II SA/Rz 1302/15

Dnia 21 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1302/15 w zakresie pkt II o odmowie ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie pkt II o odmowie ustanowienia adwokata W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy i zagospodarowania terenu K. S. zawnioskował o przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podał, że pozostaje z żoną E. S. we wspólnym gospodarstwie domowym. Znaczną część posiadanych dochodów (odpowiednio emerytura w wysokości 1357 zł i renta wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym w kwocie 1107 zł) przeznaczają na leczenie, a z uwagi na brak samodzielnej możliwości wykonywania większości prac domowych i gospodarskich systematyczne korzystają z odpłatnej pomocy innych osób. Jako ponoszone wydatki skarżący wykazał koszty leczenia (zakupu leków) dla siebie, tj. 100-200 zł miesięcznie, opłaty za: gaz – 80 zł, energię elektryczną – 90 zł, telefon – 200 zł, ścieki – 100 zł i śmieci – 45 zł, ubezpieczenie domu i podatek – 110 zł i 84 zł (koszt zakupu leków dla żony skarżącego, ok. 400 zł, ustalono na podstawie akt toczącej się jednocześnie sprawy z jej skargi II SA/Rz 1300/15). Posiadany majątek obejmuje wymagający remontu dom (bez bieżącej wody, łazienki i centralnego ogrzewania) wraz z działką rolną i leśną o łącznej pow. 1,29 ha, z których nie czerpią żadnych korzyści. Skarżący wskazał również na zaciągniętą przez żonę pożyczkę u rodziny w wysokości 2 000 zł, co podyktowane było potrzebą zapłaty za wykonanie zbiornika na wodę z uwagi na zamiar urządzenia łazienki oraz pożyczkę na zakup 2 aparatów słuchowych w wysokości 4 800 zł. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2015 r. referendarz sądowy w punkcie I zwolnił skarżącą od kosztów sądowych, a w punkcie II odmówił ustanowienia adwokata z powodu niewykazania przesłanek określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."). W ocenie referendarza co do zasady nie budziła wątpliwości trudna sytuacja materialno – bytowa skarżącego, co skutkowało uznaniem za zasadny wniosku o zwolnienie od kosztów sadowych w całości. Referendarz sądowy uznał, że mimo posiadania wraz z żoną stałego źródła dochodów w wysokości prawie 2,5 tys. zł miesięcznie, skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i materialnej, która w znacznej części stanowi rezultat problemów zdrowotnych. Dochody te przeznaczane są w całości na zaspokojenie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem, a często okazują się wręcz niewystarczające na zaspokojenie wszystkich niezbędnych wydatków. Uzasadniając odmowę przyznania adwokata z urzędu referendarz odwołał się do zasady partycypowania w kosztach sądowych przez stronę inicjującą postępowania sądowe i istoty prawa pomocy, która jako wyjątek od tej zasady ma służyć osobom znajdującym się w szczególnie trudnej, wyjątkowej sytuacji finansowej. Uznał, że mimo opisywanych trudności, wnioskodawca wraz z żoną ma zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe oraz dysponuje stałymi dochodami, zatem do takich osób nie należy. W tym zakresie za znaczący uznał fakt systematycznego inicjowania przez żonę skarżącego przed WSA w Rzeszowie licznych postępowań sądowych (łącznie ok. 35) i skutecznego ubiegania się w większości z nich o przyznanie prawa pomocy wskazując, że prawo pomocy nie może być nadużywane i brak jest podstaw do przyznawania stałego prymatu nad kosztami postępowania sądowego wszystkim ponoszonym przez nich wydatkom (nakładom, inwestycjom). W sprzeciwie od powyższego orzeczenia (obejmującym pkt II postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2015 r.). K. S. podniósł, że w jego ocenie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i nie stać go na adwokata z wyboru. Odmowę przyznana adwokata z urzędu uznał za bardzo krzywdzącą i skutkującą pozbawieniem go możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowo – wyjaśniającego tym bardziej, że wobec pomijania dowodów oraz z powodu niewiedzy i nieporadności czuje się oszukany. Fakt inicjowania przez żonę skarżącego kolejnych postępowań uznał za przejaw korzystania z przysługujących jej uprawnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wymóg spełnienia tej przesłanki ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej przyznanie prawa pomocy. Sąd za prawidłowe uznaje stanowisko referendarza sądowego zakresie odmowy ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Skarżący, mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną nie spełnił warunku wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, to korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami. Słusznie uznano, że wnioskodawca wraz z żoną ma zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe oraz dysponuje stałymi dochodami, zatem nie należy do osób, którym prawo pomocy, szczególnie w zakresie całkowitym, powinno być udzielane w szczególności, a zatem osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Podnieść należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć również świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału postępowaniu sądowym, zatem decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć środki finansowe na ten cel. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna sprzyjać rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skarg, od których uiszcza się wpis sądowy. Domaganie się przez skarżącego, by koszty każdego zainicjowanego przez niego postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw dążeń do nadużywania tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r. I OZ 1537/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (por. postanowienie NSA z dnia 25 listopada 2015 r. I OZ 1521/15, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zasadnie zatem uwzględniono przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego okoliczność inicjowania przez jego żonę licznych (ponad 30) postępowań sądowych, w których regularnie korzysta z instytucji prawa pomocy (w zakresie częściowym lub całkowitym). Jest to o tyle istotne, że taka forma wsparcie ze środków publicznych stanowiąca istotne odciążenie wspólnego budżetu domowego skarżącego i jego żony nie może być nadużywana. Zatem z uwagi na fakt niewykazania przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uznać należy, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy także w zakresie ustanowienia adwokata. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy w zaskarżonym zakresie.