II SA/Rz 1378/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2020 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia stypendium szkolnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi B. K. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] października 2019 r. nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia stypendium szkolnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Decyzją częściową z dnia [...] października 2018 r. nr [...] Wójt po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 22 października 2018 r., orzekł o przyznaniu stypendium szkolnego w formie świadczenia pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym dla A. B. i K. B. na okres od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. Następnie decyzją częściową z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Wójt po rozpoznaniu wniosku skarżącej z dnia 22 października 2018 r., orzekł o przyznaniu stypendium szkolnego w formie świadczenia pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym dla A. B. i K. B. na okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 marca 2019 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Wójt działając na podstawie art. 90o ust. 4, art. 90d, art. 90m, art. 90n i art. 90p ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1457 z późn. zm. – dalej w skrócie: "u.s.o.") w zw. z art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), uchwały Nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy [...] – cofnął skarżącej stypendium socjalne przyznane na córki A. B. i K. B., przyznane decyzjami z dnia [...] października 2018 r. nr [...] oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] – począwszy od dnia 1 października 2018 r. W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że z wniosku skarżącej z dnia 22 października 2018 r. oraz załączników wynikało, że w rodzinie skarżącej miesięczny dochód na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 90d ust. 7 u.s.o. Następnie Wójt wyjaśnił, że w związku z otrzymaną informacją z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ustalił, iż skarżąca występując o stypendium wskazała fałszywą wysokość osiąganych dochodów, tj. zasądzonych alimentów oraz pobieranych świadczeń rodzinnych. Ponadto skarżąca nie zgłosiła faktu pobierania w okresach od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. oraz od 1 marca 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. stypendium socjalnego przyznanego przez Uniwersytet [...] w kwocie 600 zł miesięcznie, pobierania w okresie od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. stypendium socjalnego przyznanego przez Politechnikę [...] w kwocie 640 zł miesięcznie, oraz pobierania co najmniej od października 2018 r. zasiłku okresowego z powodu bezrobocia w kwocie 468 zł miesięcznie. Wójt stwierdził, że uwzględniając powyższe dochody, w rodzinie skarżącej od października 2018 r. miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi 931,33 zł, przekraczając tym samym kryterium dochodowe określone w art. 90d ust. 7 u.s.o. Oznacza to, że skarżącej nie przysługiwało od 1 października 2018 r. stypendium szkolne na rzecz córek A. i K. B. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta. SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 90o ust. 4 u.s.o., stypendium szkolne wstrzymuje się albo cofa w przypadku ustania przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego. Przepis ten ma charakter związany, co oznacza, że w każdym przypadku stwierdzenia przez uprawniony organ administracji publicznej sytuacji faktycznej polegającej na stwierdzeniu braku istnienia przesłanek u określonego wnioskodawcy do pobierania tego typu świadczenia, ów organ ma obowiązek a nie jedynie uprawnienie do wydania odpowiedniej decyzji administracyjnej tego typu. SKO stwierdziło, że w rodzinie skarżącej od miesiąca października 2018 r. uwzględniając całość dochodów skarżącej (świadczenia rodzinne wraz z dodatkami – 386 zł, alimenty – 700 zł, zasiłek okresowy z powodu bezrobocia – 468 zł, stypendia socjalne ze szkół wyższych – 1.240 zł) - miesięczny dochód na członka rodziny wynosi 931,33 zł, a więc przekracza w sposób oczywisty kwotę kryterium dochodowego, o której mowa w art. 90d ust. 7 u.s.o. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję SKO. W uzasadnieniu decyzji skarżąca podała, że zasiłek rodzinny został przyznany na określony cel, tj. zakup biletów miesięcznych, stypendium socjalne z Uniwersytetu [...] zostało przyznane na uiszczenie opłaty za studia wynoszącej 4.000 zł, dojazdy na uczelnię oraz pomoce naukowe, natomiast stypendium socjalne przyznane przez Politechnikę [...] zostało cofnięte. Skarżąca podniosła, że zasiłek okresowy jak i zasiłek rodzinny nie mogą zostać wliczone do dochodu rodziny przy ustalaniu prawa do stypendium szkolnego. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymując swoje stanowisko wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu. Realizując swoją kompetencję Sąd dokonał kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w wyniku której ostateczne konkluzje nie pozwalają na sformułowanie oceny negatywnej, skutkującej jej uchyleniem lub stwierdzeniem jej nieważności. Stan faktyczny sprawy ustalono prawidłowo, stosując się do reżimów statuowanych przepisami K.p.a. Również podstawa prawna kwestionowanej decyzji została zrekonstruowana prawidłowo, a wywiedzione na jej podstawie skutki prawne są adekwatne do poczynionych ustaleń. Bezsporne jest, że decyzjami częściowymi z dnia [...] października 2018 r. nr [...] i z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Wójt po rozpoznaniu wniosków skarżącej orzekł o przyznaniu stypendium szkolnego w formie świadczenia pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym dla A. B. i K. B. na okresy, odpowiednio od 1 października 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. i od 1 stycznia 2019 r. do 31 marca 2019 r. Stypendium szkolne jest formą materialnej pomocy socjalnej, udzielanej uczniom znajdującym się do trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe – art. 90c ust. 1 i 2 w zw. z art. 90d ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.s.o. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może przekracać 528 złotych – art. 90d ust. 7 u.s.o. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, z późn. zm.; dalej zwana w skrócie: "u.p.s."). Mechanizmy ustalania przedmiotowego dochodu określają przepisy art. 8 ust. 3-13 u.p.s., z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 u.p.s. Stypendium szkolne przyznawane jest w formie decyzyjnej, na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia – art. 90n ust. 2 pkt 1 u.s.o. Obligatoryjnym elementem wniosku są dane uzasadniające przyznanie świadczenia pomocy materialnej, w tym zaświadczenie albo oświadczenie o wysokości dochodów, z tym że w przypadku ubiegania się o stypendium szkolne dla ucznia, którego rodzina korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, zamiast zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości dochodów przedkłada się zaświadczenie albo oświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – art. 90n ust. 4 pkt 3 i ust. 5. Rodzice ucznia otrzymującego stypendium szkolne są obowiązani niezwłocznie powiadomić organ, który przyznał stypendium, o ustaniu przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego – art. 90o ust. 1 u.s.o. Stypendium szkolne wstrzymuje się albo cofa w przypadku ustania przyczyn, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego – art. 90o ust. 4 u.s.o. Art. 90o ust. 4 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty wprawdzie wprost nie formułuje kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, niemniej jednak uwzględniając fakt, iż poprzez cofnięcie bądź wstrzymanie stypendium organ rozstrzyga negatywnie o sytuacji prawnej podmiotu uprawnionego, nie ma wątpliwości, że tym samym w sposób władczy załatwia indywidualną sprawę administracyjną, co zgodnie z systemową dyrektywą proklamowaną w art. 1 pkt 1 K.p.a., powinno nastąpić w formie decyzyjnej. Przedmiotową tezę uzasadnia również konieczność zapewnienia ochrony podmiotowi, któremu odbiera się stypendium. Przewidziana w art. 90o ust. 4 u.s.o. dystynkcja na wstrzymanie i cofnięcie stypendium szkolnego dotyczy dwóch odmiennych układów faktycznych: pierwszego, gdy w toku pobierania świadczenia zmienia się sytuacja dochodowa rodziny, co powoduje iż nie ma podstaw do dalszej wypłaty stypendium (wstrzymanie) i drugiego, gdy od początku nie było podstaw do jego wypłaty, albowiem sytuacja dochodowa rodziny przedstawiała się inaczej, niż to ustalono wydając decyzję o przyznaniu stypendium (cofnięcie). Ze zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, że skarżąca: - w okresach od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. oraz od 1 marca 2019 r. do 30 czerwca 2019 r. pobierała stypendium socjalne przyznane przez Uniwersytet [...] w kwocie 600 zł miesięcznie; - w okresie od 1 października 2018 r. do 28 lutego 2019 r. pobierała stypendium socjalne przyznane przez Politechnikę [...] w kwocie 640 zł miesięcznie; - w okresie co najmniej od października 2018 r. pobierała zasiłek okresowy z powodu bezrobocia w kwocie 468 zł miesięcznie; - wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] zasądzono na rzecz córek skarżącej alimenty w kwocie po 700 złotych miesięcznie, począwszy od 1 kwietnia 2016 roku; - w okresie od 1 listopada 2017 roku pobierała zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem na każdą z córek w łącznej wysokości 386 złotych miesięcznie. Uwzględniając powyższe dane organy prawidłowo ustaliły, że miesięczny dochód na jednego członka rodziny skarżącej już na dzień złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego – 22 października 2018 roku - wynosił 931,33 zł, przekraczając tym samym kryterium dochodowe określone w art. 90d ust. 7 u.s.o. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących obowiązku uwzględniania wyłącznie dochodów osiągniętych w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – art. 8 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 90d ust. 8 u.s.o. Sąd zauważa, że z powołanych i omówionych wcześniej regulacji art. 90o ust. 1 i ust. 4 u.s.o. wynika jednoznacznie, że korzystanie z pomocy w formie stypendium szkolnego jest możliwe wyłącznie w takim okresie, w jakim dochody rodziny nie przekraczają kryterium dochodowego. Ponieważ skarżąca już w październiku 2018 roku przekroczyła kryterium dochodowe, to już w tym miesiącu nie powinno dojść do wypłaty stypendium. Nie ma racji skarżąca również wówczas, gdy kwestionuje zasady obliczenia dochodu jej rodziny. Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód przyjmuje się każdy przychód bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Katalog przychodów, których nie uwzględnia się przy ustalaniu dochodu konstruuje ust. 4 art. 8 u.p.s. Zawiera on wyliczenie kompletne, nie podlegające interpretacji rozszerzającej. Takie świadczenia jak alimenty, zasiłki okresowe, zasiłki rodzinne, stypendia socjalne przyznawane na podstawie ustawy o szkolnictwie wyższym albo ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce podlegają wliczeniu do dochodu, niezależnie od tego w jaki sposób skarżąca intepretuje cel ich przyznania. Uzyskiwane przez skarżącą (a nie jej córki) stypendia z uczelni wyższych nie są również świadczeniami, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3 w zw. z art. 90d ust. 9 u.s.o. Bez znaczenia pozostają twierdzenia skarżącej, że stypendium z politechniki wynosiło nie 640 złotych a 800 złotych miesięcznie, oraz że korzysta również ze świadczenia 500+. Zmiana ustaleń powodująca zwiększenie kwoty przyznanego skarżącej stypendium pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, albowiem jedynie zwiększa dochód skarżącej. Świadczenie 500+, jako źródło dochodu skarżącej, pozostaje neutralne w skutkach z uwagi na treść art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. Powoływana przez skarżącą okoliczność, że stypendium z politechniki zostało cofnięte i nakazano jego zwrot również jest indyferentne na gruncie niniejszej sprawy. Nie ma wątpliwości, że zostało ono wypłacone, a zatem stanowiło źródło dochodu skarżącej. Kwestia cofnięcia przedmiotowego stypendium a posteriori może mieć znaczenie w ewentualnym postępowaniu prowadzonym w sprawie ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu nienależnie pobranego stypendium. Podjęcie rozstrzygnięcia w tej sprawie wymaga bowiem rozważenia, czy zwrot wydatków na udzielone stypendium szkolne w całości lub w części stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielanej pomocy. W razie konkluzji pozytywnej organ może odstąpić od żądania zwrotu. Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił – art. 151 P.p.s.a.