II SA/Rz 148/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla najlepszych studentów I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej K. G. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi jest decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej II instancji (dalej: "Komisja II instancji") z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej I instancji (dalej: "Komisja I instancji") z dnia [...] października 2017 r. nr [...] o odmowie przyznania K. G. (dalej: "skarżącej") stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2017/2018. W podstawie prawnej organ wskazał art.138 § 1 pkt 1 w zw. z art 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") w zw. z art 173 ust. 1 pkt 3, art. 174, art. 175 ust. 2-4, art. 177 ust. 1, ust. 3-5, art. 181 ust.1, ust. 1a, ust. 3-6, art. 184, art. 186 i art 207 ust. 1, 2, 4 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2016 r., poz. 1842, ze zm.; dalej: "ustawa") oraz Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów z dnia 1 maja 2016 r. ze zm., stanowiącym załącznik do Zarządzenia nr [...] Rektora z dnia 11 kwietnia 2016 r. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że odmawiając przyznania wnioskowanego stypendium Komisja I instancji stwierdziła, że uzyskana przez skarżącą liczba punktów tj. 46,60 nie uprawnia do przyznania wnioskowanego stypendium. Zwracając się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wniosła o uwzględnienie liczby punktów za dodatkowo wskazane osiągnięcia naukowe. Do wniosku dołączyła zaświadczenie o prowadzonych badaniach naukowych. Utrzymując w mocy decyzję Komisji I instancji, Komisja II instancji stwierdziła, że podstawą rozpoznania wniosku była dokumentacja przedłożona przez skarżącą w pierwotnym wniosku. Komisja II instancji uwzględniła wskazane przez skarżącą dodatkowe osiągniecia, za które przyznano skarżącej dodatkowe 13 punktów, a których suma kwalifikowała ją do przyznania wnioskowanego stypendium. Z uwagi na fakt rozdysponowania środków na przyznanie stypendiów zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Komisji I instancji. W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła: - naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art 181 ust. 1 w zw. z art 186 ust. 1 ustawy, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2017/2018 w sytuacji, gdy zostały spełnione przesłanki uprawniające do ubiegania się o otrzymanie stypendium, - naruszenia prawa materialnego, Regulaminu przyznawania świadczeń z pomocy materialnej dla studentów z dnia 1 maja 2016 r. polegające na ustaleniu, że spełnione zostały kryteria do przyznania stypendium, ale z uwagi na rozdysponowanie środków brak podstaw do przyznania stypendium. W świetle powyższego na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji, na podstawie art 145 a § 1 P.p.s.a. o wydanie wyroku zobowiązującego organ do wydania decyzji przyznającej stypendium. W uzasadnieniu skargi wskazała, że po opublikowaniu listy rankingowej wniosków o przyznanie stypendiów wraz z listą osób kwalifikujących się do jego otrzymania, na której się nie znalazła oraz po powzięciu informacji o możliwości wskazania dodatkowych punktów za osiągniecia naukowe, złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ze wskazaniem liczby punktów podlegających doliczeniu. W odpowiedzi na skargę Komisja II instancji wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu w sposób szczegółowy przedstawiła procedurę przyznawania stypendium. Podkreśliła, że dysponuje tylko środkami z dotacji przeznaczonej na pomoc materialną dla studentów i doktorantów, a limitu tych środków nie można przekroczyć. Decyzje wydawane w tym zakresie mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet przy spełnieniu wszystkich przesłanek Komisja może odmówić przyznania wnioskowanego stypendium. Wynika to z autonomii, w ramach której Rektor uczelni może ustalić własne, odmienne kryteria przyznawania stypendium. Końcowo zwróciła również uwagę na to, że Regulamin pomocy materialnej wskazuje termin porządkowy do składania wniosków o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów tj. 5 października 2017 r., a także fakt, że wypełniając wniosek student oświadcza, że dokumenty dołączone do wniosku stanowią komplet dokumentacji poświadczającej uzyskane osiągnięcia naukowe, artystyczne, sportowe, a dane w nich zawarte są zgodne ze stanem faktycznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz.2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn w niej wywiedzionych, bowiem Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wnioskiem z dnia 3 października 2017 r. zwróciła się do Odwoławczej Komisji Stypendialnej o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów w roku akademickim 2017/2018 wraz z załącznikiem 6 - A pt. "osiągnięcia naukowe w roku akademickim 2016/2017) oraz zaświadczenie z dnia 24 lipca 2017 r. o działalności w Studenckim Kole Naukowym Pielęgniarstwa. Z treści zaświadczenia wynika, że skarżąca brała czynny udział w pracach Studenckiego Kola Naukowego Pielęgniarstwa (SKNP) od 1 października 2016 r., a nadto, że jest w trakcie realizacji projektu badawczego pt. "Wiedza i zachowania zdrowotne dzieci i młodzieży w zakresie profilaktyki