II SA/Rz 1433/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2025 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 22 sierpnia 2024 r., nr SKO.4110.20.2024 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy rzeczowej – skargę oddala – Przedmiotem skargi S.W. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 22 sierpnia 2024 r. nr SKO.4110.20.2024 w sprawie odmowy przyznania pomocy rzeczowej. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 10 stycznia 2024 r. Skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie pomocy rzeczowej w postaci węgla. Decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. nr MOPS.Z.5020.8.2024.MR.odm, Burmistrz Miasta [....] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanej pomocy. Decyzja ta została uchylona, decyzją SKO z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr SKO.4116.18.2024, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. W wyniku powyższego, Burmistrz w dniu 11 czerwca 2024 r. przeprowadził ponowny wywiad środowiskowy i następnie decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r. nr MOPS.Z.5020.23.2024.MR.odm, działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 w zw. z art. 36 ust. 2 lit. e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej: "u.p.s."), po raz kolejny odmówił przyznania Skarżącemu wnioskowanej pomocy rzeczowej. W ocenie organu I instancji, nie istnieje potrzeba przyznania Skarżącemu pomocy w tej formie, z uwagi na fakt, że ogrzewa lokal grzejnikiem konwektorowym. Organ stwierdził również, że dochód Skarżącego w wysokości 1000 zł przekracza kryterium dochodowe ustalone na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący zakwestionował ustalony przez organ stan faktyczny oraz zarzucił wadliwe przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wskazał, że korzysta nie tylko z udostępnionego pokoju mieszczącego się w podpiwniczeniu o pow. 7 m kw., ale także z przedpokoju i łazienki. Tym samym używa grzejników rozmieszczonych w holu i łazience, z których ciepło rozchodzi się do pokoju. Ponadto w pokoju, w którym mieszka znajdują się nieizolowane rury centralnego ogrzewania, które dają ciepło odpowiadające ciepłu grzejnika. Skarżący wyjaśnił również, że grzejnika konwektorowego używa sporadycznie, np. w sytuacji, gdy nie ma węgla, co miało miejsce w dniu 29 stycznia 2024 r., kiedy oczekiwał na jego przywóz. W wyniku rozpoznania odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 22 sierpnia 2024 r., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 36 ust. 2 lit. e w zw. z art. 41 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że Skarżący ma 69 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w udostępnionym nieodpłatnie podpiwniczeniu domu jednorodzinnego Pana S.P. Wcześniej zamieszkiwał w Domu Pomocy Społecznej. Skarżący korzysta z bardzo małego pomieszczenia mieszkalnego, holu i pomieszczenia, w którym jest umywalka, kuchenka i toaleta. W trakcie wywiadu środowiskowego z dniu 29 stycznia 2024 r. w pomieszczeniu podłączony był grzejnik elektryczny typ konwektorowy. Skarżący zamieszkuje pod wskazanym adresem od ponad 30 lat przy rodzinie, która udzieliła mu pomocy w kosztach utrzymania, wyżywienia, zapewniła środki czystości, wodę, a także opał do ogrzania pomieszczeń, w których mieszka. Skarżący wyjaśnił, że nigdy nie dokładał się do ww. kosztów utrzymania, w tym opału choć przez cały czas korzysta z centralnego ogrzewania i ciepłej wody. Źródłem utrzymania Skarżącego jest zasiłek stały w kwocie 1000 zł. W ponownym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w dniu 11 czerwca 2024 r. ustalono, że w pomieszczeniu, w którym zamieszkuje Skarżący nie ma grzejnika ogrzewania centralnego, natomiast zimą ogrzewa on pomieszczenie grzejnikiem elektrycznym. S.P. oświadczył, że udostępnia Skarżącemu dwa pomieszczenia z możliwością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w tej części budynku. Z jego obliczeń wynika, że miesięczne koszty mediów to 380 zł (woda ciepła, zimna, gaz co), koszty wyżywienia - 1000 zł, środki czystości - 50 zł; zakup lekarstw 40 zł oraz kawa, słodycze, herbata, papierosy – 315 zł. Skarżący nie płaci żadnego czynszu z tytułu zajmowanych pomieszczeń, ale wykonuje prace w postaci koszenia trawy, rąbania drewna. Wedle oświadczenia Skarżącego, zasiłek stały przekazuje właścicielowi domu na pokrycie podstawowych potrzeb bytowych, a ponadto wykonuje prace wokół domu. Opierając się na powyższych ustaleniach Kolegium wskazało, że ponieważ dochód Skarżącego przekracza kwotę 776 zł, niektóre ze świadczeń przewidzianych ustawą o pomocy społecznej mu nie przysługują. Organ zaznaczył, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, jak też, że podstawą przyznania zasiłku celowego niezależnego od dochodu osoby zainteresowanej jest wystąpienie strat w wyniku zdarzenia losowego. Do takich szczególnie uzasadnionych przypadków zaliczyć można jedynie sytuacje drastyczne, dotkliwe w skutkach i głęboko ingerujące w plany życiowe osoby, wynikające ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. W ocenie Kolegium rozliczenie mediów nie stanowi zdarzenia mogącego być kwalifikowane jako niecodzienne czy wyjątkowe, podobnie jak ponoszenie stałych wydatków na jedzenie, leki, środki higieniczne i lekarstwa. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żadne takie nadzwyczajne zdarzenie nie wystąpiło. Sytuacja bytowa i zdrowotna Skarżącego od pewnego okresu czasu jest niezmienna i nie nastąpiło żadne szczególne nadzwyczajne zdarzenie, które pogorszyłoby tę sytuację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Skarżący ponowił zarzuty z odwołania, po raz kolejny kwestionując ustalony przez organy stan faktyczny sprawy. Nie zgodził z twierdzeniem, że do ogrzewania pomieszczenia używa grzejnika konwektorowego, jak też z twierdzeniem, że nie wystąpiły w jego przypadku szczególne okoliczności. Zdaniem Skarżącego sam fakt pogarszającego się stanu zdrowia i związane z tym wydatki stanowią taką okoliczność. Podniósł, że otrzymywany zasiłek nie wystarcza mu na zaspokojenie nawet połowy minimalnych wydatków, a pozostałe koszty ponad tą kwotę ponoszą osoby, u których zamieszkuje. Zarzucił, że uzasadnienie decyzji sprowadza się w przeważającej mierze do przytoczenia przepisów prawa i to w sposób wybiórczy. Zanegował również twierdzenia o rzekomym unikaniu z jego strony wywiadu środowiskowego. Zwrócił również uwagę, że Kolegium wydało w tej sprawie dwie odmienne decyzje, w pierwszej z nich uwzględniając podniesione przez niego argumenty. Skarżący zaznaczył także, że w chwili składania wniosku o pomoc rzeczową, otrzymywał zasiłek stały w kwocie 719 zł, zatem nieprawidłowe jest powoływanie się aktualnie na kwotę zasiłku 776 zł. W związku z powyższymi zarzutami wniósł o wydanie decyzji przyznającej mu wnioskowaną pomoc rzeczową. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z 9 grudnia 2024r. Skarżący podtrzymał argumentację skargi i podkreślił, że jest osoba schorowaną w podeszłym wieku. Wskazał, że zamieszkując u osób, który mu pomagają nigdy nie ponosił żadnych kosztów związanych z opłacaniem mediów, kosztów ogrzewania czy też nawet kosztów związanych z wyżywieniem. Otrzymywany co miesięcznie zasiłek wydatkuje na leczenie i koszty z tym związane, przez co nie jest w stanie zapewnić sobie opału na zimę. W takiej sytuacji w pełni uzasadnionym pozostaje otrzymanie pomocy w postaci węgla. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Prawidłowo Organy I oraz II instancji przyjęły, że Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania pomocy rzeczowej, o której mowa w art. 36 pkt 2 lit. e u.p.s. Tego rodzaju pomoc ma charakter fakultatywny i następuje wówczas, gdy z okoliczności wynika, iż przyznanie takiej pomocy odpowiada ustawowym celom pomocy społecznej i mieści się w możliwościach jej organów. Postanowienia zawarte w tym przepisie należy traktować jako pewien zakres swobody, przyznany podmiotom organizującym pomoc społeczną, która umożliwia m.in. dokonanie klasyfikacji potrzeb zgłaszanych przez beneficjentów, ustalenie priorytetów, zróżnicowanie rozmiaru świadczeń (tak wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 22.01.2020 r., II SA/Go 685/19, LEX nr 2770656). Należy bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.s., rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). W niniejszej sprawie Skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy rzeczowej w postaci węgla. Jednakże w toku postępowania ustalono, w szczególności w trakcie wywiadów środowiskowych, przeprowadzonych 29 stycznia 2024r. oraz 11 czerwca 2024r., że w udostępnionym pomieszczeniu, gdzie mieszka Skarżący, podłączony był grzejnik elektryczny typ konwertorowy. Nie było tam grzejnika ogrzewania centralnego. Ustalono wówczas, że Skarżący nie korzysta z ogrzewania centralnego a ogrzewa się grzejnikiem elektrycznym. Z tego też powodu prawidłowo Organy przyjęły, że nie zachodzą podstawy do przyznania pomocy rzeczowej w postaci węgla. Wywiad środowiskowy jest podstawowym dowodem w tego rodzaju sprawach, gdyż pozwala na ustalenie okoliczności faktycznych bezpośrednio na miejscu w środowisku życiowym ubiegającego się o pomoc społeczną a przez to pozwala na rzeczywistą weryfikację potrzeb i okoliczności decydujących o przyznaniu pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 1 u.p.s., rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103. Wobec faktu, że wskazane wywiady środowiskowe przeprowadzane były na miejscu należało w ocenie Sądu przyznać prymat ustaleniom wynikającym z tego środka dowodowego. Nie zachodziły więc podstawy do tego, aby podważać ustalenia Organów na podstawie wyjaśnień zawartych w odwołaniu czy też dołączonych zdjęć rur, przebiegających przez różne pomieszczenia. Prawidłowo więc Organy przyjęły, że wobec ustalenia w oparciu o rodzinne wywiady środowiskowe, że Skarżący korzysta z źródła ciepła w postaci grzejnika elektrycznego nie zachodziły podstawy do przyznania pomocy rzeczowej w formie węgla. Prawidłowo również przyjęło Kolegium, że nie zostało w sprawie wykazane, aby zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 2 u.p.s. pozwalający na przyznanie pomocy rzeczowej pomimo dochodu przekraczającego kryterium dochodowe. Z tej przyczyny, wobec braku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, jak również prawa materialnego Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.