II SA/Rz 1465/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Piotr Godlewski Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2017 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata P. S. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. Przedmiotem skargi P. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO" lub "Kolegium") z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] wydana w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji uznającej dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W podstawie prawnej decyzji Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 154 K.p.a. Z uzasadnienia i akt administracyjnych spraw wynika, że decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] Wójt Gminy [...] uznał P. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wnioskiem z dnia [...] marca 2016 r. ([...] marca 2016 r. – data wpływu do organu) P. K. zwrócił się o uchylenie powyższej decyzji z dnia [...] maja 2015 r., z uwagi na słuszny interes strony. Podał, że w dniu [...] listopada 2014 r. został wezwany jako dłużnik alimentacyjny w celu przeprowadzenia wywiadu oraz do złożenia oświadczenia majątkowego. Wobec nieodebrania zawiadomienia, nie miał świadomości o toczącym się postępowaniu. Wyjaśnił, że nigdy nie uchylał się od wywiązywania się ze zobowiązań alimentacyjnych, jednak trudna sytuacja zdrowotna i zawodowa spowodowały, że sam pozostał bez źródła dochodu i środków do życia. Nadal jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP. Podkreślił, że po powzięciu wiadomości o toczącym się postępowaniu zgłosił się w dniu [...] stycznia 2016 r. do GOPS w [....], gdzie przeprowadzono z nim wywiad środowiskowy i złożył oświadczenie. Konsekwencją uznania go za dłużnika alimentacyjnego jest zatrzymanie prawa jazdy, a to uniemożliwia mu poszukiwanie pracy i podjęcie zatrudnienia. Uchylenie decyzji Wójta może przyczynić się do możliwości wypełnienia ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania P. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ wyjaśnił, że trybu przewidzianego w art. 154 K.p.a. nie można traktować jako służącego ponownemu rozpatrzeniu sprawy zakończonej już decyzją ostateczną. Jako wiarygodną ocenił przedłożoną dokumentację dotyczącą długotrwałego leczenia wnioskodawcy i towarzyszących mu dolegliwości. Natomiast uznał, że w przedmiotowej sprawie brak jest słusznego interesu strony rozumianego zgodnie z zasadami współżycia społecznego i interesu społecznego, który można uznać za podstawę do uchylenia decyzji. Uchylenie decyzji nie przyniesie społeczeństwu żadnych korzyści, wręcz przeciwnie utwierdzi mieszkańców w bezkarności, braku obowiązku przestrzegania prawa oraz dbania o dobro rodziny. Nadto wydane decyzje (o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego i zatrzymaniu prawa jazdy) stanowią konsekwencje zachowań samego wnioskodawcy. Zaznaczono nadto, że tryb określony art. 154 K.p.a. może mieć zastosowanie wyłącznie do decyzji opartych na uznaniu administracyjnym. Decyzja o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego taką decyzją nie jest. W odwołaniu od powyższej decyzji P. K. wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. Zarzucił naruszenie art. 77 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz naruszenie art. 154 K.p.a. poprzez uznanie, że przepis ten uzależnia zmianę bądź uchylenie decyzji od tego czy jest to decyzja "uznaniowa" czy "związana", a także błędne przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki słusznego interesu strony i interesu społecznego. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jako nietrafny SKO uznało zarzut naruszenia art. 154 K.p.a., gdyż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednoznacznie wskazuje się, że tryby nadzwyczajne określone w art. 154 i art. 155 K.p.a. mogą mieć zastosowanie wyłącznie do decyzji opartych na "uznaniu". Ich zastosowanie w odniesieniu do decyzji "związanych" jest niedopuszczalne. Zmiana lub uchylenie decyzji związanej (podjętej zgodnie z obowiązującym prawem) mogłoby prowadzić do naruszenia prawa. SKO zaznaczyło, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu ma charakter decyzji związanej. Nadto wyjaśniło, że nie ziściła się przesłanka, zgodnie z którą za uchyleniem lub zmianą decyzji winien przemawiać interes społeczny lub słuszny interes strony, który musi mieć oparcie w obowiązujących przepisach prawa. SKO wywiodło, że organ I instancji słusznie uznał, że nie była możliwa weryfikacja decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2015 r. w trybie art. 154 K.p.a. W sytuacji zmiany decyzji i wydania decyzji orzekającej o zwrocie zatrzymanego prawa jazdy doszłoby do wydania decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą prawną. Końcowo SKO zwróciło uwagę na przesłanki przewidujące możliwość uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, a określone w art. 5 ust. 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie P. K. zawnioskował o jej uchylenie, a także uchylenie decyzji Wójta Gminy [...] z [...] marca 2016 r. Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz naruszenie art. 154 K.p.a. poprzez uznanie, że przepis ten uzależnia zmianę bądź uchylenie decyzji od tego czy jest to decyzja "uznaniowa" czy "związana" oraz błędne przyjęcie, że przesłanki słusznego interesu strony i interesu społecznego nie zostały spełnione. W uzasadnieniu zarzucił, że organ odwoławczy w swych rozważaniach nie wskazał czy decyzja Wójta z [...] maja 2015 r., o uchylenie której wnioskował, jest również decyzją związaną. To czy przepis art. 154 K.p.a. można stosować do decyzji związanych zależy od konkretnego przypadku, w którym rozważenia wymaga czy zmiana lub uchylenie takiej związanej decyzji doprowadzi faktycznie do stanu sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym. Skarżący podkreślił, że nie uchylał się od wywiązywania ze zobowiązań alimentacyjnych. Trudna sytuacja zdrowotna i zawodowa spowodowała, że pozostał beż źródła dochodu i środków do życia. Nie porzucił pracy, nie odmówił podjęcia zatrudnienia w celu wyzbycia się źródła dochodu. Jedyną okolicznością skutkującą wszczęciem postępowania o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego był fakt niezgłoszenia się w Ośrodku celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia majątkowego. Powyższe nie miało na celu uchylanie się od zobowiązań. Po powzięciu informacji o toczącym się postępowaniu zgłosił się do Ośrodka. W jego ocenie, wbrew stanowisku organu, ziściła się także przesłanka interesu społecznego i słusznego interesu strony mającego oparcie w obowiązujących przepisach prawa, a przede wszystkim w Konstytucji RP w której wyrażono zasadę sprawiedliwości społecznej i poszanowania wolności i praw obywateli. Skarżący wskazał także, że konsekwencją decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego było wydanie przez Starostę decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. To zaś utrudnia mu, wręcz uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Pozostając bez pracy i dochodu zmuszony jest korzystać ze wsparcia rodziny. W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza z kolei przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.", z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. Przeprowadzona według powyższych kryteriów kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa i dlatego skarga, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., podlegała oddaleniu. Zaskarżoną decyzją została utrzymana w mocy decyzja z dnia [...] marca 2016 r. Wójta Gminy [...], którą ostatnio wymieniony organ – na podstawie art. 154 § 1 K.p.a. – odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] maja 2015 r. ([...]) w przedmiocie uznania P. K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W ocenie Sądu, pogląd organów o niezaistnieniu w sprawie niniejszej przesłanek wymienionych we wspomnianym wyżej art. 154 § 1 K.p.a. zasługuje na akceptację. Przepis art. 154 § 1 K.p.a. stanowi: "Decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony". Postępowanie prowadzone w tym trybie jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem jest przeprowadzenie weryfikacji decyzji ostatecznej, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa. W trybie przewidzianym w art. 154 K.p.a. mogą być uchylane lub zmieniane zarówno decyzje wadliwe, jak i decyzje niedotknięte żadnymi wadami, wyłącznie jeżeli ich wzruszenie jest podyktowane względami interesu