II SA/Rz 143/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku W. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji dotyczącej nakazu rozbiórki - postanawia - I. przyznać wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz od obowiązku uiszczenia pozostałych kosztów sądowych każdorazowo ponad kwotę 50 zł, II. odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. W sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej nakazu rozbiórki W. D. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że wraz z mężem, z którym tworzą wspólne gospodarstwo domowe są już w podeszłym wieku (78 i 87 lat). Utrzymują się wyłącznie ze świadczeń emerytalno-rentowych tzn. skarżąca pobiera rentę kwartalną w wysokości 1190,31 zł, natomiast jej maż emeryturę w kwocie 1591,18 zł. Wnioskodawczyni podkreśliła, że obydwoje z mężem nie posiadają wyższego wykształcenia i nie mają wiedzy w kwestiach prawnych celem skutecznej obrony własnych interesów. Mieszkają w domu, a ich majątek to także nieruchomość rolna o pow. 2,93 ha oraz samochód osobowy z 1990 r. Na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach a także odpowiedzi na dodatkowe wezwanie oraz z przedłożonych dokumentów ustalono następujące comiesięczne wydatki strony: lekarstwa – 350 zł, wyżywienie – 600 zł, środki czystości – 150 zł, paliwo – 100 zł, koszty korespondencji urzędowej, kserowania dokumentów, dojazdów do sądów i urzędów – 100 zł, opał – 250 zł, odbiór odpadów komunalnych – 14 zł, Internet – 32,80 zł, telewizja – 39,50 zł, energia elektryczna – 87 zł, gaz – 75 zł, ubezpieczenie samochodu – 30 zł, ubezpieczenie budynków w gospodarstwie rolnym – 47 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Żądanie W. D. uwzględniono jedynie częściowo. Przy jego ocenie wzięto m. in. pod uwagę, że strona zainicjowała równocześnie przed tut. Sądem trzy sprawy, a w każdej z nich wpis od skargi wynosi 200 zł, a zatem łącznie jest stosunkowo wysoki jeśli porówna się go z wysokością uzyskiwanych przez rodzinę dochodów (1987,95 zł). Prawo pomocy to instytucja wyjątkowa, co oznacza, że wstępując na drogę sądową strona winna poczynić wcześniej stosowne oszczędności, aby samodzielnie pokryć koszty swojego udziału w danym postępowaniu. Strona winna mieć zatem świadomość konieczności choćby częściowej partycypacji w tych kosztach. Dopiero, gdy swoim własnym staraniem bądź staraniem pozostałych osób wchodzących do wspólnego z nią gospodarstwa domowego nie jest w stanie sfinansować przedmiotowego wydatku, wówczas może zwrócić się o wsparcie ze środków publicznych. Prawodawca przewidział, że wsparcie to może nastąpić albo w zakresie częściowym albo też w zakresie całkowitym, o czym stanowi art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". W tym pierwszym przypadku, obejmuje ono zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.), natomiast w tym drugim, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Niezależnie od zakresu żądania, podmiot, który o prawo pomocy się ubiega winien wykazać, że jest ono w jego wypadku rzeczywiście uzasadnione. Przesądza o tym wprost brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., które określają przesłanki przyznania prawa pomocy, a także treść art. 252 § 1 P.p.s.a., który podaje, że wniosek o prawo pomocy powinien zawierać dokładne dane dotyczące stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów strony i innych osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazany ciężar dowodu spoczywający na wnioskodawcy związany jest ze wspomnianym wyżej wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy. Osoba, która zamierza uzyskać całkowite prawo pomocy winna więc wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podstawową rzeczą przy rozpoznawaniu wniosku strony o prawo pomocy jest zestawienie dochodu jej i pozostałych domowników z wielkością aktualnych i możliwych do powstania w sprawie kosztów sądowych, przy jednoczesnym wzięciu pod uwagę stałych koniecznych wydatków wymienionych. Powyższe pozwala na ocenę faktycznych możliwości płatniczych danej rodziny. Dokonując powyższego na gruncie niniejszej sprawy stwierdzono, że po pokryciu wszystkich comiesięcznych wydatków zostaje wnioskodawczyni kwota ok. 100 zł, która może podlegać zaoszczędzeniu na poczet kosztów postępowania sądowego. Nadto, należy jeszcze zwrócić uwagę, że nie wszystkie zwykle ponoszone przez stronę wydatki mogą korzystać z pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia należności publicznoprawnej w postaci kosztów sądowych. Pierwszeństwem tym cieszą się tylko wydatki przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a zatem związanych z wyżywieniem, leczeniem, czy utrzymaniem mieszkania. Do grupy tej trudno jednak zaliczyć te ponoszone na utrzymanie samochodu, korespondencję sądowo-urzędową, wyjazdy do sądów i urzędów oraz na środki czystości w stosunkowo dużej kwocie tj. 150 zł miesięcznie. Podkreślić też trzeba, że zaistnienie jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji materialnej strony uzasadnia odmowne załatwienie jej wniosku. W. D. nie przedłożyła natomiast wyciągów z rachunków bankowych swojego męża ani nie wskazała, że wymieniony ich nie posiada (w zakresie swojego dochodu wykazała, że otrzymuje go drogą przekazu pocztowego). Mając wszystko powyższe na uwadze uznano, że adekwatnym do ustalonej sytuacji finansowej strony jest przyznanie jej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie wpisu od skargi oraz w zakresie pozostałych kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł. Decydując o takim wymiarze zwolnienia miano na uwadze głównie to, że wszystkie i to nie tylko podstawowe potrzeby skarżącej i jej męża są zaspokojone, wymienieni są w stanie poczynić niewielkie oszczędności oraz to, że strona zainicjowała przed tut. Sądem aktualnie jeszcze dwie inne sprawy, gdzie sama tylko wielkość wpisu od skargi wynosi po 200 zł. Odmawiając natomiast ustanowienia na rzecz skarżącej pełnomocnika uwzględniono z kolei także okoliczność, iż na obecnym etapie niniejszej sprawy ustawa regulująca postepowanie przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) nie przewiduje obowiązku udziału takiego zawodowego zastępcy prawnego. Obecność tego ostatniego jest dopiero wymagana tylko w razie konieczności sporządzenia niektórych środków zaskarżenia. Poza tym, podnoszona przez wnioskodawczynię okoliczność, że nie ma odpowiedniego wykształcenia dla skutecznej obrony swoich interesów nie działa na jej niekorzyść. Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozpoznając skargę czyni to w jej granicach i bez względu na podniesione w niej zarzuty czy zgłoszone wnioski, a zatem z urzędu kontroluje poddaną tej kontroli działalność organów administracji. Natomiast, zgodnie z art. 6 P.p.s.a., w razie uzasadnionej potrzeby Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Z tych wszystkich podanych wyżej względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.