II SA/Rz 1332/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2014 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wnioskiem z dnia 17 marca 2015 r. (data wpływu do Sądu) R. B. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2015 r., sygn. II SA/Rz 1332/14 wydanym przez starszego referendarza sądowego odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Na powyższe orzeczenie w ustawowym terminie R. B. złożyła sprzeciw. W jego treści wskazała, że na wezwanie przedstawiła szczegółowe oświadczenia i dokumenty obrazujące jej sytuację materialną i bytową. Podała, że nie jest możliwym wskazanie "zagrożenia w uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i jej męża związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, gdyż koszt jest niewiadomy". Zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, wyjaśniając, że wraz z mężem nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Nadto wskazanie w kwestionowanym rozstrzygnięciu, że wydatki zostały podane "na wyrost, jest sprzeczne, gdyż życie na wsi różni się od życia w mieście". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej "P.p.s.a."). Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast wywiedziona w sprzeciwie argumentacja wnioskodawcy stanowi uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. Na wstępie zaznaczenia wymaga fakt, że zgłoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy żądanie dotyczyło zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Sąd zauważa, że stosownie do brzmienia art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji z uwagi na przedmiot sprawy R. B. korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, zatem do rozpoznania pozostał wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Są uznał, że wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Z uzasadnienia wniosku PPF oraz dodatkowego oświadczenia złożonego przez R. B. wynika, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem ([...] lat). Ich źródłem utrzymania jest otrzymywane przez nią świadczenie pielęgnacyjne oraz emerytura męża w wysokości odpowiednio 520 zł i 1974 zł netto. Nie posiadają żadnego majątku, żadnych wartościowych składników majątkowych. Zamieszkują wspólnie z synem, który ze swoją rodziną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jeśli chodzi o ponoszone wydatki to te związane z utrzymaniem domu ponoszą po połowie z synem. Wskazała, że wydatki poniesione przez nią i męża w okresie od 1 stycznia do 24 marca 2015 r. objęły opłaty za wywóz śmieci – 42 zł, gaz – 430 zł, wodę i ścieki – 168 zł, energię elektryczną – 448 zł, telefon stacjonarny i komórkowy – odpowiednio 198 i 87 zł, zakup lekarstw – 806 zł, środków czystości i odzieży – 1500 zł, opału – 1760 zł. Wydatki związane z zakupem żywności to kwota ok. 1 000 zł na osobę. Natomiast koszt ubezpieczenia budynków to: 377 zł/rok. Wnioskodawczyni nadesłała także kserokopie faktur za zakup leków z [...] stycznia i [...] marca 2015 r. na kwoty 394 i 412 zł, potwierdzeń opłat za: telefony za m-ce I-III 2015 (średnio ok. 80 zł/m-c), energię elektryczną (ze stycznia i marca 2015 r. – 393 i 506 zł), gaz (ze stycznia, lutego i marca 2015 r. – 84, 83 i 85 zł), wodę i kanalizację (ze stycznia, lutego i marca 2015 r. – 324, 302 i 338 zł), odpady (za styczeń i luty 2015 r. – 84 zł), ubezpieczenie gospodarstwa rolnego (z lutego 2015 r. - 377 zł). W ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykazała w wymaganym stopniu okoliczności skutkujących przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreślić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie wolne jest od wszelkich kosztów sądowych (opłat i wydatków). Dlatego, uczestniczenie w tym postępowaniu nie wiązało się dla strony z żadnymi obciążeniami finansowymi. Jedyny dla skarżącej niezbędny dla kontynuowania sprawy ciężar finansowy, spowodowany jest ustawowym przymusem ustanowienia fachowego pełnomocnika w celu ewentualnego sporządzenia skargi kasacyjnej. Analiza sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni i pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie męża nie wykazała, że wyżej wymienioną można zaliczyć do kategorii osób ubogich. Wskazane składniki majątkowe, w tym posiadanie stałych dochodów z pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury męża wykluczają wnioskującą z kategorii osób ubogich, wymagających wsparcia innych instytucji publicznych. Strona nie wskazała aby z uzyskiwanych dochodów zmuszona była pokrywać wydatki o charakterze ponadstandardowym. Zdaniem Sądu rodzina wnioskodawczyni żyje na poziomie nie odbiegającym od standardowych warunków przeciętnego gospodarstwa domowego. Nie ulega wątpliwości, że dochód osiągany przez rodzinę wnioskodawczyni przewyższa minimalne wynagrodzenie przyjęte jako obowiązujące w 2015 r. Należy zauważyć, że kwota minimalnego wynagrodzenia jest ustalana przy uwzględnieniu wydatków niezbędnych dla utrzymania osoby fizycznej w postaci kosztów zakupu żywności, odzieży, potrzeb kulturalnych i oświatowych. Obciążanie strony kosztami, których wysokość nie przewyższa jednomiesięcznych jej dochodów zbliżonych do przeciętnych zarobków pracowników zatrudnionych w gospodarce uspołecznionej nie oznacza, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku na utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14.10.1983 r., I Cz 151/83, OSNC 1984, nr 5, poz. 82). Z tej przyczyny, ustanowienie fachowego pełnomocnika przy wysokości dochodu wykazywanego przez strony nie spowoduje trudności w zachowaniu minimum egzystencji przez R. B. i jej męża. Nadto co wymaga podkreślenia Sąd doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni nie ujawniła wszystkich osiąganych dochodów, bądź też zawyżyła ponoszone wydatki, celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Tymczasem strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Skarżąca znaczącą część wydatków związanych z utrzymaniem (przede wszystkim z opłatami i leczeniem) wykazała za okres od 1 stycznia do 24 marca 2015 r. Zatem niezbędnym było ich proporcjonalne rozliczenie do takiego samego okresu, w jakim uzyskują oni dochody, a więc jednego miesiąca. Zestawienie to wykazało znaczną nadwyżkę (ok. 1350 zł) kwoty wydatków (ok. 3845 zł miesięcznie) nad wskazanymi dochodami (2494 zł). W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa R. B. nie pozwala stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, w ocenie Sądu na bieżąco są zaspokajane. Podkreślić należy także, że ustanowienie adwokata z urzędu wiąże się z finansowaniem jego wynagrodzenia ze środków publicznych co skutkuje pozbawieniem budżetu państwa środków potrzebnych do finansowania jego zadań. W ocenie Sądu, R. B. jest w stanie ponieść wydatek, związany z ustanowieniem adwokata a jednocześnie nie pozbawi jej to środków do życia i nie zakłóci realizacji podstawowych potrzeb życiowych. Z tych powodów, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.