II SA/Rz 1330/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Magdalena Józefczyk Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. G. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia [...] września 2019 r., nr [...]utrzymująca w mocy decyzję Wojewody (dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] ustalającą, że świadczenie wychowawcze, które pobrała A.G. (dalej: "skarżąca") za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko S. G. w kwocie 9.000 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązującą A. G. do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia zapłaty. W podstawie prawnej decyzji powołano art 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej: "k.p.a..") oraz art 30 ust.2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2018 r., poz. 2220; dalej: "u.ś.r."). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] Wojewoda ustalił, ze świadczenia wychowawcze, które pobierała skarżąca we wskazanym wyżej okresie i wysokości zostały pobrane nienależnie i zobowiązał ją do zwrotu tych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. Podstawa prawną decyzji stanowił m.in. art 25 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407; dalej: "ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci"), zgodnie z którym świadczenia wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, uważa się za świadczenia nienależnie pobrane. Jak ustalił organ mąż skarżącej M. G. podlega ustawodawstwu Niemiec w zakresie świadczenia wychowawczego w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Na tych podstawach Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społeczne działając z upoważnienie Burmistrza Miasta decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...]uchylił decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2016 r, nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze na dziecko S. G. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. (z informacji zyskanych na podstawie rozmowy telefonicznej z pracownikiem organu ustalono, że od decyzji tej nie wpłynęło odwołanie). Następnie decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] Wojewoda uznając się za właściwego w sprawie odmówił skarżącej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko S. G. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. wskazując, że miesięczna wysokość świadczeń rodzinnych przysługujących za granicą przekracza wysokość świadczeń możliwych do przyznania w Polsce (z odpowiedzi na skargę wynika, że decyzja ta otrzymała walor ostateczności). Następnie zawiadomieniem z dnia 6 maja 2019 r. poinformowano skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. i decyzją z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] ustalił, że świadczenie wychowawcze, które skarżąca pobrała we wskazanym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym, w punkcie 2 decyzji zobowiązał do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia zapłaty. W odwołaniu skarżąca zarzuciła: I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 25 ust.1 w związku z ust. 2 pkt 3) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że świadczenie wychowawcze pobrane przez skarżącą w spornym okresie jest świadczeniem nienależnie pobranym, pomimo że zostało ono pobrane przez nią w dobrej wierze, II. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 16 ust. 10 w związku z ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez ich błędne zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, że sama możliwość uzyskania przez małżonka skarżącej świadczeń związanych z utrzymaniem rodziny, na terenie Niemiec, przesądza o nienależności pobierania przedmiotowych świadczeń, III. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 7 oraz art.77 §1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, polegające na niedokonaniu ustaleń faktycznych w przedmiocie realnej możliwości pobierania przez małżonka skarżącej świadczeń związanych z utrzymaniem rodziny, na terenie Niemiec, lub ich faktycznego pobierania, skutkujące dokonaniem wadliwych ustaleń w tym przedmiocie. Na tych podstawach wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz umorzenie postępowania w sprawie uznania świadczenia wychowawczego, w okresie od dnia 1 kwietnia 2016r. do dnia 30 września 2017r. za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu wskazała, że zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwala na dokonanie ustaleń, jakoby miała pobierać przedmiotowe świadczenie działając w złej wierze. Nie miała świadomości, że pobierane przez nią świadczenie, jest świadczeniem nienależnym. W szczególności nie wprowadziła organu w błąd, który przyznał jej prawo do pobierania świadczenia wychowawczego. Jednocześnie podniosła, że w spornym okresie jej małżonek nie pobierał żadnych świadczeń związanych z pomocą w utrzymaniu rodziny, na terytorium Niemiec, wskazując, że za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uznaje się świadczenia, które zostały wypłacone za te same okresy w Polsce oraz w innym państwie członkowskim UE. Musi nastąpić faktyczna kumulacja nie tylko uprawnień, ale przyznania i wypłaty świadczeń na rodzinę według ustawodawstwa polskiego i drugiego państwa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów i zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy, podzielając natomiast ustalenia, jak i wnioski organu odwoławczego. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła: I. naruszenie przepisów prawa materialnego a to art. 16 ust.6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego zastosowanie, polegające na wadliwym przyjęciu, iż sam fakt pobytu małżonka skarżącej na terytorium Niemiec uzasadnia uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane, pomimo braku ustaleń w przedmiocie faktycznego równoległego pobierania przez niego świadczeń mających na celu utrzymanie rodziny, II. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art.7 oraz 77 k.p.a. mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez ich nie zastosowanie, polegające na niepodjęciu przez organ drugiej instancji działań, mających na celu ustalenie okoliczności niepobierania przez małżonka skarżącej świadczeń mających na celu utrzymanie rodziny na terytorium Niemiec, pomimo że powyższa okoliczność ma istotne znaczenie dla ustalenie braku uprawnienia skarżącej do pobierania świadczenia wychowawczego, skutkujące dokonaniem wadliwych ustaleń faktycznych w tym przedmiocie, III. naruszenie przepisów prawa procesowego a to art.80 k.p.a., mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez jego nie zastosowanie, polegające na dokonaniu wadliwej oceny dowodów, w postaci pouczeń zawartych w decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] kwietnia 2016r. (znak sprawy: [...]), oraz wniosku o przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego, z dnia 1 kwietnia 2016r, skutkujące wadliwym przyjęciem, iż została w sposób prawidłowy pouczona o okolicznościach skutkujących utratą uprawnienia do pobierania świadczenia wychowawczego. Na tych podstawach wniosła o: I. uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego , z dnia [...] września 2019r. znak: SKO: [...], oraz poprzedzającej jej decyzji Wojewody z dnia[...] lipca 2019r. (znak: [...]), II. zasądzenie od organu administracji, na rzecz skarżącej kosztów procesu, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności powtórzyła, że Wojewoda nie może ustalić faktu podlegania obcemu ustawodawstwu jedynie na podstawie informacji o podjęciu zatrudnienia. Powołując się na wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 79/19 wskazały, że nie można inaczej rozumieć "ustalenia podlegania ustawodawstwu", jak tylko poprzez wskazanie na przepis, który wyraźnie predystynuje pracownika przybywającego w innym państwie członkowskim jako świadczeniobiorcę, albo wskazania aktu organu albo instytucji państwa obcego, która przyznała świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu. Zdaniem skarżącej wyłącznie ustalenie równoczesnego pobierania przez jej małżonka świadczeń mających na celu utrzymaniem rodziny w Niemczech, uzasadniałoby odmowę przyznania skarżącej prawa do pobierania świadczenia wychowawczego. Z ostrożności procesowej, na wypadek gdyby Sąd uznał, że sam fakt pobytu małżonka za granica pozbawia ją prawa do pobierania świadczenia wychowawczego wskazała, że nie działała w złej wierze i nie można w związku z tym przyjąć, że pobrane przez nią świadczenia były świadczeniami nienależnie pobranymi. Nie zgadza się ze stanowiskiem organu, co do prawidłowości kierowanych do niej pouczeń. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, iż została ona wydana z obrazą art. 104 § 2 k.p.a. Uzasadnienie jej abstrahuje bowiem od stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organ I instancji, a ponadto milczy na temat precyzyjnie podniesionych zarzutów odwołania. Podstawą prawną decyzji Wojewody o uznaniu pobranego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i nakazania jego zwrotu był art. 25 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze. Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – w przypadku, gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenie wychowawcze od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w zakresie świadczeń na rodzinę. Organ właściwy w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na S.G. - por. uzasadnienie decyzji Wojewody Nr [...]z dnia [...].03.2019 r. Powyższa decyzja, wobec braku jej zaskarżenia przez stronę stała się ostateczna, co stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W przedmiotowym okresie Wojewoda przyjął, że krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych były Niemcy. W Polsce mógł być przyznany jedynie dodatek dyferencyjny, ten jednak się nie należał, gdyż miesięczna wysokość świadczeń rodzinnych przysługujących za granicą przekraczała wysokość świadczeń możliwych do przyznania w Polsce. Wojewoda ustalił, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze w okresie od 01.04.2016 r. do 30.09.2017 r. i nakazał jego zwrot z odsetkami na podstawie art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zarzuty odwołania dotyczyły naruszenia art. 25 ust. 1 i art. 25 ust. 2 pkt 3 i art. 16 ust. 10 w zw. z ust. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez błędne ich zastosowanie i przyjęcie, że pobrane świadczenia w dobrej wierze zostały uznane za nienależnie pobrane także w sytuacji, gdy mąż skarżącej nie pobierał żadnych świadczeń w Niemczech za ten okres. Brak ustaleń organu I instancji w tym zakresie uzasadniał zarzut odwołania naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Decyzja SKO wydana w rozpoznaniu tegoż odwołania w komparycji odwołuje się nie do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ale do art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220). W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że podstawę materialno – prawną żądania odwołującej się stanowi ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.). Zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. Dalej SKO podało, że Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio (art. 16 ust. 10 ustawy). Zgodnie zaś z treścią art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Zaskarżona decyzja wg SKO została wydana w oparciu o ww przepis, co jest oczywiście nieprawdą. Dalsze uzasadnienie kontrolowanej decyzji dotyczy właśnie przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który to przepis nie był podstawą uznania świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącą za nienależnie pobrane przez organ I instancji. SKO nie zauważyło ponadto, że z dniem 1 lipca 2019 r. zmienił się stan prawny w sprawie na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 924). Ustawą tą uchylono m.in. art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który SKO przyjęło za podstawę swojego rozstrzygnięcia. SKO nie wypowiedziało się w tym przedmiocie. Reasumując, nie jest rzeczą sądu administracyjnego zastępowanie organu administracji w rozstrzyganiu spraw będących w jego kognicji. Oczywiste naruszenie przepisów postępowania przez SKO, tj. art. 104 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. przełożyło się na wynik sprawy w postaci decyzji, która nie pozostaje w związku z treścią decyzji I instancji, a ponadto abstrahuje od zarzutów odwołania. Przy ponowny rozpatrzeniu sprawy SKO rozpatrzy odwołanie, dokonując także oceny zgodnie z przepisami k.p.a. W tej sytuacji odnoszenie się do materialnoprawnych zarzutów skargi byłoby przedwczesne. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.