próchnicy zębów". Skarżąca punkty za działalność w SKNP otrzymała tylko za tę wykazaną w załączniku nr 6-A. W dacie wypełniania tabeli przez OKS znana była też informacja zawarta w zaświadczeniu z dnia 24 lipca 2017 r. o realizowanym projekcie badawczym. Z tabeli zawartej we wniosku na str. nr 1 wynika, że skarżąca otrzymała łącznie 46,6 pkt. Z listy rankingowej wniosków o przyznanie stypendium rektora dla najlepszych studentów- zał. nr 4 do protokołu nr [...] z [...].10.2017 wynika, że stypendium otrzymało kolejno 53 osoby według liczby punktów przyznanych przez OKS. Z uzasadnienia decyzji z dnia [...] października 2017 r. wynika, że Komisja zgodnie z § 20 Regulaminu przyznawania świadczeń z pomocy materialnej dla studentów ustaliła listę rankingową i na jej podstawie wyłoniono grupę 10 % najlepszych studentów kierunku. Uzyskana przez skarżącą liczba punktów 46,6 i uzyskana lokata na liście rankingowej nie uprawniała do przyznania stypendium Rektora dla najlepszych studentów. W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia 5 grudnia 2017 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna utrzymała w mocy decyzję o odmowie przyznania stypendium naukowego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że Komisja zweryfikowała ilość punktów za osiągnięcia naukowe o, 10 pkt, co łącznie dało skarżącej 56,6 punktów. Z uzasadnienie decyzji wynika, że pozytywna weryfikacja punktowa nastąpiła na podstawie dokumentów dołączonych do pierwotnego wniosku. Według listy rankingowej z dnia 23 października 2017 r. z punktami przyznanymi przez Komisję II instancji skarżąca uplasowałaby się pomiędzy 19 a 20 lokatą. Z pkt 7 uzasadnienia wynika, że zgodnie z informacją Prorektora ds. Studenckich i Kształcenia z dnia 20 listopada 2017 r. o rozdysponowaniu środków dla 10 % najlepszych studentów na kierunku studiów Pielęgniarstwo rozdysponowano już środki FPM przeznaczone na stypendia dla najlepszych studentów w roku akademickim 2017/2018. Stosownie do art. 173 ust. 1 pkt 3 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium rektora dla najlepszych studentów. Z kolei w myśl art. 181 ust. 1 ustawy, stypendium rektora dla najlepszych studentów może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym, zaś według art. 186 ust. 1, szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 8 ustawy, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, wzory wniosków o przyznanie świadczeń pomocy materialnej, wzór oświadczenia o niepobieraniu świadczeń na innym kierunku studiów oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej studenta ustala rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. Zatem, brzmienie art. 181 ust. 1 ustawy wskazuje na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu stypendium. Jednocześnie, uznanie administracyjne nie oznacza dowolności w trakcie podejmowania rozstrzygnięcia, a wydanie decyzji odmownej wymaga przede wszystkim szczególnie starannego i rzetelnego oraz szczegółowego wykazania przesłanek warunkujących nieprzyznanie określonego prawa oraz przedstawienia w taki sam sposób, że przesłanki te nie zostały spełnione przez stronę, albo że wystąpiły okoliczności uzasadniające jego odmowę. W kontekście ustalania przesłanek prawa materialnego organy decydujące o przyznaniu (bądź odmowie przyznania) stypendium dla najlepszych studentów winny przestrzegać również przepisów postępowania administracyjnego i mieć na uwadze fakt, aby wydane decyzje odpowiadały wymogom przewidzianym w art. 107 § 1 K.p.a. Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3 ustawy, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przepis ust. 1 stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3 i art. 176 ust. 3. Wskazany w art. 207 ust. 1 ustawy obowiązek odpowiedniego stosowania przepisów K.p.a. polega na zachowaniu przez organ minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony (patrz: wyrok TK z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. SK 19/99, OTK Nr 7, poz. 258). Choć decyzje organów uczelni w kontekście wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzja organu administracji publicznej, to jednak skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sąd administracyjny, muszą spełniać przynajmniej podstawowe wymogi umożliwiające przeprowadzenie tej kontroli. Z § 17 ust. 1 Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów wynika, że stypendium Rektora dla najlepszych studentów może otrzymać nie więcej niż 10% wszystkich studentów danego kierunku studiów, a w przypadku, gdy liczba studentów na kierunku jest mniejsza niż dziesięć, stypendium Rektora dla najlepszych studentów może być przyznane jednemu studentowi. Natomiast z § 18 ust. 1 Regulaminu wynika, że do wniosku o przyznanie stypendium Rektora dla najlepszych studentów, studenci II roku studiów i wyżej oraz I roku studiów II stopnia, mają obowiązek dołączyć: a. -potwierdzenie zaliczenia ostatniego roku studiów oraz średniej ocen obliczonej zgodnie z zasadami zakreślonymi w zał. nr 10 do Regulamin; b. - (w zależności od rodzaju przedstawionych osiągnięć) odpowiednio: - zał. nr 6-A - osiągnięcia naukowe, - zał. 6-B - osiągnięcia artystyczne, zał. nr 6-C - osiągnięcia sportowe oraz określić kategorię