II SA/Rz 131/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Maria Mikolik /spr./ WSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 21 listopada 2024 r. nr SKO.4110.100.1678.2024 w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego – skargę oddala – Przedmiotem skargi A. Z. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 21 listopada 2024 r. nr SKO.4110.100.1678.2024 w spawie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] października 2024 r. nr [...], Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji"), działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 130 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a."), art. 2, art. 3, art. 5, art. 7, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 41 pkt 1, art. 104, art. 106, art. 109 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283; dalej: "u.p.s."), przyznał Skarżącemu specjalny zasiłek celowy na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków w kwocie 150,00 zł jednorazowo. Uzasadniając decyzję, organ I instancji podał, że w wyniku rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżący prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, jest w wieku poprodukcyjnym (87 lat), utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł. Skarżący przewlekle choruje i na podstawie orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2024 r. został uznany za trwale niezdolnego do samodzielnej egzystencji, w związku [...]. Ponadto Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] zaliczył Skarżącego na stałe do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Na podstawie powyższych danych Burmistrz stwierdził, że dochód Skarżącego przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które w tym przypadku wynosi 776,00 zł. Powołując się na treść art. 41 u.p.s., organ wskazał, że w przypadku gdy dochód w rodzinie przekracza ww. kryterium dochodowe, przyznanie specjalnego zasiłku celowego może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny. Uwzględniając sytuację zdrowotną Skarżącego oraz posiadanie niewystarczających środków finansowych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, organ I instancji postanowił przyznać pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego. Jednocześnie wyjaśnił, że udzielanie pomocy nie oznacza, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna ma charakter pomocniczy, dodatkowy, uzupełniający w stosunku do własnych możliwości, zasobów, pomocy ze strony bliskich tych osób, które o pomoc się ubiegają. Skarżący odwołał się od powyższej decyzji, kwestionując wysokość przyznanego zasiłku i wskazując, że jest ona niewystarczająca. Opisaną na wstępie decyzją z dnia 21 listopada 2024 r., SKO, działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 41 pkt 1 u.p.s., utrzymało decyzję Burmistrza w mocy. W uzasadnieniu wydanej decyzji, organ odwoławczy wskazał, że przyznawanie specjalnego zasiłku celowego ma charakter wyjątkowy, gdyż nie wymaga, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 u.p.s., natomiast o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje sytuacja życiowa wnioskodawcy, którą organ pomocy społecznej jest zobowiązany zbadać i ocenić pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Organ wskazał, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem, szczególnie uzasadniony przypadek o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny pozwala ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe. Zdaniem SKO, organ I instancji słusznie ocenił sytuację Skarżącego, uwzględniając przy tym fakt, że prowadzi samodzielne jednoosobowe gospodarstwo domowe, stan zdrowia oraz ponoszenie opłat mieszkaniowych i kosztów leczenia. Pomoc została przyznana pomimo, że Skarżący nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o takie wsparcie. W odniesieniu do wysokości przyznanej pomocy, Kolegium podkreśliło, że trudna sytuacja Skarżącego nie jest kwestionowana, jednak nie musiała jednocześnie skutkować obowiązkiem przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego w kwocie akceptowanej przez stronę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący ponownie zakwestionował wysokość przyznanego zasiłku. W szczególności zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialną oraz niepełnosprawność w związku ze stanem narządu [...] (jest osobą praktycznie [....]) oraz [...]. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja o przyznaniu Skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jak wynika z ww. przepisu, warunkiem otrzymania specjalnego zasiłku celowego jest nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale też zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wprowadzenie przez ustawodawcę tej przesłanki związane jest z tym, że świadczenie to może zostać przyznane w sytuacji, gdy wnioskodawca przekracza kryterium dochodowe. Ustawodawca nie zdefiniował tego, co należy rozumieć pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dlatego też wymaga ono odniesienia do każdego indywidulanego przypadku. O uprawnieniu do świadczenia z art. 41 u.p.s. nie decyduje dochód strony, lecz sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Podkreślenia wymaga, że z tej formy pomocy społecznej nie można wyprowadzać wniosku, że przyznanie tego rodzaju zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Musi to być zatem przypadek na tyle charakterystyczny i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na nadzwyczajność zdarzenia, które wystąpiło i jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba sobie z nim nie poradzi, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1840/21; wyrok NSA z 10 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 1208/24 czy wyrok NSA z 27 lutego 2025 r., sygn. akt I OSK 774/23 - wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Organ pomocy społecznej stwierdził, że zachodzi szczególny przypadek pozwalający na przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że dochód Skarżącego przekracza kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 u.p.s. Jednocześnie stwierdzono, że długotrwała ciężka choroba i niepełnosprawność kwalifikują Skarżącego do przyznania specjalnego zasiłku celowego. W niniejszej sprawie zasiłek ten przyznano w kwocie 150 zł jednorazowo z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu leków. Nie jest to jedyna pomoc, jaką uzyskał Skarżący. Jak wynika z akt spraw, poddanych kontroli Sądu o sygn. II SA/Rz 1330/24 i II SA/Rz 132/25, Skarżącemu przyznano również specjalne zasiłki celowe jednorazowo w wysokości 400 zł z przeznaczeniem na pokrycie kosztów ogrzewania oraz w wysokości 150 zł na pokrycie kosztów energii elektrycznej. Należy przy tym przypomnieć, że przyznanie specjalnego zasiłku ceowego nie jest obowiązkiem organu, który pomoc przyznaje na zasadzie uznania. W ocenie Sądu Organy w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono sytuację majątkową i zdrowotną Skarżącego. W wyniku tego uznano, że Skarżącemu należy taką pomoc przyznać, łącznie na kwotę 700 zł (uwzględniając kwoty zasiłków celowych przyznanych w sprawach o sygn.: II SA/Rz 1330/24, II SA/Rz 131/25, II SA/Rz 132/25). Z przyczyn powyżej wskazanych Sąd nie dopatrzył się takich uchybień przepisom postępowania i prawa materialnego, które miałby wpływ na wynik sprawy. Wobec tego skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.