II SA/Rz 1363/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1363/16 w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie pkt II dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy, po rozpoznaniu wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, postanowieniem z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1363/16 w pkt I umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, w pkt II odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Odnośnie pkt I wskazano, że przedmiot skargi dotyczy postępowania administracyjnego w sprawie przyznania zasiłku celowego, zatem w tego rodzaju sprawach strona z mocy ustawy zwolniona jest od wszelkich kosztów sądowych. Natomiast odnośnie pkt II wskazano, że wnioskodawczyni nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę przyznania prawa pomocy, nie ujawniła źródła i wysokości dochodów, co uniemożliwiło dokonanie analizy jej możliwości płatniczych. W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia J. W. złożyła sprzeciw zaskarżając ww. postanowienie referendarza sądowego w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, "nie ma znikąd pomocy", od stycznia 1995 r. pozostaje osobą bezrobotną. Nie ma gdzie mieszkać i dlatego zamieszkuje na pobyt czasowy w mieszkaniu L. W., mimo unieważnienia zawartego z nim małżeństwa. Wskazała na swoją dramatyczną sytuację oraz toczące się postępowania egzekucyjne. W jej ocenie referendarz nienależycie ocenił jej sytuację materialną. Zawnioskowała o przyznanie adwokata w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie adwokata (czego domaga się skarżąca, gdyż jak słusznie zauważył referendarz w zaskarżonym postanowieniu wnioskodawczyni korzysta na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych) objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak wyżej wskazano, żądanie wnioskodawczyni odnosi się do ustanowienia na jej rzecz zawodowego pełnomocnika. Po przeanalizowaniu wniosku oraz sprzeciwu Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na podstawie złożonego przez skarżącą wniosku na formularzu PPF ustalono, że J. W. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nikt nie udziela jej pomocy, także Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Wymieniona nie posiada jakiegokolwiek majątku. Jest zadłużona wobec córki na kwotę ok. 20 000 zł (alimenty) oraz względem L. W., w którego mieszkaniu przebywa (alimenty bieżące i zaległe). Wymieniony zamierza wystąpić na drogę sądową o podwyższenie należnych mu od niej alimentów oraz o zapłatę innego zadłużenia. W tym miejscu Sąd podkreśla, że finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek. Nadto stosując prawo pomocy nie można chronić czy zwiększać majątku osób prywatnych. Przyczyną odmownego załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy była przede wszystkim budząca wątpliwości sytuacja materialno – bytowa skarżącej. Pomimo oświadczenia o braku środków finansowych i konieczności korzystania z pomocy społecznej, co Sądowi wiadome jest z urzędu także z innych postępowań z jej udziałem, nie podejmuje ona starań w podjęciu zatrudnienia, a nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy w zaskarżonym orzeczeniu. Wnioskodawczyni pozbawia się i nie wykorzystuje własnych możliwości by zdobyć środki finansowe i poprawić sytuację materialną, w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w tym także na pokrycie chociażby części koniecznych wydatków związanych z inicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym. Sam fakt braku dostatecznych środków nie jest bowiem wystarczającą podstawą do uwzględnienia wniosku, jeżeli strona nie wykazuje, że w jakikolwiek sposób stara się poprawić tę sytuację, a gdy ma obiektywnie taką możliwość. W realiach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że skarżąca podjęła jakiekolwiek starania by przezwyciężyć swoją trudną sytuacje finansową. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do akceptacji stanu, w którym w razie wystąpienia trudności finansowych strona w każdym wypadku i bez względu na okoliczności może zaniechać starań w celu poprawy swojej sytuacji, a sąd rozpoznając wniosek o przyznania prawa pomocy winien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa (ogół podatników). Dodatkowo zauważyć należy, że korzystanie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na mocy art. 239 § pkt 1 lit. b P.p.s.a., nie rodzi automatycznie po stronie skarżącej prawa do ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze powyższe, Sąd rozstrzygnięcie referendarza sądowego uznał za zasadne i stanowisko wyrażone w orzeczeniu z dnia 26 maja 2017 r. w pełni podziela. Z tych względów na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.