II SA/Rz 138/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Piotr Godlewski NSA Elżbieta Mazur-Selwa /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] listopada 2019 r., nr [...]. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy ( dalej: "organ I instancji") dnia [...] listopada 2019r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2020 r. poz. 156 ze zm.; dalej: "k.p.a."), oraz art. 17 ust.1 w związku z art. 17 ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2013r., o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2020r. poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r." ). Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 25 października 2019 r., A. T. ( dalej: "skarżąca" ) zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność podczas, gdy na podstawie art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. warunkiem koniecznym pozytywnego rozpoznania wniosku jest ustalenie, że niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia. Z tym stanowiskiem nie zgodziła się skarżąca. W odwołaniu podniosła, że sprawuje opiekę nad matką, która jest osobą samotną, pomaga jej w sprawach codziennych, które sprawiają jej trudności. Podaje leki, przygotowuje posiłki, zapewnia jej codzienną pomoc, robi zakupy, sprząta, gotuje, pierze. Zgodnie z jej oświadczeniem matka wymaga stałej, całodziennej opieki, której nikt, poza nią, nie może jej zapewnić. Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy, w całości podzielając argumentację, że skoro nie da się ustalić daty, od której niepełnosprawność powstała świadczenie nie może zostać przyznane. Jednocześnie Kolegium wskazało, że bez wpływu na powyższe rozstrzygnięcie pozostaje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13, którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. z Konstytucją w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ odwoławczy stwierdził, że Kolegium, jak i Burmistrz są jedynie organami administracji, stosującymi obowiązujące rozwiązania prawne, a nie je tworzącymi. W związku z powyższym brak inicjatywy ustawodawczej po wyroku TK, polegającej na uchyleniu niekonstytucyjnego przepisu pozbawia je możliwości uchylenia się od jego zastosowania. W skardze do Sądu skarżąca podważyła działania organów nieuwzględniające wyroku TK. Dodatkowo podniosła, że jej matka ze względu na swój wiek 93 lata i stan zdrowia, kiepski wzrok, problemy w poruszaniu się wymaga stałej opieki, którą ona jest jej w stanie zapewnić, ze względu na bliską odległość w jakiej mieszka - 2200 m. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 pkt 3 zzs ⁴ ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych ( Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ). Skarga jako zasadna, została przez Sąd w całości uwzględniona. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. W sprawie bezsporne było, że wymagająca opieki matka wnioskodawczyni – J. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzeczeniu tym stwierdzono, że nie da się ustalić daty powstania tej niepełnosprawności. Organy obu instancji stanęły na zgodnym stanowisku, że wobec niemożliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności świadczenie nie może zostać przyznane. Kolegium wprawdzie przyznało, że sporny przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13 został uznany za niekonstytucyjny, jednak w ślad za tym wyrokiem nie poszło żadne działanie ustawodawcze. Przepis nadal funkcjonuje w treści ustawy, a Kolegium, jak również Burmistrz Miasta i Gminy jako organy administracyjne są obowiązane wyłącznie do działania w granicach i na podstawie prawa i nie mogą w związku z tym rozstrzygać sprawy na podstawie wyroku TK. Ze stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić. Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że: 1) art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji." Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 190 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne i podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Ponadto orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przytoczona treść przepisów Konstytucji RP jednoznacznie zobowiązuje organy administracyjne do stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym wypadku stosowania przytoczonego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, obowiązującego od dnia 23 października 2014 r. ( ogłoszenie w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. Dz.U. z 2014 r., poz. 1443.). Stanowisko to jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu można powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1079/17 (to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym NSA jasno wskazał, że "Skoro Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny." Z powyższego wynika: - po pierwsze, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że w niniejszej sprawie nie było i nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uczyniły organy obu instancji; - po drugie, że jeśli ustawodawca nie zmieni treści przepisu, którego niekonstytucyjność została stwierdzona przez Trybunał, to należy dokonać takiej jego prokonstytucyjnej wykładni, która uwzględni treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W świetle powyższego decyzje organów oparte wyłącznie na przeciwnym stanowisku nie mogą się utrzymać w mocy. Organy nie przeprowadziły jakiegokolwiek postępowania dowodowego i nie wykazały, aby poza ustaleniami opartymi wyłącznie na tej nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. zaistniały jakiekolwiek negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organu I instancji będzie dokonanie oceny przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium daty powstania niepełnoprawności. Sąd zwraca przy tym uwagę, że ze skargi wynika, że skarżąca – córka wymagającej opieki chorej matki mieści się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, oraz mieszka w odległości umożlwiającej opiekę nad matką. Zadaniem organu będzie ustalenie, wszystkich pozostałych okoliczności koniecznych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. przy uwzględnieniu zaprezentowanej przez Sąd wykładni. Mając to wszystko na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.