II SA/Rz 1386/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] czerwca 2021r. nr [...]. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [....] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] odmawiającą E. B. (dalej: "skarżący") przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 3 pkt 1 i 16, art. 4, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, ust. 2 pkt 2 oraz art. 8 pkt 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."). Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu 17 grudnia 2020 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres 2020/2021. Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r.nr [...], Burmistrz odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dzieci N. B. oraz A. B., a także dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wnioskowanych na N. B. oraz na A. B., jako przyczynę powyższego wskazując przekroczenie kryterium dochodowego. Jak wskazał organ w uzasadnieniu decyzji, podstawą do ustalenia dochodu rodziny jest dochód z roku bazowego 2019 r. Ustalony przez organ dochód rodziny skarżącego w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 760,67 zł. Przekracza on zatem kryterium ustawowe uprawniające do otrzymania wnioskowanego zasiłku o kwotę 86,67 zł na osobę w rodzinie. Organ wyjaśnił, że nie mogło nastąpić pomniejszenie tego dochodu o kwotę 6000 zł alimentów zapłaconych na rzecz matki skarżącego M. B. Skarżący nie przedłożył na wezwanie organu wymaganych dokumentów, a jedynie własne oświadczenie o płaceniu alimentów, które pozbawione jest mocy dowodowej. Jak wyjaśnił organ, moc dowodową mogłyby mieć jedynie przekazy lub przelewy pieniężne, dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów, na rzecz osób spoza rodziny, zgodnie z § 5 pkt 3 lit. e Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 1466; dalej: "Rozporządzenie"), ewentualnie oświadczenia, czy też pokwitowania osoby uprawnionej do odbioru świadczeń alimentacyjnych, czyli w tym wypadku M. B. Ze względu na fakt, że matka skarżącego zmarła w dniu 13 sierpnia 2020 r., organ nie mógł wyjaśnić kwestii rzeczonych alimentów przy udziale osoby do nich uprawnionej. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił błędne zastosowanie § 5 pkt 3 lit. e Rozporządzenia oraz celowe pomijanie złożonej przez niego dokumentacji przy rozpatrywaniu wniosku. Podniósł, że organ posiadał wiedzę o śmierci jego matki, a zatem, że jakiekolwiek dostarczenie dokumentów, o które był wzywany, jest niemożliwe. Nadmienił, że w ugodzie dotyczącej płacenia alimentów na rzecz mamy ustalone jest płacenie do rąk własnych, więc żądanie przekazów lub przelewów pieniężnych jest nieuzasadnione. Pismem z dnia 1 lipca 2021 r., skarżący uzupełnił odwołanie, przedkładając protokół ugody posiedzenia alimentacyjnego z 28 czerwca 2010 r. sygn. akt [....] oraz odpis skrócony aktu małżeństwa nr [....]. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając w całości ustalenia oraz stanowisko organu I instancji. SKO oceniło, że przeprowadzone przez Burmistrza postępowanie pozwalało obecnie na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Jednocześnie wyjaśniło, że dokumentacja dotycząca zawartej w 2010 r. ugody alimentacyjnej na rzecz córki N. B., nie ma wpływy na ustalenie dochodu rodziny skarżącego dla celów ustalenia prawa do wnioskowanego zasiłku, gdyż dotyczy ona córki zainteresowanego mieszkającej i tworzącej obecnie z nim rodzinę, a nie alimentów płaconych na rzecz innej osoby spoza rodziny. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze, skarżący powołując się na zarzuty podniesione uprzednio w odwołaniu, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie zasądzonych ugodą alimentów płaconych w rodzinie na matkę M. B. i córkę N. B., bez obowiązku udokumentowania przelewów lub przekazów pieniężnych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w tym zakresie Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak również decyzję organu I instancji z uwagi na uchybienie przepisom prawa procesowego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] w przedmiocie odmowy przyznania E. B. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Wnioskiem z 15 grudnia 2020 r. skarżący zwrócił się o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia szkoły na dzieci: N. B. i A. B. Organy ostatecznie odmówiły przyznania wnioskowanych świadczeń ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Skarżący nie zgadza się z tym stanowiskiem i zarzuca organom nie uwzględnienie płaconych przez niego w 2019 r. alimentów na rzecz matki w łącznej kwocie 6000 zł. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 5 u.ś.r. zgodnie z którym: zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł. Definicje dochodu stanowi art. 3 pkt 1 u.ś.r. zgodnie, z którym stanowi on po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób wymienione w tym przepisie enumeratywnie dochody. W zasadzie nie budziła żadnych wątpliwości kwestia ustalonych przez organy aktywów. W tym zakresie organ II instancji dokonał korekty ustaleń organu I instancji przyjmując, że dochód na członka rodziny wynosi 774,67 zł a nie 760,67 zł, jak ustalił to organ I instancji, z czym również nie polemizował skarżący. Według wniosku rodzina skarżącego to on jego żona M. B. oraz dwie córki, na które wystąpił z wnioskiem o zasiłek. Na dochód rodziny składa się wyłącznie dochód skarżącego uzyskiwany z tytułu renty pomniejszony o podatek dochodowy i składki na ubezpieczanie społeczne. Nie budzi również wątpliwości i nie było kwestią sporną odliczenie od dochodu zgodnie z art. 3 pkt 1 u.ś.r. świadczonych i udokumentowanych alimentów za 2019 r. w łącznej kwocie 5400 zł na syna skarżącego z poprzedniego związku. Natomiast zasadniczy spór w sprawie sprowadzał się odliczenia kwoty 6000 zł płaconej według skarżącego z tytułu alimentów na rzecz matki. Skarżący powołał się na zawartą przed Sądem Rejonowym w [...] sygn. akt [...] ugodę z 24 września 2002 r. w sprawie alimentów na rzecz matki M. B., na podstawie której skarżący zobowiązał się do opłacania alimentów w kwocie 500 zł miesięcznie, płatnych do 5- go dnia każdego miesiąca do rąk matki. Na tej podstawie skarżący domaga się uwzględnienie przy obliczaniu dochodu kwoty 6000 zł zapłaconej przez niego w 2019 r. na rzecz matki. Odmawiając uwzględnienia tej kwoty organy wskazują, że odliczeniu podlegają alimenty zapłacone, podczas gdy w sprawie brak jest na to dowodu. Organ II instancji początkowo uchylił decyzję organu I instancji - decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] zwrócił uwagę na brak jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Po przeprowadzeniu przez organ I instancji ponownego postępowania, w którym to organ zwrócił się do skarżącego o przedstawienie przekazów, przelewów pieniężnych dokumentujących wysokość zapłaconych alimentów lub oświadczenia bądź pokwitowania osoby uprawnionej, i braku tychże, zgodził się z organem I instancji w zakresie nie uwzględnienia tych kwot. W ocenie Sądu kwestia ta nie została nadal wyjaśniona, a wnioski organów są przedwczesne. O ile należy zgodzić się z twierdzeniem organów, że zgodnie z art. 3 pkt 1 u.ś.r. chodzi o alimenty świadczone, a co za tym idzie zapłacone, o tyle kwestia wykazania bądź nie jest już taka oczywista. Zasadniczy problem polega na tym, że osoba, na rzecz której były one płacone zmarła w dniu 13 sierpnia 2020 r. ( oświadczenie skarżącego z 11 maja 2021 r.- akta administracyjne -k.42). Szczegółowy zakres informacji, jakie mają być zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, oraz w oświadczeniach niezbędnych do ustalenia tego prawa, w tym oświadczeniach o dochodach członków rodziny oraz zaświadczeniu, o którym mowa w art. 23 ust. 4 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych reguluje Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych ( Dz.U. z 2017 r., poz. 1466, dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z § 5 rozporządzenia ustalając prawo do zasiłku rodzinnego, uwzględnia się, poza odpowiednimi informacjami wskazanymi w § 2-4, również odpowiednio: 3) dokumenty stwierdzające wysokość dochodu rodziny, w tym odpowiednio: a) zaświadczenie właściwego organu gminy, nakaz płatniczy albo oświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego wyrażonej w hektarach przeliczeniowych