osiągnięcia, jego zasięgu lub rodzaju zgodnie z kryteriami zawartymi w zał. nr 10 do regulamin; c. - zaświadczenia (załączniki) potwierdzające uzyskane osiągnięcia, ponumerowane i przypisane do poszczególnych osiągnięć. Zgodnie z § 28 ust. 3 Regulaminu, jeżeli wniosek o przyznanie świadczeń pomocy materialnej nie spełnia wymogów określonych w niniejszym Regulaminie, Komisja lub upoważniony członek Komisji wzywa studenta do jego uzupełnienia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania. W przypadku nieuzupełnienia braków wniosku w terminie, o którym mowa wyżej, Komisja pozostawia wniosek bez rozpoznania, o czym informuje studenta. Z akt administracyjnych sprawy, jak wyżej było to już wyjaśnione, w dacie złożenia wniosku (3.10.2017 r.) okoliczność udziału w projekcie badawczym, za udział w którym, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy skarżącej przyznano 10 punktów, była znana Komisji. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie obowiązkiem OKS było należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, co potwierdza treść § 28 ust. 3 i § 18 ust. 1 lit. c regulaminu, w którym jest mowa o dołączaniu do wniosku zaświadczeń. Uwzględnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dla skarżącej i zmiany na liście rankingowej skutkujące zaliczeniem do 10% puli studentów nie spowodowało jednak przyznania prawa do stypendium z uwagi na brak środków finansowych, które rozdysponowano 20 listopada 2017 r., czyli przed upływem terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a tym samym i przed rozpatrzeniem tego wniosku, co nastąpiło 5 grudnia 2017 r. Podkreślenia wymaga fakt, że w dacie złożenia wniosku z dnia 3 października 2017 r. działalność naukowa skarżącej była potwierdzona stosownym zaświadczeniem opiekuna SKNP, co należy uznać za niestaranne odczytywanie, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, a to stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. Nie kwestionując ostatecznego charakteru decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] października 2017 r., to rozdysponowanie środków przed rozpatrzeniem wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy należy uznać za przedwczesne. W przypadku rozpoznawanej sprawy spowodowało to, że treść decyzji w dniu [...] listopada 2017 r. (data rozdysponowania środków na stypendia) implikowała utrzymanie w mocy decyzji odmownej, ale nie z powodu zbyt niskiego miejsca na liście rankingowego, ale z powodu braku środków na stypendium. Takie działanie należy uznać za nierówne traktowanie studentów ubiegających się o przyznanie stypendium dla najlepszych studentów i z tego względu nie mieści się też w ramach instytucji uznania administracyjnego. Sąd stwierdził, że organy orzekające dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej powinno bowiem wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przeciwnym wypadku organ naraża się na skuteczny zarzut naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz wadliwie sporządzonego uzasadnienia (art. 107 § 3 K.p.a.), a zatem dowolności (arbitralności) rozstrzygnięcia. Adresując zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. w zakresie wymogów stawianych uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w kontekście działania w ramach uznania administracyjnego Sąd stwierdził, że argumenty w nim zawarte nie stanowią skutecznej obrony podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności, nie podano ilu studentów z kierunku pielęgniarstwa składało wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy i czy wszystkie zostały załatwione odmownie i czy nie zmieniono decyzji poprzez podwyższenie kwoty stypendium, co na rozprawie podniosła skarżąca. Te wady decyzji i postępowania uczyniły zasadną skargę w zakresie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Niezależnie od naruszenia przepisów postępowania Sąd stwierdza, że skarżąca studentka spełniła wszelkie przesłanki do przyznania jej prawa do stypendium Rektora za najlepsze wyniki w nauce i spełniając je miała pełne prawo oczekiwać od uczelni realizacji tego prawa, bowiem znalazła się w liczbie 10 % studentów uprawnionych do przyznania takiej pomocy materialnej. Z tego względu doszło też do naruszenia art.173 ust. 1 pkt 1 - 3 ustawy, gdyż skarżąca została wyłączona przez błędne działania OKS z kręgu podmiotów, którym przyznano stypendium. Wadliwe działania organów, stanowiące naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego nie mogą być tłumaczone instytucją uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie, wbrew wnioskowi skarżącej, Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 145a § 1 §.P.p.s.a. ze względu na uznaniowy charakter kontrolowanego rozstrzygnięcia. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie o kosztach znajduje uzasadnienie w art. 200 P.p.s.a. W ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią powyższe wskazania Sądu i mając na względzie przepisy aktów pragmatycznych oraz przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego wydadzą stosowną decyzję załatwiając wniosek skarżącej, której uzasadnienie odpowiadać będzie kryteriom art. 107 § 3 K.p.a., a nadto wykazać działanie w granicach uznania administracyjnego.