II SA/Rz 143/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik SO (del.) Ewa Partyka Protokolant Anna Zięba po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego -skargę oddala- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania odwołania K. M. - na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] zmienioną decyzją tegoż organu z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] przyznano K. M. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 350 zł. miesięcznie na syna S. M. na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. W wyniku wznowienia postępowania decyzje te zostały uchylone przez Burmistrza Gminy [...] (decyzja z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...]), który jednocześnie odmówił K. M. prawa do świadczenia alimentacyjnego na S. M. w objętym nimi okresie (u podstaw tego legło powzięcie przez organ informacji, że w związku z dokonanym w dniu 19 lutego 2007 r. przez męża K. M. – K. M. przysposobieniem jej małoletniego syna S., przeszedł na niego obowiązek alimentacji; w tej sytuacji zobowiązanym do alimentacji nie był ojciec dziecka S. G.). Kolejną decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Nr [...] Burmistrz Gminy uznał za nienależne świadczenie pobrane przez K. M. na syna S. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. w wysokości 3150 zł., po czym decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] - na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c, art. 12 ust. 2, art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 1, 5, 6 i 7 i art. 25 w/z z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - zażądał zwrotu tej kwoty, rozkładając ją na 9 rat po 350 zł. płatnych wraz z należnymi odsetkami po uprawomocnieniu się decyzji na konto GOPS do ostatniego dnia każdego miesiąca począwszy od października 2009 r. do czerwca 2010 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2009 r. organ ponadto zaznaczył, że wnioskiem z dnia 7 września 2009 r. K. M. zwróciła się z prośbą o umorzenie lub rozbicie na raty nienależnie pobranego przez nią świadczenia. /Wskazała w nim, że jest osobą bezrobotną, a mąż zarabia 1142 zł. netto. Mają na utrzymaniu dwóch synów, z których jeden legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z powodu astmy, a drugi jest leczony z uwagi na chore biodro. Mieszkają w wynajętym domu, spłacając pożyczkę po 509 zł. miesięcznie. Niejednokrotnie brakuje im na opłacenie rachunków oraz inne rzeczy i nie mają z czego spłacić takiej kwoty/. W wyniku przeprowadzonego w związku z tym wywiadu środowiskowego stwierdzono, że sytuacja materialna rodziny nie pozwala na jednorazową spłatę należności. W odwołaniu od tej decyzji K. M. ponownie zwróciła się z prośbą o umorzenie lub rozbicie na raty podlegającego zwrotowi świadczenia podkreślając, że pobrała je nieświadomie, a organ go wypłacający mimo przedłożonych przez nią dokumentów nie zwrócił uwagi że jest ono nienależne. Podniosła także, że nie jest w stanie spłacać rat wyznaczonych przez GOPS, motywując to niskimi dochodami oraz wydatkami na utrzymanie i leczenie dzieci; na spłatę może przeznaczyć 50 zł. miesięcznie. Po rozpatrzeniu odwołania, SKO decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] uchyliło w całości decyzję Burmistrza Gminy z dnia [...] października 2009 r. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. Jako główną przyczynę takiego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało wydanie decyzji przez organ I instancji w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną; decyzją z dnia [...] października 2009 r. po raz kolejny ustalono kwotę nienależnie pobranych świadczeń, mimo że w takim przedmiocie organ wydał decyzję już [...] sierpnia 2009 r. Organ odwoławczy zobowiązał jednocześnie organ I instancji do przeprowadzenia postępowania wszczętego w/w wnioskiem K. M. z dnia 7 września 2009r. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Gminy Kierownik GOPS odmówił K. M. umorzenia świadczenia nienależnie pobranego na syna S. z funduszu alimentacyjnego w kwocie 3150 zł., odmówił rozłożenia tej kwoty na raty w wysokości 50 zł. miesięcznie oraz ustalił, że podlega ona zwrotowi na rzecz GOPS w 18 ratach po 175 zł. płatnych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi do ostatniego dnia każdego miesiąca od grudnia 2009 r. do maja 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na ustalony na wcześniejszym etapie postępowania brak możliwości jednorazowej spłaty świadczenia. Wskazał, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Analiza sytuacji materialnej i dochodowej rodziny K. M. nie potwierdziła, że zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki do umorzenia należności. Ustalono, że miesięczny dochód rodziny umożliwi jej dokonywanie wpłat w 18 ratach po 175 zł. miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami. Za niezasadne organ uznał także rozłożenie spłaty na raty w wysokości po 50 zł. miesięcznie, gdyż doliczone do nich odsetki byłyby bardzo wysokie, powodując wzrost zadłużenia i brak możliwości jego spłaty. W odwołaniu wniesionym od decyzji Burmistrza Gminy z dnia [...] listopada 2009 r. K. M. zwróciła się o całkowite umorzenie świadczenia wypłaconego jej z funduszu alimentacyjnego wskazując dodatkowo, że z końcem września 2009 r. utraciła zasiłek pielęgnacyjny i dodatek do rehabilitacji na młodszego syna (została tylko wypłata męża - 1142 zł. i zasiłek rodzinny). Młodszy syn pozostaje