II SA/Rz 1305/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku "A" sp. z o.o. w likwidacji z/s w [...] o przyznanie prawa pomoc w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. w likwidacji z/s w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 1305/15 oddalającego skargę "A" sp. z o.o. z/s w [...] (dalej "Spółka) na opisaną w sentencji postanowienia decyzję, Spółka zawarła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając żądanie wskazała na trudną sytuacja materialną związaną z toczącymi się względem niej postępowaniami administracyjnymi, z powodu których Spółka została postawiona w stan likwidacji i obecnie nie posiada środków pieniężnych na uiszczenie "wpisu sądowego". Postanowieniem z dnia 5 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. We wniesionym sprzeciwie Spółka zwróciła się o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła, że za rok obrotowy 2014 osiągnęła stratę w wysokości 577 250 zł i "podobną za rok 2015". Konieczność poniesienia kosztów sądowych nie powinna ograniczać prawa do sądu, a skoro skarżącej nie stać na ich poniesienie, jej wniosek winien zostać uwzględniony. W ocenie Spółki nie można żadnemu podmiotowi czynić zarzutu z tego, że korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika. Jej trudna sytuacja materialna wynika z bezprawnej działalności organów administracyjnych i podatkowych, których skutkiem są toczące się postępowania sądowe, na których opłacenie Spółka nie posiada majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a" w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 sierpnia 2015 r. i w takim brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Wykładnia powyższego unormowania, w szczególności sformułowanie "gdy wykaże" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, ciąży na stronie ubiegającej się o takie prawo. Obowiązkiem podmiotu domagającego się pomocy ze środków Skarbu Państwa jest zatem przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej, w taki sposób, aby możliwa była ocena zdolności płatniczych w zakresie uiszczenia kosztów sądowych. Wyjątkiem od zasady, określonej w art. 199 P.p.s.a. jest określona w rozdziale 3 instytucja prawa pomocy. Z powyższego wynika, że przyznanie prawa pomocy winno być przyznane stronom, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia niskiej kondycji finansowej. Spółka ubiegając się o zwolnienie od opłat sądowych domaga się, zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W myśl zatem art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dokonując analizy wniosku skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie Sąd uznał, że Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd stwierdza, że dysponując kapitałem zakładowym w wysokości 1 000 000 zł, środkami trwałymi o wartości 50 837,58 zł oraz kwotą 116,68 zł na rachunku bankowym, Spółka jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania w niniejszej sprawie. Po pierwsze do tego stwierdzenia uprawnia sama wysokość kapitału zakładowego oraz wartość środków trwałych tym bardziej, że jedyny wymagalny na obecnym etapie koszt postępowania to 250 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Nie bez znaczenia dla takiej oceny sytuacji majątkowej Spółki pozostaje fakt, że Spółka ponosiła dotychczasowe koszty postępowania (wpis sądowy w wysokości 500 zł oraz opłata kancelaryjna od uzasadnienia w wysokości 100 zł), a ponadto fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru już na etapie sporządzania skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, na którym udział pełnomocnika nie jest niezbędny. Sam fakt reprezentowania Spółki przez zawodowego pełnomocnika, którego wynagrodzenie przewyższa wysokość opłat sądowych przewidzianych w niniejszej sprawie oraz okoliczność, że wspomniany pełnomocnik reprezentuje Spółkę w innych sprawach toczących się przez tut. Sądem tylko potwierdza, że skarżąca dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych. Brak jest uzasadnienia dla takich działań Spółki, które obiektywnie rzecz biorąc, wobec przewidywalnych trudności finansowych będących następstwem zapłaty nakładanych w postępowaniach administracyjnych kar, nie służą zabezpieczeniu środków finansowych na pokrycie innych, mających charakter niezbędnych, kosztów. Negatywną przesłanką przyznania wnioskodawcy prawa pomocy jest nieskorzystanie z możliwości dokapitalizowania Spółki przez jej wspólników. Skoro wspólnicy Spółki z możliwości takiej nie skorzystali, a wnioskodawca nie wyjaśnia motywów takiej decyzji, jak i okoliczności jej uzasadniających, nie sposób uznać, że Spółka podjęła maksimum starań aby przezwyciężyć swoją trudną sytuacje finansową, a w konsekwencji wykazała brak środków na poniesienia tak pełnych, jak i częściowych kosztów postępowania. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do akceptacji stanu, w którym w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznania prawa pomocy winien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Stanowiłoby to obejście wspomnianej powyżej zasady udziału stron w kosztach postępowania. Także postawienie Spółki w stan likwidacji nie uzasadnia uwzględnienia żądania zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem samo przez się nie przesądza o braku środków na pokrycie kosztów postępowania. Strata w kwocie 577 254, 48 zł nie stanowi miarodajnego argumentu dla oceny faktycznej sytuacji finansowej wnioskodawcy, stanowi bowiem tylko nadwyżkę kosztów nad przechodem co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego. Sąd zauważa jednak, że wykazanie przez przedsiębiorcę straty w danym roku podatkowym nie jest samodzielną okolicznością, która mogłaby przemawiać za przyznaniem prawa pomocy. Wykazanie straty nie przekłada się jednak na stwierdzenie, że podatnik nie dysponuje środkami finansowymi czy też majątkiem niezbędnym do pokrycia kosztów sądowych. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że brak jest podstaw do zwolnienia skarżących od kosztów sądowych i orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.