II SA/Rz 133/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 26 listopada 2024 r. nr SKO 4112.16.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego – skargę oddala – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium", "Organ II instancji" lub "Organ odwoławczy") decyzją z dnia 26 listopada 2024 r., nr SKO.4112.16.2024, po rozpoznaniu odwołania M.S. (dalej: "Skarżący"), postanowiło zmienić częściowo decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "Organ I instancji") z dnia 8 lipca 2024 r., nr ŚR.534.2.FA.1.2024, w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie upoważnionej. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Skarżący wnioskiem z 10 marca 2023 r., wystąpił do Organu I instancji z prośbą umorzenie całości należności wypłacanych jego dzieciom tj. J.S. oraz A.S. z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Swoje wystąpienie uzasadnił trudną i wyjątkową sytuacją materialno-bytową oraz stanem zdrowia. Wskazał, że ma 67 lat. Od listopada 2022 r., jest osobą bezrobotną, ma problemy z poruszaniem się, problemy [....]. Utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia emerytalnego. Decyzją z 8 lipca 2024 r. nr ŚR.534.2.FA.1.2024 Organ I instancji, odmówił umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, stanowiącej na dzień wydania decyzji kwotę 90 232,00 zł (w tym należność główna: 89 127,00 zł oraz odsetki: 505,00 zł). W uzasadnieniu stanowiska powołano się na ustalenia faktyczne oraz obowiązujący stan prawny. W ocenie organu w przypadku strony nie występują wyjątkowe okoliczności uzasadniające umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Po wnikliwie przeprowadzonym postępowaniu wykazano realną możliwość wyegzekwowania należności. Organ administracji przyznał, że obecna sytuacja Skarżącego nie należy do łatwych, jednakże jak wynika z zgromadzonych dokumentacji nie zmusza go do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Zwrot należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi zasadę, zaś instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności jest odstępstwem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach nadzwyczajnych, a nie stanowiących naturalną konsekwencję uchylania się od obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na zobowiązanym, zaś fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec dzieci. Oran I instancji wskazał, że fundusz alimentacyjny, jest instytucją stworzoną w celu niesienia pomocy osobom, które nie otrzymują zasądzonych na ich rzecz alimentów, a warunkiem otrzymywania świadczenia jest brak realnej możliwości wyegzekwowania świadczeń pieniężnych od osób, wobec których sąd orzekł obowiązek alimentacyjny. W związku, z tym jego zadaniem nie jest wyręczania osób zobowiązanych do alimentacji, tylko złagodzenie negatywnych skutków niealimentacji. W ocenie organu Skarżący nie przedstawił nowych szczególnych okoliczności przemawiających za słusznością umorzenia w całości należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a nawet nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie nie przedstawił, iż istnieją obiektywne przesłanki, które będą podstawą do umorzenia w całości należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Odwołaniem z dnia 7 sierpnia 2024 r. Skarżący poddał stanowisko Wójta kontroli instancyjnej SKO. Podjętej decyzji zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych oraz nie wzięcie pod rozwagę wszystkich okoliczności sprawy. Zwrócił uwagę na bardzo trudna sytuację zdrowotną oraz materialną. Zaakcentował złą wolę Wójta w jego sprawie. W konsekwencji powyższego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i dokonanie umorzenia, ponieważ z obiektywnych powodów nie jest w stanie spłacić długu. W wyniku rozpoznania odwołania Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r., - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: "K.p.a") oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz.1993) opisaną na wstępie decyzją z dnia 26 listopada 2024 r., nr