II SA/Rz 138/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dni [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego M. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zwróciła uwagę na trudną sytuację rodzinną i materialną. Wskazała, że bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie jest w stanie skutecznie bronić swoich praw. Do tej pory korzystała jedynie z pomocy instytucji, świadczącej ją bezpłatnie, co jednakże nie gwarantuje ochrony jej praw w toku niniejszego postępowania. W załączonym z kolei urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy skarżąca podała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z niepełnosprawną matką, mężem, piątką dzieci (5, 9, 17, 19 i 20 lat) oraz niepełnosprawnym bratem męża. Rodzina mieszka w dwóch domach, bowiem każdy z nich, z uwagi na wielkość, nie jest w stanie pomieścić wszystkich wymienionych jej członków. Ponadto, na jej majątek składają się: nieruchomość rolna o powierzchni 4,10 ha wraz z zabudowaniami gospodarczymi, lokata bankowa założona dla dzieci w wysokości 10 000 zł (środki pochodzą z ubezpieczenia po zmarłym ojcu dzieci, zawarta na trzy lata i z tej przyczyny skarżąca nie ma obecnie do niej "dostępu") oraz dwa samochody (o wartości 8 000 – 9 000 zł oraz 10 000 zł). Dochody rodziny to pobierane przez wnioskodawczynię renta rodzinna oraz zasiłek rodzinny w wysokości odpowiednio: 1452 zł i 789 zł, emerytura matki wnioskodawczyni – 1118 zł, stypendium socjalne syna – 650 zł (wykorzystywane w całości na czynsz za mieszkanie w związku ze studiami), zasiłek pielęgnacyjny uzyskiwany przez męża – 1200 zł oraz renta brata męża – 1870 zł. Jako comiesięczne wydatki związane z domem, w którym wnioskodawczyni mieszka wraz z dziećmi i matką podała ona: ubezpieczenie domu – 227 zł, podatek 48 zł, ubezpieczenie i przegląd samochodu – 461 zł, woda 110 zł, gaz – 323 zł, prąd – 180zł, telewizor – 26 zł, Internet – 36 zł, telefon – 80 zł, wywóz śmieci – 36 zł, bilety komunikacyjne dla dzieci – 170 zł, soczewki dla córki – 30 zł, środki higieniczne i czystości – 300 zł, "kieszonkowe" dla czwórki dzieci – 180 zł, wydatki związane ze studiami syna – 550 zł, lekarstwa dla matki wnioskodawczyni – 140 zł, paliwo – 400 zł, żywność – 1500 zł, wydatki "szkolne" – 550 zł, odzież, obuwie – 400 zł, łącznie ok. 4766 zł. Natomiast wydatki związane z domem, w którym mieszka mąż wnioskodawczyni z jego bratem to: ubezpieczenie domu – 400 zł, ubezpieczenie i przegląd samochodu – 400 zł, nawozy – 1000 zł, paliwo – 2000 zł, podatek – 300 zł, woda - 150 zł, gaz – 500 zł, prąd – 370 zł, składka na Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – 130 zł, telewizor – 18 zł, telefon – 100 zł, wywóz śmieci – 12 zł, środki czystości – 100 zł, odzież – 200 zł, żywność – 800 zł, łącznie ok. 2 212 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że wedle art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Kwestionowana przez M. S. decyzja dotycząca odmowy przyznania jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego mieści się w podanym wyżej przedmiocie. Oznacza to, że postępowanie w zakresie zwolnienia strony od kosztów sądowych, od których poniesienia zwolniona jest ona z mocy ustawy należało umorzyć na podstawie art. 249 a P.p.s.a. Do rozpoznania w takiej sytuacji pozostało więc żądanie odnośnie do ustanowienia radcy prawnego. Należy je oceniać z punktu widzenia przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy w częściowym zakresie (tego właśnie dotyczy niniejszy wniosek) przyznaje się osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Poddawszy analizie wniosek skarżącej w aspekcie wskazanej wyżej przesłanki prawa pomocy stwierdzono brak podstaw do jego uwzględnienia z uwagi na wynikające z niego wątpliwości co do faktycznej sytuacji materialnej strony. Mianowicie wskazała ona, że miesięczny dochód członków rodziny to 6429 zł (nie zaliczono do niego stypendium pobieranego przez syna wnioskodawczyni, skoro podała ona, że syn dysponuje nim samodzielnie, przeznaczając go na koszt utrzymania mieszkania tam, gdzie studiuje). Z kolei łączna wielkość wydatków rodziny to ok. 6 978 zł. Powyższe nasuwa wniosek, że wydatki te (w części dotyczącej ok. 549 zł) nie znajdują pokrycia w ujawnionych dochodach. Sugeruje to bądź uzyskiwanie jakiegoś dodatkowego dochodu o niepodanym przez skarżącą źródle pochodzenia bądź też zawyżenie przez stronę wysokości podanych wydatków na potrzeby uwzględnienia złożonego wniosku. Niezależnie jednak od przyczyny powyższego, istnieją niejasności co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawczyni, które nie mogą przemawiać za przychyleniem się do jej żądania. Poza tym zauważenia wymaga, że nie wszystkie ciężary finansowe ponoszone przez rodzinę mogą zostać zakwalifikowane do wydatków koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., tzn. nie w podanym przez stronę wymiarze., a są to te przeznaczane na środki higieniczne i czystości – 400 zł, "kieszonkowe" dla dzieci – 180 zł, paliwo do samochodu – 568 zł. Wątpliwości budzi nadto to, że przedstawione przez skarżącą wydatki ponoszone przez jej męża oraz jego brata (a zatem przez dwie osoby) są wyższe niż te ponoszone przez skarżącą, jej piątkę dzieci oraz matkę (dotyczy to np. kosztów wody, prądu, gazu). Poza tym, nie można pominąć faktu, iż skarżąca założyła lokatę pieniężną dla dzieci w wysokości 10 000 zł, którą- wbrew jej twierdzeniom – może dysponować (co najwyżej z utratą odsetek). W myśl art. 199 P.p.s.a. to strony postępowania sądowego ponoszą jego koszty. Tylko w naprawdę wyjątkowych sytuacjach możliwe jest uczynienie odstępstwa od wskazanej reguły. Może to mieć jednak miejsce tylko w klarownych okolicznościach tj. gdy nie ma wątpliwości co do tego, że żądane wsparcie jest potrzebne. W niniejszej sprawie wątpliwości takie zaś występują, o czym była mowa wyżej. Dodatkowo zwrócić skarżącej uwagę należy, że udział profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie jest wymagany przez regulacje P.p.s.a., zaś Sąd, niezależnie od zarzutów skargi oraz jej wniosków, uwzględnia uchybienia popełnione przez organy administracji. Wobec tego orzeczono o umorzeniu postępowania w przedmiocie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych (pkt I) oraz o odmowie ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego (pkt II). Podstawę powyższego stanowi art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.