II SA/Rz 1431/14

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia. G. P. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1 100 zł, z czego 200 zł przeznacza na utrzymanie domu, 500 zł na zakup żywności, zaś 400 zł na wydatki związane z utrzymaniem własnym, zakupem odzieży i innymi. Jest właścicielem 15-letniego samochodu o wartości 500 zł, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia wyjaśnił, że w przypadku wymogu poniesienia kosztów sądowych, nie zdołałby częściowo opłacić wydatków na zakup paliwa celem dojazdu do pracy (codziennie łącznie 44 kilometry); miesięczny koszt utrzymania i eksploatacji samochodu to ok. 500 zł. Wydatki związane z utrzymaniem domu rozliczane są między niego i rodziców z którymi zamieszkuje; wszystkie miesięczne rachunki wynoszą ok. 1 400 zł (wykazane załącznikami na łączną kwotę 1375 zł obejmują opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, internet, telewizję – abonament rtv, telefon, wywóz śmieci, zakup opału). Wg przedłożonego zaświadczenia, średnie wynagrodzenie skarżącego z ostatnich 3 m-cy wynosiło 1191 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.); dotyczy ona każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, głównym kryterium decydującym o przyznaniu prawa pomocy jest sytuacja materialna osoby wnioskującej, w tym przede wszystkim osiągane przez nią dochody i wydatki związane z zaspokojeniem niezbędnych potrzeb życiowych (nie są to zatem wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zabezpieczają podstawy egzystencji). Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – finansowej wnioskodawcy uznano, że wymaga ona udzielenia mu częściowego wsparcia co do opłacenia kosztów sądowych (oprócz wpisu od skargi, do najbardziej prawdopodobnych kosztów mogących wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – obydwie w wysokości po 100 zł.). Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest zestawienie ponoszonych przez niego wydatków, z których większość – bezpośrednio lub pośrednio - dotyczy zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych i przeznaczana jest na bieżące utrzymanie; dotyczy to zwłaszcza wydatków na leczenie, zakup żywności i odzieży, dojazdy do pracy oraz utrzymanie domu; w tym ostatnim przypadku wzięto pod uwagę wysokość pierwotnie deklarowanej na ten cel kwoty 200 zł. miesięcznie, która w sposób wiarygodny wpisuje się w rozliczenie wydatków skarżącego z jego dochodami. Przy względnej równowadze między nimi, bardzo prawdopodobne jest, że wygospodarowanie przez skarżącego w krótkim okresie czasu środków na opłacenie całości kosztów sądowych, w tym warunkującego rozpoznanie skargi wpisu, wiązałoby się dla niego ze znacznymi trudnościami i praktycznie nie mogłoby się odbyć bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Ponieważ jednak przez uszczerbek ten należy rozumieć realne zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, nie oznacza to, że przy stałych miesięcznych dochodach, zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych i braku innych osób na swoim utrzymaniu, skarżący nie jest w stanie wogóle partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wiąże się to dla niego z obowiązkiem zaniechania takich wydatków, które nie mają charakteru bezwzględnie koniecznego i ograniczenia pozostałych (także koniecznych) do niezbędnego minimum, celem poczynienia stosownych oszczędności. W tym kontekście, jako korzystające z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie są kwalifikowane wydatki związane z opłatami za telefon, telewizję i internet, a także – co jest szczególnie istotne w przypadku wnioskodawcy z uwagi na wynikający chociażby z orzeczeń lekarskich stan jego zdrowia - utrzymaniem i eksploatacją samochodu. Punktu odniesienia do ponoszonych wydatków, a tym samym podstawy do zakwestionowania pierwotnie deklarowanej kwoty 200 zł., nie może też stanowić informacja o proporcjonalnym podziale między 3 domowników wskazanej w dodatkowym oświadczeniu kwoty "wszystkich miesięcznych rachunków" w wysokości ok. 1400 zł., gdyż jak wynika z dołączonych do niego załączników, z wyjątkiem opłat za internet, tv i telefon, dotyczą one dłuższych – z reguły 2 miesięcznych – okresów rozliczeniowych. Brak jest także danych, do jakiego okresu czasu odnosić wliczone w tę kwotę wydatki związane z zakupem węgla (656 zł), gdyż jego zakup dokumentuje tylko jeden paragon z 20 października 2014 r. Okolicznością, która nie może ujść uwadze, jest także brak przedłożenia przez skarżącego wyciągów z rachunków bankowych, co uniemożliwia wiarygodną ocenę jego aktualnych możliwości płatniczych. Wobec wyraźnej i nie budzącej wątpliwości treści wezwania, wymagania tego nie spełnia zawarte we wniosku PPF oświadczenie o braku posiadania oszczędności, które w tej sytuacji nie jawi się jako w pełni wiarygodne. Wyjątkowy charakter prawa pomocy, wynikający z jego finansowania ze środków publicznych, nie pozwala na interpretowanie wynikających z tego wątpliwości na korzyść osoby wnioskującej, a zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wręcz wyklucza przyznanie prawa pomocy. Z opisanych przyczyn, za zasadne uznano zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w ½ części, co w wystarczającym stopniu zabezpieczy jego interesy w sprawie, a jednocześnie nie spowoduje bezpośredniego zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania (stosownie do art. 245 § 4 P.p.s.a., częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków /składają się one na koszty sądowe/ może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej). Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.