SKO.4112.16.2024, postanowiło zmienić częściowo decyzję Wójta nr ŚR.534.2.FA.1.2024 z dnia 8 lipca 2024 r. i umorzyć w całości naliczone ustawowe odsetki od zaległości w kwocie 505,00 zł. W uzasadnieniu SKO podniosło, że Organ I instancji dokonał ponownego zbadania sytuacji materialnej, zdrowotnej oraz bytowej Skarżącego. Pomimo rozbieżności (dotyczących m.in. sytuacji mieszkaniowej) Skarżący nie przedstawił nowych szczególnych okoliczności przemawiających za słusznością umorzenia w całości należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a nawet nie umożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a co za tym idzie nie przedstawił, iż istnieją obiektywne przesłanki, które będą podstawą do umorzenia w całości należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Organ wskazał, że umorzenie należności alimentacyjnych jest instytucją wyjątkową, a jej zastosowanie wymaga istnienia szczególnych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego. Trudno zdefiniować te "szczególne, czy wyjątkowe okoliczności", gdyż w każdej sytuacji będą one podlegały ocenie w toku indywidualnego postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Kolegium rozważając sytuację majątkową i osobistą Skarżącego uznało, że w sprawie zachodzą obiektywne przesłanki do umorzenia części jego zadłużenia. SKO wskazało, że nie ulega wątpliwości, iż Skarżący jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy w normalnych warunkach, jednakże egzekucja prowadzona przez Komornika sądowego jest częściowo skuteczna. Organ naprowadził, że zasadnym w niniejszym przypadku byłoby skorzystanie z innej formy pomocy tj. rozłożenia zaległości na raty, bowiem sam fakt znajdowania się w trudnej sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej nie przesądza o konieczności umorzenia należności. Tak więc samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Organ odwoławczy podniósł, że umorzenie należności może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na całkowite wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Skargę na powyższą decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł M.S.. Podniósł, że nie może on zgodzić się nie tylko z sentencją odmowną decyzji Organu II instancji, ale przede wszystkim z jej uzasadnieniem, które jest wewnętrznie sprzeczne, niepełne i nie odpowiada rzeczywistemu stanowi faktycznemu. Skarżący zwrócił uwagę, że mimo stanowczego uznania jego odwołania za niezasadne, SKO częściowo przyznało mu rację, umarzając odsetki w wysokości 505 zł, jednocześnie nie wskazując żadnego faktycznego uzasadnienia ani przesłanek tej decyzji. Brakuje zarówno argumentacji, jak i wyjaśnienia, dlaczego umorzono właśnie taką, a nie inną kwotę – skoro mowa o całkowitym umorzeniu odsetek, to ich wysokość nie powinna ograniczać się do kilkuset złotych przy należności głównej wynoszącej ponad 90 tys. zł. Skarżący podkreślił, że organy obu instancji przyjmują błędną linię rozumowania, twierdząc, iż powinien on najpierw wystąpić o rozłożenie długu na raty, a dopiero potem o jego umorzenie. Tymczasem Skarżący wykazuje, iż nawet przy cofnięciu egzekucji komorniczej z wniosku Wójta i rozłożeniu długu wobec Funduszu Alimentacyjnego na raty, egzekucja i tak będzie nadal prowadzona z wniosku samych wierzycieli alimentacyjnych – jego dzieci. W związku z tym kwota zajęcia pozostanie niezmieniona, a Skarżący nie będzie miał środków na spłatę ustalonych rat. Organy całkowicie ignorują tę oczywistą i logiczną okoliczność, co świadczy o rażącym braku należytej analizy sprawy. Co istotne w ocenie Skarżącego, sam stan faktyczny nie budzi wątpliwości – Skarżący jest osobą w bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Jest niemal bezdomny, nie posiada żadnego majątku, cierpi na poważne schorzenia, nie pracuje z powodu pogarszającego się zdrowia, a jego jedynym źródłem utrzymania jest niska emerytura w wysokości 1.964 zł brutto. Z tej kwoty komornik potrąca 1.283 zł na alimenty, co pozostawia mu do dyspozycji jedynie 681 zł miesięcznie – z czego