pod stałą opieką alergologa i kardiologa, starszy zaś ortopedy i ortodonty. Zalegają z opłatami za wynajmowany dom za okres 6 m-c. W jej przekonaniu niesłusznie została obarczona odpowiedzialnością za działanie GOPS, który przyznał jej świadczenie. Obecnie nie ma żadnych środków finansowych, aby oddać należność. W wyniku rozpatrzenia odwołania, SKO decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. Organ odwoławczy powołując się na materialnoprawną podstawę wniosku K. M., tj. art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazał, że nawet w przypadku zaistnienia warunkujących go okoliczności, uwzględnienie wniosku jest uprawnieniem a nie obowiązkiem organu właściwego wierzyciela. Organ I instancji prawidłowo ustalił istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i prawne. Z akt sprawy i treści odwołania nie wynika, aby w rodzinie odwołującej występowały szczególne okoliczności o których mowa w powołanym przepisie dotyczące sytuacji jej rodziny i uzasadniające umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, a jedynie że sytuacja ta jest trudna. Uzasadnia ona tylko rozłożenie kwoty 3150 zł. nienależnie pobranego świadczenia na raty w wysokości i na okres wskazany w decyzji organu I -instancyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie K. M. powołując się na okoliczności wywiedzione w odwołaniu od decyzji organu I instancji zwróciła się z prośbą o całkowite (lub chociaż połowę) umorzenie nienależnie pobranego przez nią świadczenia. Wskazując na zbieżność argumentacji skargi i wniesionego odwołania, SKO w odpowiedzi na skargę zawnioskowało o jej oddalenie i podało, że szczegółowe odniesienie do podnoszonych w niej zarzutów oraz wyjaśnienie podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia przedstawiło w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje administracyjne w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega oddaleniu albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie wskazać należy, że podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia jest przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów /tekst jedn. Dz. U. z 2009r Nr 1 , poz. 7 ze zm./. Z przepisu tego wynika, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty , jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Tak sformułowany przepis oznacza, że instytucja umorzenia, odroczenia terminu płatności czy też rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skonstruowana została w oparciu o tzw. uznanie administracyjne, co pozwala orzekającemu organowi na wybór konsekwencji zaistnienia sytuacji, do której odnosi się hipoteza normy prawnej . W przypadku zatem złożenia przez stronę wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, czy też rozłożenia na raty - organ winien przeprowadzić postępowanie, czy zachodzą przesłanki określone tym przepisem - szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny - uzasadniające uwzględnienie wniosku. W rozpoznawanej sprawie, organ przeprowadzający postępowanie w przedmiocie wniosku skarżącej ustalił jej sytuację rodzinną i majątkową przyjmując, że jakkolwiek sytuacja ta jest trudna z uwagi na zarobki męża /l 142,44 zł miesięcznie /i często chorujące dzieci, to jednak nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny , o których mowa w art. 23 ust. 8 ustawy. Mając na uwadze jednak sytuację rodziny organ rozłożył kwotę nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych na 18 rat po 175 zł miesięcznie podnosząc , że rozłożenie na raty w wysokości proponowanej przez skarżąca narazi ja na znaczny wzrost odsetek. W tym miejscu wskazać należy, że przesłanka określona przepisem art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny - odsyła do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta winna być zatem badana pod kątem oceny indywidualnej, w zależności od konkretnej sprawy, a w konsekwencji, ocena czy wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie i w jakim zakresie , oparty jest przede wszystkim na elementach o charakterze słusznościowym. Taką ocenę organ wydający zaskarżoną decyzję przeprowadził. W tym stanie rzeczy Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji bada jedynie poprawność i zupełność postępowania dowodowo-wyjaśniającego i wynikających zeń wniosków, zaś elementy natury słusznościowej wymykają się spod tej kontroli /B. Adamiak, J. Borkowski; Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Wyd. Prawnicze PWN 1999, str. 355/. Tymczasem z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca domaga się ponownej oceny zasadności wniosku o umorzenie nienależnie pobranych przez nią świadczeń alimentacyjnych. Strona podnosi bowiem trudną sytuację materialną i rodzinną, podczas gdy Sąd takiej oceny nie jest władny dokonać gdyż zastępowałby w takim przypadku organ w merytorycznych rozstrzygnięciu sprawy. Zadaniem sądu administracyjnego, jak już wskazano na wstępie , jest kontrola działalności organów pod kątem zgodności ich działania z prawem. Marginesowo podnieść należy, że decyzja o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych nie stwarza stanu res iudicata a w związku z tym, jeżeli zmieni się sytuacja skarżącej zarówno rodzinna jak i materialna, będzie ona mogła wystąpić ponownie z wnioskiem o umorzenie świadczenia. Z przyczyn wyżej podniesionych, Sąd nie stwierdzając naruszenia prawa zarówno materialnego jak i procesowego, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji.