II SA/Rz 1335/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i rozłożenia spłaty tych należności na raty - postanawia - I. przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym opłaty sądowe każdorazowo ponad kwotę 200 zł, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. K. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz rozłożenia spłaty tych należności na raty. Do skargi składający ją dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wskazał, że "nie zna się na przepisach prawa" w takim stopniu, by bronić swoich praw. Sprawa jest jego zdaniem skomplikowana. Skarżący podniósł, że nie jest w stanie spłacić kwoty ujętej w zaskarżonej decyzji (29 670 zł). Z uwagi na to, że nie ma żadnych oszczędności nie może także pokryć kosztów ustanowienia adwokata, a nie miał wystarczającej ilości czasu, aby odłożyć potrzebną sumę pieniężną. Wnioskodawca podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z matką w należącym do niej mieszkaniu. Strona otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1400 zł, zaś jego matka zasiłek stały w kwocie 604 zł. Jako stałe wydatki skarżący podał: czynsz za mieszkanie – 550 zł, energia elektryczna – 180 zł, Internet i telewizja – 100 zł, lekarstwa dla matki – 400 zł, artykuły higieniczne, środki czystości – 100 zł, odzież – 200 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W postępowaniu sądowym obowiązuje zasada, że to jego strony ponoszą koszty związane z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ustanawia ją art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Powyższe oznacza, że inicjując przed sądem konkretne postępowanie podmiot, który to czyni winien zgromadzić wcześniej potrzebne w tym zakresie środki pieniężne tak, by kosztów dochodzenia przez niego jego praw nie musieli ponosić inni obywatele. Strona postępowania sądowego winna więc poczynić w stale ponoszonych wydatkach pewne oszczędności, a następnie przeznaczyć je na pokrycie kosztów takiego postępowania. Dopiero, gdy zebranie potrzebnej sumy pieniężnej nie byłoby możliwe bez powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, wówczas strona może otrzymać wsparcie ze środków publicznych. Przesłanką takiego wsparcia w przypadku całkowitego prawa pomocy jest niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w przypadku częściowego prawa pomocy jest nią niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). K. K. ubiega się o pełny zakres prawa pomocy, bowiem w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika tworzą prawo pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast częściowe prawo pomocy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Analiza wniosku wymienionego doprowadziła do konkluzji, że jest on częściowo uzasadniony. Przemawia za tym okoliczność w postaci tego, że matka strony jest osobą wymagającą leczenia, na co wskazuje dokumentacja lekarska znajdująca się w aktach administracyjnych sprawy, a poza tym uzyskuje ona bardzo niewielki dochód w postaci zasiłku stałego w wysokości 604 zł, zaś na lekarstwa musi przeznaczać miesięcznie 400 zł. Ta ostatnia kwota wyczerpuje więc większość dochodu wymienionej. Zwrócenia uwagi wymaga nadto, że poza mieszkaniem należącym do matki skarżącego rodzina nie posiada żadnych wartościowych składników majątkowych, jak też oszczędności. Z drugiej jednak strony uwzględniono również, iż tak skarżący, jak i jego matka mają swoje własne stałe dochody, a ich potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Poza tym, akta administracyjne niniejszej sprawy wskazują, że K. K. korzystał z pomocy zawodowego pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed postępowaniem sądowym w sprawie niniejszej, co oznacza, że był w stanie wygospodarować pewne środki pieniężne na jego ustanowienie. Ponadto, ubiegając się o ustanowienie pełnomocnika skarżący nie wskazuje tylko, że obecnie nie stać go na pokrycie wynagrodzenia takiego pełnomocnika. Dodaje równocześnie, że miał zbyt mało czasu na zgromadzenie stosownych w tym celu środków. Potwierdza w ten sposób, że zdobycie tych środków jest jedynie kwestią czasu. Należy zauważyć, że starając się o prawo pomocy w tym właśnie zakresie wnioskodawca wskazuje także na brak znajomości przepisów prawa, która to okoliczność nie jest ustawową przesłanką przyznania prawa pomocy. Ta ostatnia instytucja odnosi się bowiem do okoliczności o charakterze majątkowym. Podkreślenia wymaga także, iż sąd rozpoznając sprawę nie jest związany podniesionymi w niej zarzutami, czy też powołaną podstawą prawną, a orzeka w jej granicach, z urzędu biorąc pod uwagę wszelkie uchybienia zaistniałe ewentualnie w postępowaniu administracyjnym (art. 124 § 1 P.p.s.a.). Z mocy zaś brzmienia art. 6 P.p.s.a., w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Biorąc wszystko powyższe pod uwagę uznano za adekwatne do sytuacji materialnej strony zwolnienie jej od części kosztów sądowych tj. ponad kwotę 200 zł w odniesieniu do każdej ewentualnej opłaty sądowej w tej sprawie. Jej uiszczenie na poszczególnych etapach sprawy nie będzie przekraczało możliwości finansowych skarżącego, który uzyskując stały dochód winien partycypować w kosztach prowadzonego z jego inicjatywy postępowania. Oprócz kwestii wyżej podniesionych miano także na uwadze, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie jest bardzo wysoki, biorąc pod uwagę dochody rodziny, bowiem wynosi 891 zł. O zwolnieniu od części kosztów sądowych i o odmowie ustanowienia na rzecz skarżącego adwokata orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.