialnych potrzebnych do podniesienia poziomu życia w stopniu umożliwiającym m. in. pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Nadto, co należy podkreślić, oczywiście nie sugeruje się skarżącej podjęcie pracy "na czarno", bowiem uzyskane dochody z prac dorywczych można przecież ujawnić w zeznaniu podatkowym. Podobna ocena uprawniona jest również w odniesieniu do niepodejmowania przez skarżącą działań zmierzających do uregulowania kwestii podziału majątku wspólnego. Twierdzenia o braku środków na opłacenie pełnomocnika w takim postępowaniu czy też rzeczoznawcy majątkowego nie mogą usprawiedliwiać zaniechań w uregulowaniu powyższej kwestii majątkowej. Nie można bowiem z góry zakładać, że udział pełnomocnika w tego rodzaju postępowaniu byłby konieczny (nie przewidują go też stosowne regulacje prawne). Nie wiadomo także, czy byłoby konieczne zasięganie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Decyzja w tym ostatnim przedmiocie należałaby bowiem dopiero do sądu. Ponadto, należy mieć na względzie, że strony w postępowaniu o podział majątku wspólnego mogą ustalić zgodny podział składników tego majątku. Podkreślenia wymaga także, że udział zawodowego pełnomocnika nie jest też konieczny w niniejszej sprawie na obecnym jej etapie, bowiem nie wymagają tego regulacje procedury sądowoadministracyjnej. Oceny powyższej nie zmienia przy tym fakt, że w wielu zainicjowanych przez stronę przed tut. Sądem sprawach uzyskała ona wsparcie w postaci zawodowego zastępcy prawnego. Okoliczność ta nie może bowiem sama w sobie przesądzać o korzystnym dla strony rozstrzygnięciu w tym zakresie również i w sprawie niniejszej Poza tym, wbrew twierdzeniu skarżącej, sprawa ta nie ma charakteru skomplikowanego. W myśl art. 199 P.p.s.a., to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów. Odstępstwem od tej reguły jest instytucja prawa pomocy, która ze swej istoty może mieć więc zastosowanie tylko w wyjątkowych przypadkach. W art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. ustawodawca wskazał, że prawo pomocy w częściowym zakresie (o takie ubiega się skarżąca) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. J. W. z uwagi na przedmiot sprawy jest zwolniona z mocy ustawy od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jej żądanie dotyczy jednak także ustanowienia adwokata. W ocenie rozpoznającej wniosek, jego uwzględnienie stanowiłoby o nadużyciu instytucji prawa pomocy. Dodatkową przyczyną (tzn. oprócz tych wyżej już wskazanych, a dotyczących wątpliwości co do faktycznej sytuacji materialnej strony i jej zaniechań w celu poprawy tej ostatniej), dla której żądanie to (tj. w zakresie profesjonalnego zastępcy prawnego) nie może zostać uwzględnione jest to, że przedmiotowa sprawa jest już kolejną dotyczącą tej samej kwestii. Strona ponownie kwestionuje bowiem wysokość przyznanego jej zasiłku celowego na pokrycie opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę i drobne remonty. W Sądzie jest zarejestrowanych kilkanaście tego rodzaju spraw, a w tych które już rozpoznano – poza jedną - skargi były oddalane. W orzecznictwie sądowym wyrażono stanowisko, że wszczynając dużą liczbę postępowań strona musi liczyć się z tym, że będzie to wymagało ponoszenia związanych z tym wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3.04.2009 r. I OZ 304/09, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zwrócić uwagę, że skarga strony jest w istocie za każdym razem tożsama treściowo. Także w sprawie niniejszej nie zostały podniesione żadne nowe zarzuty. W takiej sytuacji prawdopodobnym wydaje się nasuwające się w takich okolicznościach stwierdzenie, że inicjowanie przez wymienioną kolejnych postępowań sądowych stanowi cel sam w sobie. Nie zmierza zaś w istocie do faktycznej ochrony jej praw w postępowaniu sądowym. Przerzucenie wydatku na wynagrodzenie zawodowego zastępcy prawnego na Skarb Państwa musi być zaś racjonalnie uzasadnione. Sąd jako dysponent środków publicznych musi bowiem czuwać nad ich zasadnym wydatkowaniem. Uwzględniając wszystko powyższe, należało przyjąć, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania J. W. w zakresie ustanowienia na jej rzecz adwokata. Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.