II SA/Rz 143/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W.D. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r. w pkt I przyznającego W.D. prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz od obowiązku uiszczania pozostałych kosztów sądowych każdorazowo ponad kwotę 50 zł w pkt II odmawiającego W.D. przyznania prawa pomoc w zakresie pozostałych koszów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W.D. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji dotyczącej nakazu rozbiórki - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie W sprawie ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej nakazu wykonania robót budowlanych W.D. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że wraz z mężem, z którym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe są już osobami w podeszłym wieku (78 i 87 lat). Utrzymują się wyłącznie ze świadczeń emerytalno-rentowych. Skarżąca pobiera rentę kwartalną w wysokości 1190,31 zł, natomiast jej mąż emeryturę w kwocie 1591,18 zł, co oznacza, że ich comiesięczny dochód wynosi 1987, 95 zł. Wnioskodawczyni podkreśliła, że obydwoje z mężem nie posiadają wyższego wykształcenia i nie mają wiedzy w kwestiach prawnych celem skutecznej obrony własnych interesów. Mieszkają w domu, a w skład ich majątku wchodzi także nieruchomość rolna o pow. 2,93 ha oraz samochód osobowy z 1990 r. Na podstawie złożonego przez skarżącą oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, a także odpowiedzi na wezwanie Sądu oraz przedłożonych dokumentów ustalono następujące comiesięczne wydatki strony: lekarstwa – 350 zł, wyżywienie – 600 zł, środki czystości – 150 zł, paliwo – 100 zł, koszty korespondencji urzędowej, kserowania dokumentów, dojazdów do sądów i urzędów – 100 zł, opał – 250 zł, odbiór odpadów komunalnych – 14 zł, Internet – 32,80 zł, telewizja – 39,50 zł, energia elektryczna – 87 zł, gaz – 75 zł, ubezpieczenie samochodu – 30 zł, ubezpieczenie budynków w gospodarstwie rolnym – 47 zł, łącznie 1875, 30 zł. Postanowieniem z dnia 5 marca 2018 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie w pkt I. przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy poprzez zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz od obowiązku uiszczenia pozostałych kosztów sądowych każdorazowo ponad kwotę 50 zł, w pkt II. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie pozostałych kosztów sądowych oraz w zakresie ustanowienia adwokata. Wyjaśnił, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co warunkowałoby przyznanie jej prawa pomocy. Przy ocenie wniosku wzięto pod uwagę, że strona zainicjowała równocześnie przed Sądem trzy sprawy, a w każdej z nich wpis od skargi wynosi 200 zł, a zatem łącznie jest to kwota stosunkowo wysoka w porównaniu z wysokością dochodów rodziny. Jednak po pokryciu wszystkich comiesięcznych wydatków zostaje wnioskodawczyni kwota ok. 100 zł, która może podlegać zaoszczędzeniu na poczet kosztów postępowania sądowego, tym bardziej, że nie wszystkie z wymienionych przez stronę wydatki mogą korzystać z pierwszeństwa przed obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych. Referendarz uwzględnił także fakt, że skarżąca nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów (wyciąg z rachunków bankowych). Odmawiając ustanowienia na rzecz skarżącej pełnomocnika uwzględniono z kolei także okoliczność, iż na obecnym etapie niniejszej sprawy brak jest obowiązku udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym zawodowego zastępcy prawnego. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r. skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa, wskazując na niedopełnienie przez referendarza sądowego czynności dowodowych przez celowe działanie na jej szkodę. Odnosząc się do wskazanej przez referendarza możliwości zaoszczędzenia środków na pokrycie kosztów postępowania skarżąca podniosła, że nie wiedzieli, że "władza pozbawi ich własności". Samochód jest im niezbędny w razie potrzeby wyjazdu do lekarza. Nie posiadają gruntów. Gospodarstwo zostało im i ich rodzicom zabrane, a budynki zdemolowali sąsiedzi. Nie posiadają dojazdu do lasu, do gruntów i zabudowań. Nie nadają się do żadnej pracy, a dochód kwartalny wynosi 550 zł bez "opiekuńczego". Zaprzeczyła jakoby pozostawała im do dyspozycji kwota 100 zł miesięcznie. "Wystawiane" są nakazu podatkowe, chociaż nie posiadają gruntów. Są ofiarą zastraszania i szykanowania. Zwróciła się o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do trzech spraw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. radcy prawnego objęte jest zakresem całkowitego prawa pomocy którego przyznanie w przypadku osób fizycznych uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Stosownie do przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej, po myśli art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymóg spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ciąży na osobie wnioskującej, która ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji usprawiedliwiającej jego przyznanie. Sąd stwierdza, że referendarz sądowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca mimo powoływania się na trudną sytuację finansową i materialną nie spełniła warunku wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wykazując przy tym, ze nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy ocenie zasadności wniosku wzięto słusznie pod uwagę, że strona zainicjowała równocześnie przed tut. Sądem trzy sprawy, a w każdej z nich wpis od skargi wynosi 200 zł, a zatem łącznie jest stosunkowo wysoki jeśli porówna się go z wysokością uzyskiwanych przez rodzinę dochodów (1987,95 zł) oraz wyszczególnionych wydatków (1875 zł), co zaważyło na częściowym uwzględnieniu wniosku. Z kolei na przeszkodzie pełnego uwzględnienia wniosku stoi niewątpliwe dysponowanie przez skarżącą i jej męża stałym źródłem dochodu oraz niepełne wykonanie wezwania referendarza sądowego w zakresie złożenia dodatkowych oświadczeń obrazujących w pełni sytuację skarżącej. W.D. nie przedłożyła bowiem wyciągów z rachunków bankowych swojego męża ani nie wskazała, że wymieniony ich nie posiada. Ponadto z obliczeń dokonanych na podstawie informacji podanych przez skarżącą w istocie wynika, że po zapłaceniu wszystkich podanych przez nią wydatków pozostaje jej do dyspozycji kwota 100 zł miesięcznie, z której w istocie może wygospodarować środki na pokrycie części kosztów sądowych. Słusznie uznał referendarz sądowy, iż wśród wymienionych wydatków znalazły się i takie, które nie korzystają z przywileju pierwszeństwa przed kosztami sądowymi Pierwszeństwem tym cieszą się tylko wydatki przeznaczane na zaspokojenie podstawowych potrzeb, a zatem związanych z wyżywieniem, leczeniem, czy utrzymaniem mieszkania. Do grupy tej trudno jednak zaliczyć te ponoszone na korespondencję sądowo-urzędową w kwocie aż 100 zł miesięcznie, wyjazdy do sądów i urzędów oraz na środki czystości w stosunkowo dużej kwocie tj. 150 zł miesięcznie. Mając wszystko powyższe na uwadze zasadnie uznano, że adekwatnym do ustalonej sytuacji finansowej strony jest przyznanie jej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie wpisu od skargi oraz w zakresie pozostałych kosztów sądowych ponad kwotę 50 zł. Decydując o takim wymiarze zwolnienia miano na uwadze głównie to, że wszystkie i to nie tylko podstawowe potrzeby skarżącej i jej męża są zaspokojone, wymienieni są w stanie poczynić niewielkie oszczędności oraz to, że strona zainicjowała przed tut. Sądem aktualnie jeszcze dwie inne sprawy, gdzie sama tylko wielkość wpisu od skargi wynosi po 200 zł. Odmawiając natomiast ustanowienia na rzecz skarżącej pełnomocnika uwzględniono z kolei także okoliczność, iż na obecnym etapie niniejszej sprawy ustawa regulująca postepowanie przed sądami administracyjnymi nie przewiduje obowiązku udziału takiego zawodowego zastępcy prawnego. Brak wykształcenia prawniczego sam w sobie nie może być przesłanką do ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy z akt sprawy wynika, że skarżąca terminowo wnosi środki odwoławcze, a zatem nie wykazuje się nieporadnością w prowadzeniu swoich spraw, tym bardziej, że Sąd rozpoznając skargę czyni to w jej granicach i bez względu na podniesione w niej zarzuty czy zgłoszone wnioski, a zatem z urzędu kontroluje poddaną tej kontroli działalność organów administracji. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. w art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.