społecznego lub słusznym interesem strony. Taka konstrukcja cytowanego przepisu powoduje, że nie można w nim upatrywać środka zmierzającego do ponownego rozpoznania sprawy zakończonej ostateczną decyzją, niejako "w kolejnej instancji". W omawianym trybie nie można zmieniać ustaleń faktycznych organów, ani podważać dowodów, które stanowiły podstawę podjętych rozstrzygnięć. Dla podważenia bowiem ustaleń faktycznych, a także prawnych Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje odrębne tryby, tj. odpowiednio wznowienie postępowania oraz stwierdzenie nieważności decyzji. Oba te tryby mają pierwszeństwo przed wynikającym z art. 154 K.p.a. Trzeba nadto podkreślić, podzielając pogląd prezentowany w orzecznictwie (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 6074/10), że tryby nadzwyczajne z omawianego art. 154, a także art. 155 K.p.a. mogą mieć zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do decyzji opartych o uznanie administracyjne, natomiast ich zastosowanie w stosunku do decyzji związanych jest niedopuszczalne. Wyjaśnia się przy tym, że zasadność powyższego poglądu ma miejsce wówczas, gdy decyzja o charakterze związanym wydana w postępowaniu zwykłym podjęta została zgodnie z obowiązującym prawem, wówczas zmiana lub uchylenie takiej decyzji w trybie art. 154 i art. 155 K.p.a. mogłoby prowadzić do naruszenia prawa. Stąd też poprawność tego ustalenia zależy od konkretnego przypadku, w ocenie którego rozważenia wymaga, czy decyzja związana wydana została zgodnie z prawem, a tym samym, czy zmiana lub uchylenie decyzji związanej doprowadzi faktycznie do stanu sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym. W świetle tego, co wyżej naprowadzono, podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 154 K.p.a. nie jest trafny i nie mógł odnieść spodziewanego skutku, tj. uwzględnienia żądania skargi. Zarzut ten bowiem nie został powiązany z naruszeniem konkretnych przepisów materialnoprawnych (ani wskazaniem, na czym to naruszenie polegało), na podstawie których wydana została decyzja ostateczna z dnia [...] maja 2015 r., co do której wszczęto nadzwyczajne postępowanie. Trafnie więc wyakcentowano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, posiłkując się poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2007 r., sygn. akt II OSK 1406/06, iż słuszny interes strony w rozumieniu art. 154 § 1 K.p.a. musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa, zaś rozpatrując kwestię przesłanek wymienionych w art. 154 K.p.a. należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasnobrzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 K.p.a. zobowiązuje organ administracji do działania na podstawie przepisów prawa. Decyzja z dnia [...] maja 2015 r. jest decyzją związaną i wbrew zarzutom skargi, tak właśnie przez organ orzekający w pierwszej instancji została nazwana. Znajduje wsparcie w materiale dowodowym zebranym w postępowaniu poprzedzającym jej wydanie, prowadzącym do bez wątpienia prawidłowego zastosowania przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, tj. uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd podziela stanowisko organów o braku interesu społecznego i słusznego interesu strony przemawiającego za uchyleniem decyzji ostatecznej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by zachodziły wyjątkowe okoliczności usprawiedliwiające interes społeczny i słuszny interes strony, a które uzasadniałyby – zgodnie z żądaniem skarżącego – uchylenie ostatecznej decyzji Wójta Gminy [...]. Zarzucając natomiast w skardze błędne ustalenie przez SKO, iż w przedmiotowej sprawie "nie ziściła się przesłanka interesu społecznego lub słusznego interesu strony" skarżący podniósł, że jego słuszny interes "znajduje swoje oparcie w obowiązujących przepisach prawa a przede wszystkim w Konstytucji". Nie wskazał jednak żadnych przepisów wspierających to stanowisko i nie jest w związku z tym możliwa jakakolwiek ocena Sądu w tym zakresie. Twierdzenie zaś, jakoby w tym "konkretnym przypadku" doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej oraz poszanowania wolności i praw obywateli jest całkowicie chybiona i pozbawiona słuszności, zasadności. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.