II SA/Rz 148/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na wznowienie robót budowlanych postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. I. S. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...], w złożonym w wyniku wezwania urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF zwróciła się o przyznanie jej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, że wniosek dotyczy zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi w ¾ części, której ze względu na bardzo ciężką sytuację finansowo – majątkową nie jest w stanie ponieść bez uszczerbku w kosztach osobistego utrzymania. Utrzymuje się wyłącznie z renty rodzinnej w wysokości 2500 zł. brutto, z uwagi na wiek (86 lat) i zły stan zdrowia znaczną część dochodów przeznacza na leczenie. Nie posiada żadnych oszczędności. Na ponoszone przez nią wydatki składają się zakup węgla (4680 zł./sezon grzewczy), co 2 m-ce opłaty za wodę i kanalizację, gaz oraz energię elektryczną w wysokości odpowiednio 300, 250 i 350 zł., telefon – 120 zł./m-c, podatek od nieruchomości i ubezpieczenie domu – odpowiednio 520 i 325 zł., konsultacje lekarskie i zakup leków – 150 i 250 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawczyni pozostaje wraz z córką pobierającą emeryturę w wysokości 1590 zł. brutto. W skład posiadanego przez nie majątku – na zasadzie współwłasności - wchodzi dom o pow. 120 m² wraz z 8-arową działką, wymagający wg złożonego oświadczenia znacznego remontu. Rozpatrując wniosek I. S. stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Koszty te obejmują opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków. Jak wynika z powyższego, decydujące znaczenie dla uznania zasadności przyznania prawa pomocy ma sytuacja materialna osoby wnioskującej i jej możliwości płatnicze. Stąd też okoliczności w postaci np. zaawansowanego wieku skarżącej i stanu jej zdrowia mogą być wzięte pod uwagę tylko pomocniczo i to w takim zakresie, w jakim wpływają na zwiększenie ponoszonych przez nią w związku z tym wydatków. W wyniku rozpatrzenia wniosku I. S. stwierdzono brak podstaw do jego uwzględnienia. Analiza zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie potwierdza opisywanej w uzasadnieniu wniosku jej trudnej sytuacji finansowej, która poprzez wymóg opłacenia kosztów sądowych uległaby pogorszeniu do tego stopnia, że wiązałaby się dla niej i córki z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Nie stwierdzono również, aby jednorazowe opłacenie przez nią kosztów sądowych w pełnej wysokości zagrażało zaspokojeniu przez nie stanowiących punkt odniesienia przy decydowaniu o przyznaniu prawa pomocy podstawowych potrzeb życiowych, ale również by poniesienie tych kosztów w jakikolwiek sposób zagrażało wszystkim, normalnie ponoszonym przez nie wydatkom. W myśl postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. II OZ 127/09, kosztami "koniecznego utrzymania" są wyłącznie niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, do których należy zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, w tym przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (za takie nie są więc chociażby uznawane znaczące wydatki na telefon czy ubezpieczenie nieruchomości). Wyraźnego zaznaczenia wymaga także, że przy rozpatrywaniu wniosku bierze się pod uwagę dochody i wydatki wszystkich osób prowadzących z osobą wnioskującą wspólne gospodarstwo domowe; w przypadku I. S. jest to o tyle istotne, że jak wynika z treści złożonego przez nią oświadczenia, całość wydatków związanych z utrzymaniem domu, tj. opłatami za tzw. media, ogrzewanie oraz ubezpieczenie odnosi ona wyłącznie do swoich dochodów, mimo że zamieszkuje w nim wraz z córką, będącą jego współwłaścicielką. Sytuacja ta powoduje, że wobec prowadzenia przez nie wspólnego gospodarstwa domowego i posiadania przez córkę własnych dochodów, wymienione wydatki muszą być odnoszone do nich łącznie i w tej perspektywie musi być oceniana zdolność płatnicza skarżącej co do opłacenia związanych ze skargą kosztów sądowych. Suma wszystkich wymienionych przez skarżącą we wniosku PPF wydatków rozliczona w stosunku miesięcznym daje kwotę 1410 zł. (zakup opału, podatek od nieruchomości i ubezpieczenie domu zostały podzielone przez 12, opłaty za wodę i kanalizację, gaz i energię elektryczną przez 2, wydatki na telefon oraz leczenie przyjęto w deklarowanej w skali miesiąca wysokości). Wykazana we wniosku łączna wysokość dochodów skarżącej i jej córki to 4090 zł. brutto, (ok. 3500 zł. netto), która w obiektywnym ujęciu nie może być uznana za niską jak na potrzeby 2 osób. Oznacza to również, że po odjęciu obliczonej powyżej kwoty średnich miesięcznych wydatków, na bieżące utrzymanie skarżącej i córce pozostaje kwota ponad 2000 zł. Jest ona dostatecznie wysoka do zaspokojenia przez nie w ciągu miesiąca potrzeb żywnościowych i opłacenia w pełnej wysokości związanego ze skargą wpisu sądowego oraz ewentualnych pozostałych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należą opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi, tj. 250 zł. Odnosząc się do wskazywanej przez skarżącą potrzeby remontu domu, zgodnie z dalszą częścią cyt. postanowienia NSA z dnia 13 lutego 2009 r. należy wskazać, że remont taki – o ile nie jest absolutnie niezbędny do korzystania z domu w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych – co do zasady nie może być zaliczony do kosztów koniecznego utrzymania, chyba że zaniechanie tego remontu mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych; w przypadku wnioskodawczyni taka sytuacja z pewnością nie zachodzi. Inne remonty, polegające zwłaszcza na odnowieniu pomieszczeń, wymianie instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania. W tej sytuacji, mając na uwadze wszystkie opisane powyżej okoliczności należy stwierdzić, że warunki materialno – bytowe nie kwalifikują I. S. do wyłączenia względem niej przewidzianego w art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie, a przez to do przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Dla potrzeb prawa pomocy zasadnicze znaczenie ma faktyczna możliwość opłacenia tych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania i w przypadku wnioskodawczyni jest ona całkowicie realna. Znajduje to dodatkowe odzwierciedlenie w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1983 r. sygn. I CZ 151/83, zgodnie z którym obciążenie strony kosztami sądowymi, których wysokość nie przewyższa jednomiesięcznych jej dochodów zbliżonych do przeciętnych (...) z reguły nie oznacza - gdy strona nie ma innych osób na utrzymaniu - że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej przez nią skargi przez sąd pierwszej instancji będzie jej przysługiwał od organu, który wydał zaskarżoną decyzję zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.