II SA/Rz 1313/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Kółka Rolniczego [...] o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie utwardzenia terenu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr Kółko Rolnicze [...], reprezentowane przez Prezesa, zwróciło się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazano, że obecnie nie świadczy usług rolniczych i uzyskuje dochody jedynie z najmu posiadanych budynków. Zatrudnia księgową na ¼ etatu, członkowie zarządu i komisji rewizyjnej pracują bezpłatnie. W odróżnieniu od instytucji które naruszyły jego interes prawny w sprawie związanej ze skargą, nie zatrudnia radcy prawnego, a wśród członków Kółka nie ma osoby z wykształceniem prawniczym, która mogłaby wystąpić w obronie jego interesów. Wg zawartego we wniosku oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, stan techniczny większości budynków Kółka – wybudowanych w latach 60 XX w. - kwalifikuje je do remontu. Oprócz nich posiada ono 2 nieużytkowane i wymagające kapitalnego remontu ciągniki, 2 pługi, brony, koparkę, przyczepę i kultywator. Roczne przychody z tytułu podnajmu budynków wynoszą 42 000 zł. Poniesione w 2013 r. wydatki obejmowały: należności podatkowe za budynki i grunty w wysokości 23 067 zł., wymianę pieca c.o. - 4 700 zł., zakup opału – 1 500 zł., wynagrodzenie księgowej – 10 400 zł., wywóz nieczystości – 1 013 zł., obsługę rachunku bankowego – 360 zł.; razem 41 040 zł. (nie uwzględniają one kosztów materiałów biurowych i opłat za przelewy bankowe). Na dzień 31 grudnia 2013 r. na rachunku bankowym Kółka znajdowała się kwota 74 384 zł. /dowód – wyciąg z rachunku/, pochodząca ze sprzedaży kombajnu i prasy, a przeznaczona zgodnie z ustaleniami Walnego Zgromadzenia na remonty budynków i maszyn. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) oraz ustanowienie zastępcy prawnego (w tym m.in. radcy prawnego) objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy, którego przyznanie osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić po wykazaniu, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek, niemniej jednak ich spełnienie i tak nie wiąże się z obligatoryjnym przyznaniem tego prawa (ma charakter fakultatywny). Dokonana w tym kontekście ocena wniosku Kółka Rolniczego prowadzi do stwierdzenia, że nie zasługuje on na uwzględnienie tak w całości, jak i w części (w tym drugim przypadku – zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. – możliwość taka związana byłaby z wykazaniem, że nie ma ono dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania). Abstrahując od wykazywanej względnej równowagi między przychodami z najmu a ponoszonymi wydatkami, podyktowane jest to przede wszystkim wielkością środków finansowych zdeponowanych na rachunku bankowym Kółka, a nie ich rzeczywistym brakiem. Już sam bowiem fakt ich posiadania w podanej wysokości przeczy spełnieniu w/w przesłanek, od których zależy możliwość przyznania prawa pomocy, tj. całkowitego lub dostatecznego braku środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym kontekście pozbawiony jakiegokolwiek znaczenia jest zamiar ich przeznaczenia na realizację innych, wg subiektywnego przekonania podmiotu wnioskującego, ważniejszych celów (remontu budynków i maszyn). Ich priorytetowe znaczenie dla wnioskodawcy nie uzasadnia przyznania im pierwszeństwa względem kosztów postępowania sądowego, gdyż przyjmując taki tok myślenia, zawsze można by wskazać jakieś wydatki o "pilniejszym" charakterze. Podkreślenia wymaga ponadto, że koszt tych remontów nie został nawet w przybliżeniu wykazany lub uprawdopodobniony, a w kontekście oświadczenia o braku świadczenia usług rolniczych brak jest informacji co do ewentualnego zamiaru wznowienia działalności w tym zakresie, co potencjalnie wskazywałoby na celowość remontu posiadanego jeszcze sprzętu rolniczego (w obecnej sytuacji Kółka równie prawdopodobny jest jego remont w celu sprzedaży i uzyskania lepszej ceny). Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2012 r. II FZ 392/12, realizacja określonych celów gospodarczych nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych z wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. Niezależnie od powyższego, odniesienia się wymaga struktura wydatków poniesionych przez Kółko Rolnicze w 2013 r. Obejmują one wymianę pieca c.o. (4,6 tys. zł.), co nie należy do wydatków cyklicznych związanych z bieżącym funkcjonowaniem, a więc środki "zaoszczędzone" w ten sposób, pozyskiwane z dochodów z najmu, jako znacząco wyższe (a więc w zupełności wystarczające), mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru (wobec opłaconego już wpisu od skargi w kwocie 500 zł., pozostałe koszty sądowe które mogą, a więc nie muszą wystąpić w przyszłości i których prawdopodobieństwo wystąpienia jest najwyższe, obejmują opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł. za uzasadnienie wyroku na skutek wniosku o jego sporządzenie w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji w kwocie 250 zł.). Co do kosztów sądowych należy też zauważyć, że nawet jeżeli prawo pomocy w tym zakresie zostałoby przyznane, nie rozciąga się ono na koszty już opłacone (w niniejszej sprawie jest to wpis od skargi) i nie uprawnia do ich zwrotu. Zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw jest jednak możliwy z mocy art. 200 P.p.s.a. w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji i przysługuje on skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt. Odnosząc się dodatkowo do wniosku o ustanowienie radcy prawnego i przytoczonej w jego uzasadnieniu argumentacji należy wyraźnie podkreślić, że przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie. Wyjątek od tej zasady stanowi wyłącznie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, np. skargi kasacyjnej, co ogranicza do minimum ponoszone przez nią koszty. Sąd rozstrzyga też w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 P.p.s.a (oznacza to, że z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji), a na podstawie art. 6 tej ustawy ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Przyznanie stronie wnioskującej prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez nią środków na pokrycie kosztów postępowania jest faktycznie niemożliwe. Z opisanych wyżej przyczyn warunku tego skarżące Kółko Rolnicze nie spełnia. Z tego względu złożony przez nie wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, w związku z czym na podstawie art. 246 § 2 w/z z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.