znaczną część pochłaniają leki. Organy nie podważają tego stanu, lecz mimo to dochodzą do wniosku, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia całkowitego umorzenia należności. Dodatkowo Skarżący wskazał na liczne uchybienia proceduralne, w tym bezzasadne przedłużanie postępowania przez Wójta pod pozorem braku dokumentów z ZUS, które były załączane przez niego osobiście do wniosku. Ponadto w jego ocenie, organy błędnie interpretują jego wypowiedzi dotyczące kosztów utrzymania – wskazując, jakoby Skarżący opłacał czynsz czy media, podczas gdy jasno wyjaśniał, że są to koszty przypisane do miejsca, w którym aktualnie przebywa, ale nie ponoszone przez niego osobiście. Skarżący podniósł również zarzut braku odpowiedzi ze strony organów na konkretne pytania i wątpliwości zawarte w odwołaniu, w tym brak informacji o podstawach rzekomego ustalenia, że nie jest on znany w środowisku osób bezdomnych. Tego rodzaju lakoniczność i brak transparentności w działaniu organów tylko pogłębia jego poczucie niesprawiedliwości i bezsilności wobec systemu administracyjnego. W oparciu o powyższe zarzuty Skarżący wniósł zmianę decyzji poprzez umorzenie pozostałych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związane granicami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.) w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a)naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b)naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w przedmiocie umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego . Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 30 ust. 2 tej ustawy: organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzje uznaniowe, a do tego rodzaju decyzji należy zaskarżona decyzja różnią się od decyzji związanych sposobem rozstrzygania. O ile w przypadku decyzji związanych ziszczenie się określonych w przepisie przesłanek rodzi po stronie organu obowiązek wydania decyzji o określonej treści o tyle w przypadku decyzji uznaniowych organ, po dokonaniu ustaleń, może wydać decyzję pozytywną ale również może wydać decyzję negatywną, kierując się przy tym interesem społecznym, jak również słusznym interesem strony – art. 7 k.p.a. Kontrola sądu w odniesieniu do elementu "uznaniowości" administracyjnej nie obejmuje kryterium celowości, lecz koncentruje się na dokonaniu oceny, czy uznanie organu nie ma charakteru arbitralnego oraz czy zostało należycie uzasadnione rzeczowymi argumentami. Aby dokonać takiej analizy sąd musi zbadać, czy organ w sposób należyty ocenił występowanie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Uwzględnić należy całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. W tym pojęciu mieści się stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność i stan zdrowia. Przesłanka ta winna być badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności zastosowania wnioskowanej ulgi. ( wyrok WSA w Lublinie z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 361/23, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Na wstępie wyjaśnić należy, że nie jest to pierwsza decyzja wydawana w tym przedmiocie w stosunku do Skarżącego. W obrocie prawnym pozostaje poprzednio wydana, prawomocna decyzja Wójta Gminy [...] z 2 listopada 2021 r., Nr CUS.534.46.FA.11.2021, którą umorzono 50 % należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami stanowiących na dzień wydania decyzji kwotę 68.176,07 zł w tym 525,50 zł z tytułu odsetek. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu z 5 stycznia 2022 r., Nr SKO.4112.25.2021, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawomocnym wyrokiem z 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 364/22 oddalił skargę. W rozstrzygnięciach tych wskazywano na możliwość rozłożenia zaległości na raty, z którego Skarżący nie skorzystał. Umorzenie należności jest przewidzianą przez ustawodawcę formą ulgi w sytuacji wystąpienia okoliczności obiektywnie uniemożliwiających uregulowanie należności. Jest to wyjętej od obowiązku płacenia i nie może być przez organy nadużywany. Zwolnienie jednego obywatela wiąże się z przerzuceniem tego obowiązku na pozostałych. Zobowiązany może kilkakrotnie występować z wnioskiem o zastosowanie tej ulgi pod warunkiem zmiany okoliczności. Powołując się na te same bądź zbliżone okoliczności nie może liczyć na zmianę decyzji. We wniosku z 10 marca 2023 r. Skarżący wskazał, że jego sytuacja, w stosunku do poprzednio analizowanej uległa znacznemu pogorszeniu. Poprzednio pracował, z tytułu czego otrzymywał wynagrodzenie w kwocie 2100 zł. Po odliczeniu składek i obciążeń alimentacyjnych, do dyspozycji pozostawała mu kwota 800 zł. Aktualnie nie pracuje, utrzymuje się wyłącznie z świadczenia emerytalnego, które jak twierdzi wynosi 1711 zł. Nadal jest bezdomny, zamieszkuje u rodziny, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Twierdzi, że jego stan zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu. Organy ustaliły, że Skarżący utrzymuje się z emerytury, której wysokość to 2.420,97 zł brutto, po odliczeniu składek i potraceń alimentacyjnych pozostaje kwota 764,62 zł. Z uzasadnienia wyroku II SA/Rz 364/22 wynika, że poprzednie wynagrodzenia Skarżącego oscylowały wokół kwoty 2900 zł. Na podstawie przedłożonej przez Skarżącego dokumentacji medycznej ustalono, że miał uszkodzona [....] i wykonaną [....], badanie [....] oraz [....]. Poprzednio stwierdzono u niego [...], [...], [....], stan po [....] i [...]. Skarżący legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Porównując sytuację Skarżącego stwierdzić należy, że aktualnie uległa ona nieznacznemu pogorszeniu, niemniej jednak zgodzić należy się z Organami, że nie usprawiedliwia ona całkowitego umorzenia należności. Zauważyć przy tym należy, że wzrost kwoty zadłużenia wynika z rosnących odsetek od zaległości. Sytuacja Skarżącego choć niewątpliwie trudna to jednak nie może być podstawą do zastosowania najdalej idącej ulgi w postaci całkowitego zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego względem dzieci. Za powstałą sytuację w dużej mierze odpowiada sam Skarżący. Truizmem jest to, że posiadanie dzieci wiąże się z obowiązkiem ponoszenia związanych z tym kosztów i nie może być tak, że w sytuacji nieuzasadnionej koszty te ponosić będą wszyscy za wyjątkiem ojca dzieci. Analiza sprawy wskazuje na to, że z obowiązku tego Skarżący dobrowolnie się nie wywiązywał, wyręczało go państwo ( Fundusz Alimentacyjny) które ma w związku z tym względem Skarżącego wierzytelność. Nieuzasadniona jest ocena Skarżącego, że spełnia wszystkie przesłanki do wydania decyzji pozytywnej. Skarżący posiada źródło utrzymania, które stanowi podstawę do obciążenia go kosztami związanymi ze spłatą obciążenia z tytułu roszczeń alimentacyjnych, a ustawodawca zapewnia zachowanie minimum egzystencji, tj. kwoty wolnej od zajęcia. I ta kwota poprzednio jak i teraz jest zagwarantowana. Podkreślić należy, że tak jak poprzednio, tak również teraz zwracano uwagę na możliwość wystąpienia przez Skarżącego z wnioskiem o rozłożenie na raty, które spowodowałoby zmniejszenie obciążenia. Skarżący ani poprzednio ani teraz nie chce z tego prawa skorzystać twierdząc, że dług alimentacyjny spoczywa na nim nie tylko z tytułu świadczeń spłacanych na rzecz funduszu alimentacyjnego ale także względem dzieci, w związku z czym twierdzi, że sytuacja ta nie uległaby zmianie, bo to co zostałoby zmniejszone względem funduszu poszłoby na spłatę drugiego zadłużenia. Również tym przypadku kwota minimum egzystencji musiałaby zostać zabezpieczona, a w przypadku terminowego regulowania rat odsetki by nie rosły. Odnosząc się do zarzutu braku uzasadnienia umorzenia kwoty odsetek w wysokości 505 zł zgodzić należy się ze Skarżącym, że Organ w żaden sposób nie uzasadnił tego rozstrzygnięcia, stwierdzając jednocześnie, że żądanie jest całkowicie nieuzasadnione. Choć rozstrzygniecie budzi wątpliwości to jednak uchylenie decyzji z tego powodu odbyłoby się z naruszeniem zasady zakazu orzekania na niekorzyść. Mając to wszytko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.