II SA/Rz 142/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku W.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych postanawia odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r. sygn. II SA/Rz 142/18. Sygn. II SA/Rz 142/18 U Z A S A D N I E N I E W.D. (dalej: Skarżąca) w sprawie ze skargi opisanej w sentencji postanowienia zwróciła się po raz kolejny do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata, argumentując, że zwraca się o pomoc z powodu braku możliwości finansowych, by należycie były reprezentowane jej interesy w niniejszej sprawie. Podała, że jej źródło dochodu to kwota 579,62 zł kwartalnie oraz co miesiąc 218 zł dodatku pielęgnacyjnego. Sprawuje opiekę nad chorym mężem, sama posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Skromne świadczenia (mąż pobiera emeryturę w kwocie 1591,18 zł, a łączny dochód gospodarstwa domowego Skarżącej wynosi 2002,49 zł) są przeznaczane na zakup leków. Jako majątek Skarżąca podała dom o wartości 70.000 zł i zabudowania gospodarcze, zaś co do nieruchomości rolnych (deklarowała je w poprzednich wnioskach) wyjaśniła, że zostali (małżonkowie) pozbawieni prawa do własnych nieruchomości i w tym zakresie toczy się postępowanie karne, innego majątku nie posiada, a samochód (z 1990 r.) służy do przemieszczania się. Jako zobowiązania i stałe wydatki wskazała opłaty za media ok. 200 zł, zakup leków ok. 400 do 500 zł, dojazdy do przychodni i szpitala 100 zł, opał na zimę łącznie 3700 zł, zakup żywności i środków czystości ok. 1000 zł. Rozpoznając przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest obowiązek ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Informacje niezbędne dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy strona postępowania ma obowiązek przedstawić w urzędowym formularzu wniosku lub złożyć dodatkowe wyjaśnienia, jeżeli została wezwana, wykazując tym samym, że spełnia przesłanki wynikające z art. 246 P.p.s.a. Dodania w sprawie wymaga, że aktualnie rozpoznawany wniosek jest ponownym wnioskiem Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Prawomocnym postanowieniem z 5 marca 2018 r. sygn. II SA/Rz 142/18 referendarz sądowy przyznał Skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi oraz od obowiązku uiszczenia pozostałych kosztów sądowych każdorazowo ponad kwotę 50 zł i odmówił przyznania prawa pomocy zakresie pozostałych kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2018 r. sygn. II SA/Rz 142/18. Wobec powyższego rozpoznanie kolejnego wniosku Skarżącej winno nastąpić w kontekście art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie – a do takiej kategorii należy zaliczyć postanowienia w przedmiocie prawa pomocy- mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", zgodnie z orzecznictwem i doktryną, należy rozumieć wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane. Analiza nowego wniosku prowadzi również do konstatacji, że Skarżąca ma możliwości częściowego partycypowania w kosztach postępowania w zakresie jaki został orzeczony, co zostało wnikliwie przeanalizowane i uzasadnione w postanowieniu z dnia 5 marca 2018 r., a co nie uległo istotnej zmianie (sprawie został nadany bieg, ponieważ Skarżąca uiściła opłatę od skargi w wysokości 50 zł). Z porównania wniosków wynika, że zarówno stan majątkowy, sytuacja rodzinna jak też wysokość dochodów w gospodarstwie domowym Skarżącej nie uległy zmianie. Wprawdzie Skarżąca nie ujęła w nowym wniosku informacji o posiadanych nieruchomościach rolnych, ale argumentacja tego nie wskazuje, by dotychczas deklarowany stan majątkowy w tym zakresie uległ zmianie i nastąpiło uszczuplenie tego majątku. Deklarowane kwoty świadczeń pozostały niezmienne. Zatem nie wystąpiły okoliczności, które mogłyby zostać ocenione w taki sposób, że uzasadniałyby wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 5 marca 2018 r. Powyższe stanowi przeszkodę do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 5 marca 2018 r., ponieważ brak jest okoliczności, które dawałyby podstawę do przyjęcia, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 165 P.p.s.a. Dodać należy, że Skarżąca wielokrotnie ubiegała się o prawo pomocy w sprawach, w których wnosiła skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Będąc wzywaną niejednokrotnie o udokumentowanie swojego stanu majątkowego i faktycznej sytuacji materialnej, powinna była wiedzieć, że istotnym w postępowaniu o prawo pomocy jest udokumentowanie trudnej sytuacji materialnej, a nie obszernego przytaczania argumentów innej natury, tj. związanych ze sprawą, które nie mieszczą się w katalogu ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, dlatego też nie mogą wpływać na ocenę zasadności wniosku w jakikolwiek sposób. Skoro Skarżąca kładzie nacisk na zły stan zdrowia swój i męża oraz wysokie wydatki z tym związane, powinna była tego rodzaju wydatki udokumentować. Tego natomiast załączone dokumenty nie zawierają. Podkreślić także należy, co zresztą zostało już omówione w postanowieniu z 5 marca 2018 r., w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak jest reguły, zgodnie z którą udział pełnomocnika w sprawie jest potrzebny na etapie rozpoznawania skargi. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem bada wnikliwie sprawę bez względu na fachowość, treść i konstrukcję skargi lub wniosku sporządzonych przez stronę, stronom działającym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego obecnym przy ogłoszeniu wyroku udziela wskazówek o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia od orzeczeń sądowych. W konsekwencji referendarz działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.