II SA/Rz 1384/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. R. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1384/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1384/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku L. R. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wskazano, że brak pełnej jasności co do sytuacji finansowej wnioskodawczyni i wątpliwości co do jej sytuacji materialnej skutkowały odmową uwzględnienia jej żądania w całości. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożyła L. R. wyjaśniając, że podane dane dotyczące wydatków dotyczą stanowią ich średnioroczną wysokość oraz są to bieżące, nagłe i niezbędne wydatki. Nie posiada dokumentów obrazujących ponoszone wydatki. W chwili obecnej nie "kosi trawy, nie przeprowadza remontów, nie kupuje kosmetyków, nie kupuje fachowej prasy codziennej". Obecnie gromadzi środki na zakup urządzenia do ratowania życia – wspomagania oddechu (koszt ok. 5 tyś. zł). Końcowo zawnioskowała o przydzielenie pomocy prawnej (prawnika) w celu sporządzenia kasacji i jej opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Z informacji wskazanych we wniosku złożonym na formularzu PPF, z dodatkowego oświadczenia oraz z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest dochód z pracy, który za miesiące wrzesień, październik i listopad 2016 r. wyniósł odpowiednio 2 422 zł, 2 672,11 zł i 2 742,41 zł. Jest właścicielką "½ domu niewykończonego o wartości ok. 90 tys. zł i powierzchni ok. 100m2". Wskazując na swój stan zdrowia podała, że na leczenie wydaje miesięcznie ok. 1 000 zł. Aktualnie zbiera środki na zakup aparatu ułatwiającego oddychanie, którego koszt to 5 000 zł. Miesięczne koszty utrzymania nieruchomości to 500 zł (media, podatki, remonty, opał). Na utrzymanie własne strona wydaje 1000 zł. Ponosi wydatki na: środki czystości, "kulturę", bilety na dojazdy do pracy oraz "organizację świąt". Wskazała, że jej dług u rodziny to kwota 5 000 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca sprecyzowała, że na wyżywienie wydaje ok. 700 zł, utrzymanie domu to 450 zł (gaz – 40 zł, prąd – 50 zł, ogrzewanie – 240 zł, wywóz śmieci – 10 zł, woda – 40 zł, remonty i koszenie trawy ponad 70 zł), koszt usług telefonicznych to 50 zł, zaś na odzież, obuwie, środki czystości, "kulturę", kosmetyki, fachową literaturę medyczną i prasę codzienną przeznacza ok. 300 zł miesięcznie. Dojazdy do pracy, urzędów, kościoła, rodziny i znajomych to koszt ok. 300 zł miesięcznie. Koszty leczenia wynoszą miesięcznie od 700 do 1000 zł. Pożyczki zaciąga na zaspokojenie bieżących potrzeb (wyżywienie, leczenie, opłaty), a spłaca je w zależności od potrzeb pożyczkodawcy. Oszczędza "gdzie się tylko da", czasem również na jedzeniu. Nie gromadzi rachunków związanych z leczeniem, dlatego nie może ich przedstawić. Po dokonaniu analizy zawartych w aktach sprawy informacji, Sąd uznał, że nie potwierdzają one spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a sama wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że strona nie wyjaśniła wszystkich okoliczności umożliwiających pozytywne rozpoznanie wniosku. Przede wszystkim wskazać należy, że przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów są niewiarygodne. Zsumowanie wskazanych we wniosku i dodatkowym oświadczeniu średnich wydatków ponoszonych na utrzymanie siebie i domu wskazuje, że przekraczają one wartość deklarowanego dochodu. Nadto wnioskodawczyni oświadczyła, że ponosi duże koszty związane z leczeniem – wynoszą one bowiem od 700 do 1000 zł. Jednakże Sąd zauważa, że wnioskodawczyni w żaden sposób tej okoliczności nie udokumentowała. Stwierdziła jedynie, że nie gromadzi takich dokumentów. Strona nie przedstawiła także, mimo skierowanego do niej wezwania, wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych. Uniemożliwiło to Sądowi uzyskanie wiarygodnego i pełnego obrazu o jej stanie majątkowym. Nie bez znaczenia także pozostaje struktura wymienionych przez skarżącą wydatków, z których z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżąca wskazując na trudną sytuację ekonomiczną nie wykazała, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jej niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych czy wynagrodzenia radcy prawnego. Sąd podkreśla, że to strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia fachowego pełnomocnika) jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy, przy czym musi on nie budzić wątpliwości. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2016 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.