II SA/Rz 1396/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2014 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr) Gmina [...] wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że znajduje się w skomplikowanej sytuacji finansowej, spowodowanej ogólną sytuacją gospodarczą państwa oraz przekazywaniem gminom kolejnych zadań bez zabezpieczenia finansowego. Na niekorzyść wpływa także zmieniająca się struktura dochodów, tj. zmniejszające się dochody własne, będące udziałami w dochodach budżetu państwa (udział w PIT i CIT) oraz dochody z podatków lokalnych, wskutek ubożenia społeczeństwa. Możliwości finansowe Gminy dodatkowo ogranicza konieczność pozyskiwania środków unijnych w celu realizacji zadań nałożonych ustawami, na co zmuszona jest zapewnić udział własny. Jako jednostka samorządu terytorialnego stopnia podstawowego nie prowadzi działalności komercyjnej, stąd też kryteria oceny zasadności jej wniosku powinny być nieco inne niż odnoszące się chociażby do podmiotów prowadzących działalność gospodarczą czy spółek prawa handlowego. Wartość posiadanych przez Gminę środków trwałych wynosi 34 447 858 zł., a wysokość środków finansowych zgromadzonych na dwóch rachunkach bankowych to 247 511 oraz 601 666 zł. (środki te nie obejmują lokat bankowych). Wartość całego posiadanego przez Gminę majątku (środki trwałe oraz wszystkie środki finansowe wraz z lokatami) to 37 847 036 zł. Na potwierdzenie stanu finansowego Gmina powołała się na uchwalony z deficytem budżet; wg załączonej do wniosku jego kserokopii, planowane dochody Gminy na rok 2014 wynoszą 25 912 133 zł., wobec szacowanych na 27 031 633 zł. wydatków (źródło pokrycia deficytu w wysokości 1 119 550 zł. mają stanowić długoterminowe kredyty). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić po wykazaniu, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a. Z przepisu tego wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. Stosownie do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2010 r. I FZ 155/10, strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy Dokonana na podstawie powyższych informacji ocena wniosku Gminy [...] nie potwierdza spełnienia wskazanej przesłanki. Mimo deficytu budżetowego, wskazywanego jako główny argument przemawiający za przyznaniem prawa pomocy, nie wynika z nich, że Gmina nie ma możliwości opłacenia kosztów sądowych w sprawie objętej skargą. Przeciwko takiemu uznaniu wprost świadczą środki posiadane na ujawnionych rachunkach bankowych (ich łączna wysokość to prawie 850 tys. zł.), a także jak wynika z udzielonych informacji, zgromadzone na lokatach (z punktu widzenia ustawowego obowiązku wykazania przez wnioskodawcę okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, negatywnie należy ocenić brak wykazania wprost ich wysokości; jeżeli jednak – zgodnie z treścią wniosku - przyjąć, że stanowią one różnicę między wartością całego gminnego majątku a sumą wartości posiadanych przez Gminę środków trwałych i zasobów finansowych zgromadzonych na rachunkach bankowych, daje to kwotę ponad 2,5 mln. zł.). Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązany do tego jest każdy podmiot posiadający jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Bez wątpliwości należą do nich także jednostki samorządu terytorialnego. Nie kwestionując znaczących obciążeń finansowych Gminy [...] związanych z realizacją ciążących na niej zadań ustawowych należy zauważyć, że możliwość sfinansowania z w/w środków kosztów sądowych nie została przez nią w żaden sposób wykazana. W równym stopniu dotyczy to także braku sposobu wykorzystania przewidzianej w budżecie rezerwy ogólnej – 180 000 zł. W tym zakresie nie można też uwzględnić argumentu o potrzebie zapewnienia środków na pokrycie tzw. udziału własnego związanego z realizacją programów i projektów z wykorzystaniem funduszy pochodzących ze środków Unii Europejskiej; z treści uchwały budżetowej Gminy na 2014 r. wynika, że wydatki na ten cel zostały ustalone na stosunkowo niewielką kwotę 152 738 zł., obejmując tylko 1 projekt. W kontekście powyższego należy stwierdzić, że gminy jako jednostki samorządu terytorialnego obejmujące swoją działalnością różne sfery życia publicznego i gospodarczego są zobowiązane do przewidywalności związanych z tym skutków i zabezpieczenia niezbędnych środków finansowych. Dotyczy to także skarżącej Gminy [...] i prowadzonych z jej udziałem postępowań sądowych oraz związanych z nimi kosztów, wymogu poniesienia których nie można - planując budżet - z góry wykluczyć. Koszty sądowe stanowią należność publicznoprawną i zwolnienia od nich nie uzasadnia priorytetowe traktowanie ciążących na niej z mocy ustawy zadań, nawet jeżeli związane z nimi wydatki przewyższają dochody tworząc deficyt budżetowy. Prowadziłoby to do sytuacji, w której koszty mogłyby być ponoszone tylko wtedy, gdy po pokryciu tych wydatków pozostaną wolne środki. Takie stanowisko należy uznać za niedopuszczalne, gdyż jak pokazuje praktyka, przypadki te w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego należą obecnie do incydentalnych. Prowadziłoby to w efekcie do obejścia ustawowych regulacji o obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, gdyż jednostki te, mimo specyfiki swej działalności, nie znalazły się w katalogu podmiotów objętych regulacją art. 239 P.p.s.a. i korzystających z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do postanowienia WSA w Krakowie z dnia 23 października 2008 r. II SA/Kr 34/08 to, że gmina ma deficyt rozumiany jako wynik bilansu nadwyżki kosztów nad przychodami nie może być utożsamiane z brakiem środków finansowych. W tej sytuacji nie może być też uwzględniony sygnalizowany w uzasadnieniu wniosku argument o skomplikowanej sytuacji finansowej Gminy [...], stojący rzekomo na przeszkodzie do poniesienia przez nią kosztów sądowych. Utrudnienia finansowe - jeżeli nawet takie są – w zestawieniu z ogółem ponoszonych przez Gminę wydatków związanych z realizacją zadań własnych oraz wynikających z załącznika do uchwały budżetowej (w tym przede wszystkim dotacjami na rzecz podmiotów spoza sektora finansów publicznych) nie będą więc stały na przeszkodzie do jednorazowego uiszczenia kosztów sądowych; na obecnym etapie postępowania jest to wpis od skargi w kwocie 500 zł. – jego opłacenie warunkuje nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie, a do najbardziej prawdopodobnych w przyszłości należy zaliczyć opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie byłoby to 250 zł. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.