ogólnej powierzchni w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, b) umowę dzierżawy - w przypadku oddania części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego w dzierżawę, na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, albo oddania gospodarstwa rolnego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, c) umowę o wniesieniu wkładów gruntowych - w przypadku wniesienia gospodarstwa rolnego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną, d) odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na rzecz osób w rodzinie lub poza rodziną lub odpis protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej, odpis zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem lub innego tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, zobowiązujących do alimentów na rzecz osób w rodzinie lub poza rodziną, e) przekazy lub przelewy pieniężne dokumentujące wysokość zapłaconych alimentów, jeżeli członkowie rodziny są zobowiązani orzeczeniem sądu, ugodą sądową lub ugodą zawartą przed mediatorem lub innym tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do ich płacenia na rzecz osoby spoza rodziny, f) w przypadku gdy osoba uprawniona nie otrzymała alimentów albo otrzymała je w wysokości niższej od ustalonej w orzeczeniu sądu, ugodzie sądowej lub ugodzie zawartej przed mediatorem lub innym tytule wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd: – zaświadczenie organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne o całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji alimentów, a także o wysokości wyegzekwowanych alimentów, lub – informację właściwego sądu lub właściwej instytucji o podjęciu przez osobę uprawnioną czynności związanych z wykonaniem tytułu wykonawczego za granicą albo o niepodjęciu tych czynności, w szczególności w związku z brakiem podstawy prawnej do ich podjęcia lub brakiem możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą, jeżeli dłużnik zamieszkuje za granicą. Nie może być jednak tak, że niemożliwość wykazania świadczonych alimentów jednym z wymienionych w rozporządzeniu dowodów niweczyć będzie prawo do ich uwzględnienia. W niniejszej sprawie oczywistym jest, że skarżący nie jest w stanie wykazać tego przekazem pocztowym czy przelewem, skoro z tytułu wykonawczego zasądzającego alimenty tj. ugody wynika sposób płatności do rąk osoby uprawnionej. Nie ulega również wątpliwości, że wykazanie powyższego nie jest możliwe poprzez złożenie oświadczenia osoby uprawnionej, skoro ta nie żyje. Zatem wzywanie skarżącego do takiego udokumentowania świadczonych alimentów było całkowicie bezzasadne, a jego niewykonanie, nie może powodować automatycznie negatywnych skutków. Brak możliwości udowodnienia na podstawie powyższych dokumentów nie może powodować niemożliwości wykazania powyższego faktu w ogóle. W takiej sytuacji wchodzą w rachubę ogólne przepisy postępowania dowodowego, które pozwalają na dopuszczenie w sprawie każdego dokumentu, który przyczyni się do rozstrzygnięcia sprawy. Mowa jest tam zarówno o źródłach osobowych jak i rzeczowych. Istnieje niewykorzystana przez organy możliwość wezwania skarżącego o wskazanie świadków, którzy potwierdzą fakt świadczenia alimentów, wydruki z rachunku bankowego potwierdzającego comiesięczną wypłatę kwot pieniężnych w wysokości zbliżonej do zasądzonych alimentów. Ponadto skarżący powołuje się na informacje, którym organ nie zaprzeczył, że dokumenty potwierdzające dotychczas dokonywane przez niego wpłaty na rzecz matki od 2012 r. znajdowały się w jego aktach, a organ je "zapodział". Dopiero wyczerpujące przeprowadzenie postępowania dowodowego pozwoli na wyciągnięcie konkretnych wniosków. Na obecnym etapie wnioski organów są przedwczesne i nie uzasadniają podjętych decyzji. Organy naruszyły w ten sposób art. 7, 77 § 1 , 80 k.p.a., a organ II instancji dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Z uwagi na konieczny do wyjaśniania zakres sprawy a także zasadę dwuinstancyjności postępowania, o której mowa w art. 15 k.p.a. Sąd uchylił również decyzję organu I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. Postępowanie wolne było od opłat sądowych.