II SA/Rz 134/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dot. skierowania kierowcy na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie prawa jazdy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 14 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził nieważność zaskarżonej przez Prokuratora Rejonowego decyzji w części stwierdzającej nieważność decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] o skierowaniu M. K. na kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w zakresie prawa jazdy kat. B, oddalając jednocześnie skargę w zakresie odnoszącym się do terminu poddania się przez niego sprawdzeniu tych kwalifikacji. Wskazany wyżej wyrok został zaskarżony w drodze skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające poprzez umocowanego radcę prawnego. M. K. jako uczestnik postępowania, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF, zwrócił się o zwolnienie o kosztów sądowych argumentując, iż nie pracuje, nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, nie pobiera zasiłku, a z uwagi na przedłużające się ponad 2 lata zatrzymanie prawa jazdy nie może podjąć pracy jak kierowca. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, M. K. pozostaje na utrzymaniu rodziców, jednak z nikim nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada też żadnego majątku i nie osiąga żadnych dochodów. Wnioskodawca wezwany do złożenia – za pośrednictwem swojego pełnomocnika (ojca) - dodatkowego oświadczenia, wskazał iż: - zamieszkuje w oddzielnym niż rodzice (M., [...] 29), wyremontowanym lokalu mieszkalnym (M., [...] 30); z uwagi na czas trwania remontu (ponad 6 m-cy) nie mógł "podejmować pracy na zewnątrz" (przed zatrzymaniem prawa jazdy pracował jako kierowca), - jego była żona (orzeczony prawomocnie rozwód) wraz córką zamieszkują oddzielnie utrzymując się z jej zarobków, córka otrzymuje "niewielkie alimenty", - na utrzymanie przeznacza ok. 500 – 600 zł. miesięcznie, które tytułem pożyczki lub darowizny otrzymuje od rodziców, - zarówno on jak i rodzice nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych, - nie jest zarejestrowany jako bezrobotny "z uwagi na obowiązujące przepisy w tym zakresie (brak mi stażu pracy przed zgłoszeniem i ewentualnym zarejestrowaniem)". Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Odpowiedź wnioskodawcy na skierowane do niego wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia została udzielona z uchybieniem wyznaczonego do tego 7-dniowego terminu (doręczenie wezwania - 10 wrzesień, nadanie odpowiedzi w urzędzie pocztowym – 19 wrzesień 2009 r.), niemniej jednak z uwagi na jego nieznaczne przekroczenie oraz fakt iż jest to termin sądowy, a dodatkowe oświadczenie wpłynęło przez rozpoznaniem wniosku, zasadnym jest wzięcie pod uwagę zawartych w nim informacji. Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpisu i opłaty kancelaryjnej) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Warunkiem jego przyznania osobie fizycznej jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy). Z powyższego wynika, iż decydujące znaczenie dla oceny zdolności poniesienia tych kosztów jest kryterium finansowe (majątkowe), oraz że to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie, iż spełnia ona przesłankę do przyznania prawa pomocy. Dokonana pod tym względem analiza informacji udzielonych przez M. K. nie potwierdza jej spełnienia, mimo odwoływania się przez niego do takich okoliczności jak pozostawanie na utrzymaniu rodziców, brak pracy i własnych dochodów. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, czym miałby się dla niego objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązałoby się dla niego poniesienie kosztów sądowych. Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.), a ubieganie się o przyznanie zwolnienia od nich dotyczy sytuacji wyjątkowych, które w przypadku M. K. nie zachodzą. Ma on w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, przy czym drugorzędne znaczenie odgrywa brak jednoznacznego wskazania, czyją własność – jego czy rodziców - stanowi obecnie zajmowany przez niego lokal mieszkalny. Nie budzi przy tym wątpliwości, że w sytuacji gdy nie uzyskuje on żadnych dochodów z pracy zarobkowej, to pełne koszty utrzymania jego i mieszkania (oraz zapewne alimentów na rzecz córki) obciążają w całości jego rodziców, przy czym już samo wskazanie pożyczki jako jednej z podstaw tego finansowania jawi się jako mało wiarygodne (nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione). Abstrahując od ewentualnych kosztów nabycia lokalu mieszkalnego do którego wnioskodawca przeniósł się w ostatnim okresie a pokrytych prawdopodobnie także przez jego rodziców, to również ich należy uznać za osoby finansujące jego remont; wnioskodawca od ok. 2 lat pozostaje bez pracy a więc i bez dochodów, z których przynajmniej częściowo mógłby pokryć te wydatki. M. K. w żaden sposób nie wykazał, z jakich przyczyn mimo młodego wieku i braku przeciwwskazań zdrowotnych pozostaje od dłuższego czasu bez pracy; odnosząc to do przedmiotu skargi, dotyczy to braku podejmowania przez niego jakichkolwiek działań zarobkowych, a nie tylko tych które chciałby wykonywać, gdyby miał takie możliwości (jako kierowca, jeżeli posiadałby prawo jazdy). W tym zakresie brak aktywności zawodowej teoretycznie można by wytłumaczyć jedynie w odniesieniu do ostatnich 6 m-cy (remont lokalu mieszkalnego), o ile faktycznie tyle trwał i pod warunkiem że wnioskodawca wykonywał go osobiście, co mogłoby przemawiać za przyjęciem jako uzasadnionego twierdzenia o braku możliwości "podejmowania pracy na zewnątrz". W tym kontekście jako zupełnie niezrozumiałe i pozbawione jakichkolwiek podstaw prawnych jawi się również tłumaczenie, iż na przeszkodzie do zarejestrowania się przez wnioskodawcę jako osoby bezrobotnej stanęły obowiązujące przepisy; brak odpowiedniego stażu pracy może stanowić przeszkodę do uzyskania zasiłku dla bezrobotnych, a nie do samego zgłoszenia w tym charakterze. W tym zakresie, ze względu na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, negatywne skutki zaniedbań w zakresie możliwości zarobkowych i dążenia do poprawy swojej sytuacji materialnej nie mogą stanowić argumentów przemawiających za jego przyznaniem. Dla potrzeb prawa pomocy istotne są potencjalne, chociażby niewykorzystane przez wnioskodawcę możliwości zarobkowe (priorytetowe znaczenie ma sama możliwość uzyskania dochodów). Wszystkie te okoliczności prowadzą do stwierdzenia, iż niemożliwe jest rozpatrywanie możliwości płatniczych M. K. wyłącznie przez pryzmat jego sytuacji osobistej. Wobec finansowania przez rodziców całości wydatków związanych z utrzymaniem syna, domniemania pozostawania przez nich wszystkich we wspólnym gospodarstwie domowym i wynikającej z tego realnej możliwości pokrycia ewentualnych kosztów sądowych mogących pojawić się po stronie wnioskodawcy nie przekreśla w tej sytuacji fakt oddzielnego zamieszkiwania, zwłaszcza że ich mieszkania bezpośrednio ze sobą sąsiadują (M., [...] 29 i [...] 30). Skoro jak wynika rodzice wnioskodawcy pokrywają wszelkie jego wydatki, dowodzi to pełnej realizacji między nimi ciążącego względem siebie na osobach najbliższych ustawowego obowiązku alimentacyjnego. W tej sytuacji brak jest uzasadnionych podstaw, aby wyłączeniu z nich podlegały wyłącznie koszty sądowe jako należność publicznoprawna. Możliwość poniesienia tych kosztów musi być także rozpatrywana w kontekście ich potencjalnej wysokości, co w dużej mierze uzależnione jest od aktualnego w momencie składania wniosku etapu postępowania sądowego. W niniejszej sprawie od wyroku sądu I instancji (WSA w Rzeszowie) została wniesiona przez organ administracji (SKO) skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, z czym jednak nie wiążą się już dla wnioskodawcy żadne koszty sądowe; zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania przed sądem II instancji (wyłączającej zastosowanie przepisów o prawie pomocy), do zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego stronie która wniosła skargę kasacyjną, może być zobowiązany wyłącznie skarżący lub organ, które to role procesowe w niniejszej sprawie przypisane są Prokuratorowi Rejonowemu i SKO. W sytuacji zatem, gdy analiza złożonego przez M. K. wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.