II SA/Rz 1376/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego przebudowy, rozbudowy i nadbudowy budynku gospodarczego - postanawia - odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. M. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego przebudowy, rozbudowy i nadbudowy budynku gospodarczego. Wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł przedłożył wniosek o zwolnienie od chociażby części kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że mieszka wraz z żoną w usytuowanym na 13-arowej działce domu o powierzchni 120 m.kw., którego jest współwłaścicielem w 1/6 części. Pozostali współwłaściciele tj. matka, siostra i brat przebywają za granicą, w związku z czym to on ponosi wszystkie łączące się z domem wydatki. Utrzymują się z żoną z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej – dochód miesięczny netto to 2 296 zł (w przeliczeniu za okres od stycznia do września 2014 r.). Żona także prowadzi działalność gospodarczą (od sierpnia 2014 r.), jednakże dotychczas nie przyniosła ona zysku, lecz stratę w wysokości 294,76 zł. Jako wydatki skarżący wskazał: 300 zł – podatek od nieruchomości, 100 zł – prąd, 50 zł – woda, 40 zł – telefon stacjonarny, 46 zł – Internet, 7 zł – wywóz śmieci, 800 zł – wyżywienie, 250 zł – kosmetyki i środki czystości, 300 zł – paliwo, 100 zł – telefony komórkowe, 360 zł – czynsz za lokal, w którym prowadzona jest działalność gospodarcza żony, 200 zł – media w tym lokalu, 4 000 zł – opał na sezon grzewczy. Wnoszący skargę nadmienił, że nie spodziewał się, iż decyzja organu administracji II instancji będzie dla niego niekorzystna, dlatego też była ona dużym zaskoczeniem i nie odłożył środków finansowych potrzebnych do jej zaskarżenia. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: M. K. ubiega się o zwolnienie od całości, ewentualnie części kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie, w myśl art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Przesłankę powyższego ustanawia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a jest nią sytuacja niemożności poniesienia przez stronę pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze względu na fakt, że instytucja prawa pomocy ma wyjątkowy charakter tzn. stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), to należy przyjąć, że winna ona znajdować zastosowanie w sytuacjach naprawdę szczególnych. Skorzystać z niej mogą więc osoby, których rzeczywiście nie stać na poniesienie kosztów postępowania, a zatem bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Celem instytucji prawa pomocy jest zatem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Przyjmuje się przy tym, że ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.02.2012 r. II OZ 89/2012, opubl.: www.nsa.go.pl). Z uwagi na wyjątkowy charakter przedmiotowej instytucji i wyraźne, nie budzące wątpliwości brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to wnioskujący o wsparcie Państwa powinien wykazać, że znajduje się sytuacji odpowiadającej ustawowej przesłance przyznania prawa pomocy. W tym celu musi on złożyć pełne oświadczenie o swoim stanie rodzinnym, majątku i dochodach, z którego wynika jego trudne położenie finansowe. Oświadczenie złożone przez M. K. wskazuje tymczasem na to, że posiada on możliwości płatnicze, a zatem jest – wbrew swoim twierdzeniom – w stanie uiścić wpis od złożonej skargi i to w pełnej wysokości. Jak już bowiem wyżej zaznaczono, przy rozważaniu zasadności wniosku o prawo pomocy bierze się pod uwagę nie wszystkie, zwykle ponoszone przez wnioskodawcę wydatki, lecz tylko te które mają decydujące znaczenie dla egzystencji człowieka, a zatem te przeznaczane na wyżywienie, leczenie, środki czystości oraz utrzymanie domu i to też tylko w niezbędnym wymiarze. Tylko takie noszą bowiem znamiona koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. I tak, skarżący wśród swoich wydatków wskazał np. następujące kwoty: 286 zł – telefon stacjonarny, telefony komórkowe oraz Internet, 250 zł – środki czystości i kosmetyki, 300 zł – paliwo. W obecnych czasach trudno uznawać środki na korzystanie z telefonu czy Internetu jako zupełnie zbędne, jednak ich zaliczenie do wydatków koniecznych (o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) może nastąpić tylko wówczas, gdy ich wysokość nie przekracza kosztu minimalnych opłat abonamentowych w tym zakresie. Także środków czystości (kosmetyków) nie sposób nie uznać za konieczne, jednak także tylko w minimalnym wymiarze. Z pewnością zaś kwoty 250 zł do takiego minimalnego wymiaru trudno zaliczyć. Również wydatki na paliwo nie są zasadniczo tymi, do których odnosi się wskazany art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W takiej sytuacji brak podstaw do uznania, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie uiścić pełnej wysokości wpisu od jego skargi, wynoszącego 500 zł, jak też ponieść dalszych, ewentualnych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, które na tym etapie postępowania mają jedynie hipotetyczny charakter (najbardziej prawdopodobne to 100 zł – opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z jego uzasadnieniem w razie oddalenia skargi oraz 250 zł – wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej). Przeciwnie, argumentacja wniosku wskazuje na dość dobrą sytuację finansową strony. W tych okolicznościach, nie znajduje uzasadnienia przerzucanie ciężarów związanych z postępowaniem sądowym na Skarb Państwa. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania skarżącego jest także fakt, iż sprawa niniejsza dotyczy wykonanej przez niego przebudowy, rozbudowy i nadbudowy budynku gospodarczego. Inwestycja powyższa wiąże się z pewnością z koniecznością wydatkowania dość sporej – w porównaniu do ewentualnych kosztów sądowych w tej sprawie – kwoty pieniężnej. Dlatego też odmówiono uwzględnienia wniosku M. K. w jakiejkolwiek części, o czym orzeczono na podstawie art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.